Nghệ: Gia Vị Vàng Cho Khớp Và Tiêu Hóa
Nghệ: Gia Vị Vàng Giúp Khớp Ít Đau Hơn
Hồi nhỏ chắc ai cũng từng thấy bà hay mẹ giã củ nghệ đắp lên vết bầm, hay nồi cà ri gà nhà mình lúc nào cũng vàng rực một màu đặc trưng đó. Nghệ quen thuộc vậy đó, nhưng liệu gia vị này có thật sự giúp được gì cho khớp, cho gan, hay chỉ là màu sắc với mùi vị cho vui thôi nghen?
Nghệ Là Gì?
Nghệ là một loại cây thuộc họ gừng, được trồng nhiều ở Đông Nam Á và Ấn Độ, phần thân rễ mọc dưới đất của nó được dùng để nấu ăn và làm đẹp da từ lâu rồi. Curcumin là hoạt chất chính trong nghệ, tạo nên màu vàng đặc trưng, và hầu hết công dụng sức khỏe của nghệ đều được cho là nhờ nhóm chất curcuminoid, trong đó curcumin là thành phần chính.
Ở Việt Nam mình, nghệ có mặt khắp nơi trong bếp — từ nồi cá kho, thịt kho nghệ, đến chén nước chấm hay ly nghệ mật ong bà hay pha uống mỗi sáng. Từ xưa, nghệ đã được dùng trong y học cổ truyền Trung Hoa, Ấn Độ, Hồi giáo và Thái Lan để chữa khó tiêu, cảm cúm, nhiễm trùng da, viêm khớp, đau bụng và các vấn đề về gan, thậm chí còn xuất hiện trong các nghi lễ tôn giáo ở Ấn Độ.
Ngày nay, nghệ còn được bán dưới dạng viên uống, tinh chất, hay kết hợp với tiêu đen — khác hẳn với củ nghệ tươi mình hay xắt lát nấu canh.
Vì Sao Người Ta Dùng Nghệ?
Giảm Đau Khớp, Nhức Mỏi Hàng Ngày
Đây là công dụng nhiều người biết nhất, và cũng là công dụng được nghiên cứu kỹ nhất. Một tổng hợp nghiên cứu năm 2021 gồm 10 nghiên cứu với tổng cộng 1.287 người tham gia cho thấy, so với giả dược, nghệ có thể mang lại hiệu quả tương đương thuốc kháng viêm không steroid trong việc giảm đau và cải thiện chức năng khớp gối ở người bị thoái hóa khớp. Điều này có ý nghĩa lớn với những ai bán hàng đứng suốt ngày ngoài chợ, hay chạy xe máy cả buổi mà đầu gối cứ nhức nhức đó.
Các nghiên cứu trên người cho thấy curcumin có khả năng giúp giảm đau do thoái hóa khớp, tuy vậy các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu xem dạng nào, liều nào thì hiệu quả nhất.
Hỗ Trợ Gan Và Chuyển Hóa
Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện về độ an toàn và lợi ích của nghệ hoặc curcumin đối với gan nhiễm mỡ không do rượu, thoái hóa khớp, và các vấn đề về cholesterol hay mỡ máu. Điều này khá thiết thực vì gan nhiễm mỡ do ăn uống và ít vận động ngày càng phổ biến, nhiều người đi khám sức khỏe định kỳ mới phát hiện ra.
Các nghiên cứu ban đầu cho thấy nghệ hoặc curcumin uống vào có thể cải thiện một số chỉ số liên quan đến gan nhiễm mỡ, nhưng chưa rõ chỉ số nào được cải thiện rõ ràng và ổn định. Cứ xem đây là một hướng đi đầy hứa hẹn, chứ chưa phải là cách chữa bệnh đã được khẳng định nha.
Chống Oxy Hóa Và Hỗ Trợ Sức Khỏe Tổng Thể
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy nghệ có đặc tính kháng viêm, chống ung thư, hỗ trợ đường huyết, chống tiêu chảy, kháng khuẩn, kháng virus và chống oxy hóa. Nói dễ hiểu, curcumin dường như giúp trung hòa những tổn hại nhỏ tích tụ trong tế bào theo thời gian, kiểu như "hao mòn" tự nhiên của cơ thể mình vậy.
Nhưng cũng cần nhớ, kết quả trong phòng thí nghiệm không phải lúc nào cũng đúng y như vậy trên cơ thể người thật. Nên xem đây là những hướng đang được nghiên cứu thêm, chứ chưa phải là điều đã chắc chắn nghen.
Dịu Miệng, Dịu Họng
Các nghiên cứu ban đầu cho thấy nghệ hoặc curcumin dùng đường uống hoặc súc miệng có thể giúp giảm triệu chứng viêm loét miệng ở người đang điều trị ung thư. Đây là một công dụng khá cụ thể, chỉ áp dụng cho trường hợp riêng biệt, không phải kiểu "chữa được mọi loại nhiệt miệng" đâu nha — và thường được dùng kèm với điều trị y khoa, không phải để thay thế.
Cơ Thể Hấp Thu Nghệ Như Thế Nào?
