โอเซมปิก (Ozempic) คืออะไร คุมน้ำตาล-ลดน้ำหนักยังไง

โอเซมปิก (Ozempic) คืออะไร คุมน้ำตาล-ลดน้ำหนักยังไง

บางทีเพื่อนร่วมงานที่นั่งโต๊ะข้างๆ เราอยู่ๆ ก็เลิกกินขนมหวานตอนบ่าย เปลี่ยนมาจิบกาแฟดำแทน แล้วน้ำหนักลดลงเห็นๆ หรือบางทีเราอาจเลื่อนฟีดแล้วเจอคำว่า "โอเซมปิก" ติดเทรนด์คู่กับรูปดาราต่างประเทศ ความจริงมันเป็นยาที่ต้องมีใบสั่งแพทย์ มีหน้าที่เฉพาะเจาะจงในร่างกาย ไม่ใช่ทางลัดสำหรับใครก็ตามที่อยากผอมเร็วๆ นะคะ มาดูกันว่าจริงๆ แล้วมันทำอะไรบ้าง

โอเซมปิกคืออะไร

โอเซมปิกเป็นชื่อยาทางการค้าของสารออกฤทธิ์ที่เรียกว่าเซมากลูไทด์ (semaglutide) เป็นยาฉีดที่ใช้สัปดาห์ละครั้งเท่านั้น ฉีดเข้าใต้ผิวหนังด้วยเข็มปากกาที่มียาบรรจุมาให้พร้อมใช้ ตอนแรกยานี้ได้รับการรับรองให้ใช้ช่วยผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ควบคุมน้ำตาลในเลือด แล้วต่อมาก็พบว่าช่วยลดความเสี่ยงของภาวะหัวใจร้ายแรงในคนที่มีโรคหัวใจอยู่แล้วด้วย

โอเซมปิกจัดอยู่ในกลุ่มยาที่เรียกว่า GLP-1 receptor agonist ฟังดูซับซ้อนแต่จริงๆ เข้าใจง่าย เพราะ GLP-1 คือฮอร์โมนที่ลำไส้ของเราหลั่งออกมาเองตามธรรมชาติหลังกินอาหารเสร็จ เซมากลูไทด์ก็คือฮอร์โมนตัวเดียวกันนี้ที่นักวิทยาศาสตร์สร้างขึ้นในห้องแล็บ แต่ออกแบบให้อยู่ในร่างกายได้นานกว่าฮอร์โมนตามธรรมชาติมาก จากที่ปกติสลายไปในเวลาไม่นาน กลายเป็นออกฤทธิ์ได้อยู่นานเป็นสัปดาห์

หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อ Wegovy หรือ Rybelsus มาบ้าง ยาทั้งสามตัวนี้มีสารออกฤทธิ์เดียวกันคือเซมากลูไทด์ แต่ได้รับการรับรองให้ใช้คนละจุดประสงค์และคนละขนาดยา โอเซมปิกใช้สำหรับเบาหวาน ส่วน Wegovy ใช้เฉพาะเพื่อควบคุมน้ำหนักโดยตรง โอเซมปิกไม่ใช้กับเบาหวานชนิดที่ 1 และมักไม่ให้ใช้ในคนที่เคยเป็นตับอ่อนอักเสบมาก่อนด้วย เรื่องนี้สำคัญมากในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อย่างที่สิงคโปร์เองพบว่าอัตราความชุกของเบาหวานสูงที่สุดในภูมิภาคนี้ คือสูงถึง 13.7% เทียบกับค่าเฉลี่ยของภูมิภาคที่ 8.5% ซึ่งบ้านเราก็เห็นเทรนด์เบาหวานเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ไม่ต่างกัน การใช้ยาตัวนี้อย่างถูกต้องจึงเป็นเรื่องจริงจัง ไม่ใช่แค่เทรนด์ที่ผ่านมาแล้วผ่านไปนะคะ

