อาหารเสริมทำปฏิกิริยากับยาหรือไม่?
อาหารเสริมมีผลต่อยาที่รับประทานอยู่ไหม?
กินแคปซูลน้ำมันปลาตอนเช้า แล้วตามด้วยยาความดันอีกชั่วโมงถัดมา ดูเหมือนไม่มีอะไรน่ากังวลใช่ไหมครับ? แต่ความจริงคืออาหารเสริมกับยาสามารถส่งผลต่อกันได้ในแบบที่หลายคนไม่เคยนึกถึง และบางคู่ผสมก็มีความเสี่ยงจริงๆ นะครับ
ในประเทศไทย หลายคนดูแลโรคเรื้อรังไปด้วย แล้วก็ซื้ออาหารเสริมจากร้านขายยา ร้านสุขภาพ หรือออนไลน์ไปพร้อมกัน ถ้าไม่รู้ว่าต้องระวังอะไร อาจเกิดปัญหาโดยไม่รู้ตัวเลยค่ะ
ปฏิกิริยาเกิดขึ้นได้อย่างไร?
อาหารเสริมไม่ใช่สารที่ไม่มีฤทธิ์อะไร แต่มีสารประกอบที่ออกฤทธิ์ทางชีวภาพ ร่างกายประมวลผลอาหารเสริมในแบบที่ใกล้เคียงกับการประมวลผลยา ปฏิกิริยาเกิดขึ้นเมื่อสารหนึ่งเปลี่ยนแปลงวิธีที่ร่างกายดูดซึม สลาย หรือใช้สารอีกชนิดหนึ่ง
ปฏิกิริยาทางเภสัชจลนศาสตร์
อาหารเสริมส่งผลต่อวิธีที่ร่างกายจัดการกับยา ไม่ว่าจะเป็นการเร่งหรือชะลอการสลายตัว ผลที่ตามมาคือระดับยาในเลือดอาจสูงหรือต่ำเกินไป ทำให้ยาออกฤทธิ์ไม่ได้ผล หรือเกิดผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์นะครับ
ปฏิกิริยาทางเภสัชพลศาสตร์
อาหารเสริมและยาออกฤทธิ์ต่อระบบเดียวกันในร่างกาย ทั้งสองอาจเสริมฤทธิ์กัน ซึ่งอาจเป็นอันตราย หรืออาจหักล้างกัน ทำให้ยามีประสิทธิภาพลดลงค่ะ
คู่ผสมที่ควรรู้จัก
มีสารอาหารหลายชนิดที่ดูเหมือนไม่มีพิษภัย แต่กลับมีปฏิกิริยาที่สำคัญทางคลินิกได้เลยนะครับ
โอเมก้า-3 กับยาต้านการแข็งตัวของเลือด: กรดไขมันโอเมก้า-3 มีคุณสมบัติทำให้เลือดบางลงเล็กน้อย เมื่อรับประทานร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือดอย่างวาร์ฟาริน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการมีเลือดออกได้ การทบทวนงานวิจัยปี 2021 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Thrombosis Research ชี้ว่านี่เป็นประเด็นที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ
แมกนีเซียมกับยาปฏิชีวนะบางชนิด: แมกนีเซียมสามารถจับกับยาปฏิชีวนะบางตัวในระบบทางเดินอาหาร ทำให้ปริมาณยาที่ถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดลดลง ส่งผลให้การรักษาการติดเชื้อทำได้ยากขึ้นค่ะ
วิตามินดีกับยาหัวใจ: วิตามินดีในปริมาณสูงส่งผลต่อการดูดซึมแคลเซียม สำหรับผู้ที่รับประทานยาหัวใจบางชนิด สิ่งนี้อาจเปลี่ยนแปลงประสิทธิภาพของยาได้ ถ้าใช้ยาที่เกี่ยวกับหัวใจหรือไต ต้องแจ้งแพทย์เสมอนะครับว่ากินวิตามินดีอยู่ด้วย
ธาตุเหล็กกับยาไทรอยด์: อาหารเสริมธาตุเหล็กเป็นที่รู้กันดีว่ารบกวนการดูดซึมยาเลโวไทรอกซีน ซึ่งเป็นยาไทรอยด์ที่ใช้กันทั่วไป ถ้ารับประทานใกล้เคียงกัน ธาตุเหล็กจะจับกับยาและลดการดูดซึมอย่างมาก อาจทำให้โรคไทรอยด์รักษาได้ไม่เพียงพอโดยที่ไม่รู้ตัวเลยค่ะ