Đây là điểm mà nhiều người không biết: cơ thể mình hấp thu curcumin không tốt lắm nếu chỉ ăn nghệ đơn thuần. Phần lớn lượng nghệ mình ăn vào sẽ bị phân hủy và thải ra trước khi kịp đi vào máu với lượng đáng kể.
Các sản phẩm curcumin dạng uống có hàm lượng curcumin khác nhau, và thường được kết hợp với các chất khác như piperin từ tiêu đen — việc kết hợp curcumin với piperin là một cách giúp cơ thể hấp thu curcumin tốt hơn. Đó là lý do vì sao mình thường thấy viên uống nghệ hay đi kèm với tiêu đen, và thật ra ông bà mình đã làm điều này từ lâu rồi mà không biết — nghệ và tiêu đen luôn xuất hiện cùng nhau trong các món kho, món cà ri truyền thống.
Nấu nghệ với dầu ăn hay mỡ, giống như cách nấu truyền thống hay làm, cũng có thể giúp cơ thể hấp thu curcumin tốt hơn so với ăn bột nghệ sống, vì curcumin tan trong dầu chứ không tan trong nước.
Những Điều Cần Lưu Ý Về An Toàn
Nghệ hoặc curcumin dạng uống thông thường, không được chế biến đặc biệt để tăng hấp thu, thường an toàn với hầu hết mọi người khi dùng trong thời gian ngắn. Tuy nhiên nghệ đường uống có thể gây một số tác dụng phụ như buồn nôn, nôn, ợ chua, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón ở một số người, đặc biệt khi dùng liều cao hơn nhiều so với lượng nghệ mình ăn trong món ăn hàng ngày.
Điều đáng lưu tâm hơn là các loại viên uống curcumin nồng độ cao, được chế biến đặc biệt để tăng khả năng hấp thu. Các dạng curcumin được tăng cường hấp thu này có thể gây hại cho gan, và đã có trường hợp tổn thương gan được ghi nhận ở một số người dùng các dạng curcumin này. Đây là lý do nên cẩn trọng với các viên uống nghệ nồng độ cao, khác hẳn với nghệ dùng để nấu ăn hàng ngày — thứ mà con người đã dùng an toàn từ đời này qua đời khác.
Nghệ cũng có thể làm nặng thêm các vấn đề về túi mật, nên không được khuyến khích dùng cho người bị sỏi mật hoặc tắc ống mật. Người đang dùng thuốc làm loãng máu, người có bệnh gan, hoặc chuẩn bị phẫu thuật nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng nghệ liều cao, vì nghệ có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu và tương tác với một số loại thuốc. Phụ nữ mang thai cũng nên dùng nghệ ở mức bình thường trong bữa ăn, tránh dùng viên uống nồng độ cao nha.
Nguồn Nghệ Tự Nhiên Trong Bữa Ăn
- Củ nghệ tươi, giã hoặc xay nhuyễn để ướp thịt, cá, làm nước sốt
- Bột nghệ khô dùng trong cà ri, thịt kho nghệ, cá kho nghệ
- Xôi nghệ hay cơm nghệ, món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình miền Nam
- Dưa chua, củ kiệu ngâm có cho thêm nghệ để lên màu và dậy mùi
- Nước nghệ mật ong hay tinh bột nghệ pha uống, được nhiều người tin dùng để hỗ trợ tiêu hóa
- Sữa nghệ (golden milk), món uống hiện đại thường pha cùng tiêu đen
- Nghệ trong các món cơm bình dân như cà ri, đậu hũ chiên sả nghệ
Bài Viết Liên Quan
Khám Phá Thêm Các Dưỡng Chất Khác
Lời Kết
Nghệ được tin dùng qua bao đời nay không phải ngẫu nhiên — hàng trăm năm có mặt trong bếp và y học cổ truyền châu Á, giờ đây lại được khoa học hiện đại nghiên cứu thêm về tác dụng với khớp, gan và tình trạng viêm. Nghệ không phải thuốc tiên chữa được hết bệnh, và phần lớn bằng chứng trên người vẫn còn ở giai đoạn ban đầu, chưa phải là kết luận cuối cùng.
Cách làm thực tế nhất vẫn là cách đơn giản nhất: cứ tiếp tục cho nghệ vào món ăn hàng ngày một cách tự nhiên, kết hợp với tiêu đen để hấp thu tốt hơn, còn với các loại viên uống nồng độ cao thì nên cẩn trọng và hỏi ý kiến bác sĩ trước, đặc biệt nếu bạn có vấn đề về túi mật, gan, hoặc đang dùng thuốc làm loãng máu nha.
Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho lời khuyên y khoa chuyên môn. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi thay đổi chế độ ăn uống hay bắt đầu dùng bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào nghen.
References
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/turmeric - Harvard T.H. Chan School of Public Health
https://www.health.harvard.edu/healthy-aging-and-longevity/turmeric-benefits-a-look-at-the-evidence - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/turmeric/drg-20063293 - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7144558/ - 🇸🇬 SGHealthHub Singapore
https://www.healthhub.sg/well-being-and-lifestyle/food-diet-and-nutrition/spice-up-your-life-dried-and-tested