ทำไมคนถึงใช้ยานี้กัน

คุมน้ำตาลในเลือดประจำวันได้ดีขึ้น

หน้าที่หลักของโอเซมปิกคือช่วยให้ตับอ่อนหลั่งอินซูลินออกมามากขึ้นในเวลาที่ร่างกายต้องการจริงๆ คือช่วงหลังกินอาหาร ตอนที่น้ำตาลในเลือดเริ่มขึ้น ยากลุ่ม GLP-1 จะเลียนแบบการทำงานของฮอร์โมนตามธรรมชาติตัวนี้ พอน้ำตาลในเลือดเริ่มสูงขึ้นหลังมื้ออาหาร ยาจะกระตุ้นให้ร่างกายผลิตอินซูลินเพิ่ม แล้วอินซูลินส่วนที่เพิ่มมาก็ช่วยลดน้ำตาลในเลือดลง เพราะยาออกฤทธิ์แบบขึ้นอยู่กับระดับน้ำตาล จึงมักใช้ควบคู่กับการปรับอาหาร ออกกำลังกาย หรือยาเบาหวานตัวอื่นอย่างเมทฟอร์มิน ไม่ใช่ใช้แทนกันทั้งหมด

ลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนทางหัวใจ

สำหรับคนที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 และมีโรคหัวใจและหลอดเลือดอยู่แล้ว งานวิจัยทางคลินิกพบว่ายานี้ช่วยปกป้องหัวใจได้จริง ไม่ใช่แค่ช่วยเรื่องน้ำตาลอย่างเดียว จากการศึกษา SUSTAIN-6 พบว่ายาช่วยลดความเสี่ยงของภาวะหัวใจร้ายแรงได้อย่างมีนัยสำคัญ ทั้งการเสียชีวิตจากโรคหัวใจ หัวใจขาดเลือดเฉียบพลันที่ไม่ถึงแก่ชีวิต และโรคหลอดเลือดสมองที่ไม่ถึงแก่ชีวิต นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่แพทย์มักสั่งโอเซมปิกให้กับคนที่มีโรคหัวใจอยู่แล้วโดยเฉพาะ ไม่ใช่แค่คนที่น้ำตาลสูงอย่างเดียว

เจริญอาหารน้อยลง น้ำหนักลด

เพราะ GLP-1 ยังทำให้อาหารเคลื่อนออกจากกระเพาะช้าลง และส่งสัญญาณความอิ่มไปที่สมอง คนที่ใช้โอเซมปิกจึงมักกินได้น้อยลงเองโดยธรรมชาติ สิ่งนี้ช่วยลดความหิวและอาจนำไปสู่การลดน้ำหนักได้ ซึ่งจริงๆ แล้วยากลุ่ม GLP-1 ทุกตัวก็ช่วยเรื่องลดน้ำหนักได้เหมือนกัน แต่สำหรับโอเซมปิกโดยเฉพาะ การลดน้ำหนักถือเป็นผลพลอยได้ที่น่ายินดี ไม่ใช่จุดประสงค์หลักที่ได้รับการรับรอง เพราะบทบาทนั้นเป็นของ Wegovy ที่ใช้ขนาดยาสูงกว่า

ช่วยดูแลสุขภาพไต

สำหรับคนที่เป็นทั้งเบาหวานชนิดที่ 2 และโรคไตเรื้อรังไปพร้อมกัน โอเซมปิกมีข้อบ่งใช้เพิ่มเติมด้วย คือช่วยลดความเสี่ยงของโรคไตที่แย่ลงและการเสียชีวิตจากโรคหัวใจในผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ร่วมกับโรคไตเรื้อรัง ทำให้ยาตัวนี้เป็นตัวเลือกที่ดูแลได้หลายเรื่องพร้อมกันสำหรับคนที่มีโรคประจำตัวซ้อนกันหลายอย่าง ไม่ใช่แค่แก้ปัญหาเดียว

การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย

โอเซมปิกฉีดเข้าใต้ผิวหนังบริเวณหน้าท้อง ต้นขา หรือต้นแขน ไม่ใช่ยากิน เหตุผลคือเซมากลูไทด์เป็นเปปไทด์ ซึ่งก็คือโมเลกุลคล้ายโปรตีนตัวเล็กๆ ถ้ากินเข้าไปกรดในกระเพาะจะย่อยมันจนหมดสภาพก่อนที่จะออกฤทธิ์ได้ เหมือนที่ร่างกายเราย่อยโปรตีนจากอาหารทั่วไปนั่นแหละ

เพื่อแก้ปัญหานี้ นักวิทยาศาสตร์จึงดัดแปลงโมเลกุลเซมากลูไทด์ให้มีหางกรดไขมันติดอยู่ ซึ่งหางนี้จะไปจับกับโปรตีนในเลือดที่เรียกว่าอัลบูมิน ยากลุ่ม GLP-1 ส่วนใหญ่จึงต้องฉีดเข้าใต้ผิวหนังสัปดาห์ละครั้ง เพราะโมเลกุลถูกดัดแปลงด้วยหางกรดไขมันแบบนี้ทำให้ยาอยู่ในร่างกายได้นานขึ้น การจับตัวกับอัลบูมินนี้ช่วยปกป้องไม่ให้ฮอร์โมนถูกสลายเร็วเกินไป นี่แหละคือเหตุผลที่ฉีดครั้งเดียวแล้วออกฤทธิ์ได้อยู่เป็นสัปดาห์ ไม่ต้องฉีดทุกวัน