เบอร์เบอรีนกับยาเบาหวาน: เบอร์เบอรีนเป็นสารจากพืชที่ส่งผลต่อระดับน้ำตาลในเลือด เมื่อใช้ร่วมกับยาเบาหวาน อาจเกิดผลเสริมฤทธิ์กัน ทำให้น้ำตาลในเลือดลดต่ำเกินไป เรียกว่าภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำนะครับ
ความเชื่อผิดๆ ที่ว่า "ธรรมชาติแปลว่าปลอดภัย"
หลายคนเชื่อว่าเพราะอาหารเสริมมาจากธรรมชาติ จึงไม่มีทางเป็นอันตรายเมื่อรับประทานร่วมกับยา แต่ความเชื่อนี้ไม่ถูกต้องนะครับ ยาหลายชนิดที่มีฤทธิ์แรงก็สกัดมาจากพืช กิจกรรมทางชีวภาพที่ทำให้สารหนึ่งมีสรรพคุณทางการแพทย์นั้น อาจทำให้มันรบกวนยาอื่นได้เช่นกัน
กรมอนามัยของไทยได้เคยเตือนเรื่องผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาว่าเป็นธรรมชาติ ซึ่งอาจมีส่วนประกอบที่ออกฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาโดยไม่ได้ระบุบนฉลากค่ะ
ใครบ้างที่เสี่ยงมากที่สุด?
ผู้สูงอายุที่รับประทานยาหลายชนิดพร้อมกันมีความเสี่ยงสูงกว่า ยิ่งเพิ่มอาหารเสริม โอกาสเกิดปฏิกิริยาก็ยิ่งมากขึ้น ผู้ที่มีปัญหาตับหรือไตจะประมวลผลทั้งยาและอาหารเสริมช้ากว่าปกติ ทำให้สารเหล่านี้สะสมถึงระดับที่ไม่ปลอดภัยได้
คนทำงานที่มีความเครียดสูงและชอบซื้ออาหารเสริมเองโดยไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ ก็ควรระวังเป็นพิเศษเลยนะครับ เพราะการผสมยากับอาหารเสริมแบบนี้มักไม่ได้รับการดูแลอย่างถูกต้อง
ถ้าคุณกินอาหารหลากหลายครบทั้ง 5 หมู่ในแต่ละวัน คุณอาจได้รับวิตามินและแร่ธาตุจากอาหารเพียงพออยู่แล้ว การเสริมอาหารเพิ่มเติมในขณะที่รับประทานยาอยู่ด้วย อาจทำให้สถานการณ์ซับซ้อนขึ้นโดยไม่จำเป็นค่ะ
สิ่งที่ควรทำจริงๆ
ขั้นตอนปฏิบัติไม่ได้ยากเลยครับ ทำรายการอาหารเสริมทั้งหมดที่รับประทานอยู่ รวมถึงยี่ห้อและรูปแบบ แล้วแจ้งให้แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญทราบในทุกครั้งที่ไปพบ อย่าสันนิษฐานว่าแพทย์รู้อยู่แล้ว เพราะอาหารเสริมส่วนใหญ่ซื้อเองโดยไม่มีใบสั่งยาและไม่เคยพูดถึงในการนัดหมาย
เวลาที่รับประทานก็มีความสำคัญนะครับ แม้ว่าอาหารเสริมและยาทั้งสองชนิดจะถือว่าปลอดภัย แต่การรับประทานห่างกันหลายชั่วโมงก็ช่วยลดโอกาสเกิดการรบกวนได้ ถามเภสัชกรเรื่องระยะเวลาที่เหมาะสมได้เลยค่ะ
เครื่องมือตรวจสอบปฏิกิริยาออนไลน์ช่วยบ่งชี้ปัญหาเบื้องต้นได้ แต่ไม่สามารถแทนที่คำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญได้ โดยเฉพาะในกรณีที่ซับซ้อนและมียาหลายชนิดพร้อมกันนะครับ
สำรวจสารอาหารที่เกี่ยวข้อง
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางการแพทย์ กรุณาปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพที่มีคุณวุฒิก่อนเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนแปลงการรับประทานอาหารเสริมหรือยาใดๆ เสมอนะครับ