นอกจากนี้ยังมีรูปแบบเม็ดสำหรับกินคือ Rybelsus ซึ่งผสมเซมากลูไทด์กับสารช่วยดูดซึมตัวหนึ่ง เพื่อให้ยาบางส่วนผ่านผนังกระเพาะไปได้ก่อนจะถูกย่อยจนหมด ยาเม็ดชนิดนี้มีสารที่เรียกว่า SNAC ซึ่งสามารถผ่านเข้าสู่น้ำนมแม่ได้ ในขณะที่ยาฉีดโอเซมปิกไม่มีสาร SNAC นี้ นี่คือเหตุผลที่ต้องกินยาเม็ดตอนท้องว่างและดื่มน้ำแค่นิดหน่อยเพื่อให้ยาออกฤทธิ์ได้ดี ต่างจากยาฉีดที่ใช้สัปดาห์ละครั้ง

เรื่องความปลอดภัยที่ควรรู้

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดคือเรื่องระบบทางเดินอาหาร อาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และท้องผูก ถือเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดของยากลุ่ม GLP-1 โดยเฉพาะช่วงเริ่มใช้ยาหรือช่วงปรับขนาดยาเพิ่มขึ้น อาการเหล่านี้มักดีขึ้นเองเมื่อร่างกายค่อยๆ ปรับตัว

ความเสี่ยงที่พบน้อยกว่าแต่รุนแรงกว่า ได้แก่ ภาวะตับอ่อนอักเสบและปัญหาถุงน้ำดี บางคนที่ใช้โอเซมปิกเกิดนิ่วในถุงน้ำดีหรือถุงน้ำดีอักเสบ จึงไม่ควรใช้ยานี้ในคนที่มีประวัติโรคถุงน้ำดีมาก่อน นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงเล็กน้อยที่โรคเบาหวานทางตาจะแย่ลงหากน้ำตาลในเลือดดีขึ้นเร็วเกินไป และคนที่มีประวัติส่วนตัวหรือครอบครัวเป็นมะเร็งไทรอยด์บางชนิดมักต้องได้รับการตรวจคัดกรองก่อนใช้ยา เพราะจากการทดลองในหนู พบว่าหนูบางตัวที่ได้รับโอเซมปิกและยาในกลุ่มเดียวกันเกิดเนื้องอกที่ไทรอยด์ ดังนั้นใครที่มีประวัติมะเร็งไทรอยด์ในตัวเองหรือในครอบครัวควรคุยกับแพทย์ก่อนเริ่มใช้ยา

ยาเม็ดโอเซมปิกโดยเฉพาะมักหลีกเลี่ยงในช่วงให้นมบุตรเพราะสาร SNAC ที่พูดถึงไปแล้ว และยานี้ไม่ได้รับการรับรองให้ใช้กับเบาหวานชนิดที่ 1 การใช้เซมากลูไทด์ยังไม่แนะนำในคนที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 คนที่ไตทำงานไม่ดี คนที่มีตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน และคนที่กระเพาะเคลื่อนไหวช้าจากเบาหวาน ประวัติกระเพาะเคลื่อนไหวช้าหรือปัญหาตับอ่อนก็เป็นอีกเหตุผลที่แพทย์อาจเลือกยาตัวอื่นให้แทน

เพราะเป็นยาที่ต้องมีใบสั่งแพทย์ โอเซมปิกจึงควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น ห้ามแบ่งให้คนอื่นใช้ และห้ามซื้อจากผู้ขายออนไลน์ที่ไม่น่าเชื่อถือเด็ดขาด ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ซื้อจากแหล่งออนไลน์ที่ไม่คุ้นเคยอาจผิดกฎหมาย เป็นของปลอม หรือคุณภาพต่ำกว่ามาตรฐาน และอาจมีสารออกฤทธิ์แรงที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพได้ ทาง อย. ของไทยเองก็ออกมาเตือนเรื่องนี้อยู่เรื่อยๆ สำหรับยากลุ่ม GLP-1 ที่ขายนอกคลินิกหรือร้านขายยาที่ได้รับอนุญาตนะคะ

แหล่งอาหารตามธรรมชาติ

ไม่มีอาหารชนิดไหนใช้แทนยาที่แพทย์สั่งได้ แต่รู้ไว้ก็ดีว่าลำไส้ของเราผลิต GLP-1 ได้เองตามธรรมชาติอยู่แล้ว การกินบางแบบก็ช่วยสนับสนุนกระบวนการนี้ให้ทำงานได้ดีขึ้น เหมาะมากสำหรับใครที่ชอบติดตามสุขภาพตัวเองแบบละเอียดแล้วอยากได้ชัยชนะเล็กๆ ในแต่ละวัน:

• อาหารโปรตีนสูงอย่างปลา ไข่ เต้าหู้ กระตุ้นให้ลำไส้หลั่ง GLP-1 ตามธรรมชาติได้มากกว่าคาร์โบไฮเดรตขัดสีเพียวๆ
• ไฟเบอร์ชนิดละลายน้ำจากข้าวโอ๊ต แอปเปิล และกระเจี๊ยบเขียว ช่วยให้อาหารย่อยช้าลงและทำให้สัญญาณความอิ่มของร่างกายทำงานได้ดีขึ้น
• เลือกข้าวกล้องหรือข้าวไม่ขัดสีแทนข้าวขาวเพิ่มจาน ที่ร้านข้าวราดแกงหรือร้านข้าวผัดใกล้บ้าน ตามแนวทางที่กรมอนามัยแนะนำเรื่องอาหารเพื่อสุขภาพ
• กินช้าๆ แล้วหยุดตอนที่รู้สึกอิ่มพอดี ไม่ต้องเก็บจานส้มตำหรือของทอดจนหมดเกลี้ยงทุกครั้ง
• ลดเครื่องดื่มหวานอย่างชาไทยเย็น น้ำอัดลม และน้ำหวานต่างๆ เพราะทำให้น้ำตาลในเลือดพุ่งเร็วและขัดขวางการควบคุมระดับน้ำตาลที่มั่นคง

บทความที่เกี่ยวข้อง

สำรวจสารอาหารที่เกี่ยวข้อง

• อัลฟา ไลโปอิก แอซิด – ช่วยดูแลระดับน้ำตาลในเลือดและการทำงานของเส้นประสาท
• แมกนีเซียม – มีบทบาทต่อความไวของอินซูลินและการควบคุมน้ำตาลในเลือด
• กลูโคแมนแนน – ไฟเบอร์ที่ช่วยให้อิ่มและสนับสนุนการควบคุมน้ำหนัก

สรุปส่งท้าย

โอเซมปิกเป็นเครื่องมือทางการแพทย์ที่สร้างขึ้นมาเพื่อดูแลเบาหวานชนิดที่ 2 โดยเฉพาะ ไม่ใช่เทคนิคลัดในการใช้ชีวิต และจะได้ผลดีที่สุดเมื่อใช้ควบคู่ไปกับพฤติกรรมประจำวัน อย่างการเลือกกินข้าวผัดหรือส้มตำแบบพอดี ไม่หวานไม่มันเกินไป การออกกำลังกายสม่ำเสมอ และการนอนหลับที่ดี ในยุคที่อัตราเบาหวานเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ และวัฒนธรรมดูแลสุขภาพแบบเข้มข้นกำลังมาแรง ก็ควรจำไว้ว่าการตัดสินใจใช้ยานี้ไม่ใช่ทางเลือกเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพชีวิตแบบที่เห็นตามโซเชียล แต่เป็นการตัดสินใจทางการแพทย์ที่ต้องทำร่วมกับแพทย์ที่รู้ประวัติสุขภาพของเราอย่างครบถ้วนนะคะ

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนปรับเปลี่ยนอาหารหรือการใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดๆ

References

1. Harvard Health Publishing
   https://www.health.harvard.edu/healthy-aging-and-longevity/how-does-ozempic-work-understanding-glp-1s-for-diabetes-weight-loss-and-beyond
2. Mayo Clinic
   https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/type-2-diabetes/in-depth/diabetes-treatment/art-20051004
3. MedlinePlus (NIH)
   https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000346.htm
4. PubMed Central (NIH)
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11050669/
5. HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
   https://www.healthhub.sg/medication-devices-and-treatment/medications/semaglutide-injection-ozempic
6. WebMD
   https://www.webmd.com/drugs/2/drug-174491/ozempic-subcutaneous/details