Glucosamine Có Thật Sự Tốt Cho Khớp Gối?
Glucosamine: Chất Này Làm Được Gì Cho Khớp Của Bạn?
Mỗi lần ngồi xổm ăn tô bún riêu ở chợ, hay leo mấy tầng cầu thang vì thang máy chung cư hư, đầu gối bạn có kêu răng rắc không? Mẹ hay cô dì trong nhà cứ khen glucosamine ầm ầm, uống vào là thấy đỡ hẳn. Vậy chất này có thật đáng thử, hay chỉ là thói quen người lớn tuổi mình hay làm theo lời đồn nghen?
Glucosamine Là Gì?
Glucosamine là một chất tự nhiên có sẵn trong sụn — lớp mô mềm, trơn giống như miếng đệm nằm giữa hai đầu xương ở mỗi khớp. Cơ thể mình tự sản xuất ra glucosamine bằng cách kết hợp một loại đường với một axit amin, để xây nên một phần cấu trúc giữ cho sụn và dịch khớp khỏe mạnh.
Glucosamine và chondroitin là thành phần cấu tạo của sụn — bộ phận thuộc khớp — và glucosamine chính là "gạch xây" cho các phân tử gọi là glycosaminoglycan, thứ tạo nên cấu trúc của sụn. Càng lớn tuổi, khả năng tự sửa chữa sụn của cơ thể càng chậm hơn so với tốc độ hao mòn, đó cũng là lý do vì sao đầu gối, hông, hay tay càng ngày càng cứng theo năm tháng. Glucosamine dùng trong thực phẩm chức năng là hợp chất tự nhiên lấy từ sụn, thường được chiết xuất từ vỏ tôm, vỏ cua hoặc tổng hợp trong phòng thí nghiệm. Nó được bán dưới dạng viên nén, viên nang hay bột, chủ yếu quảng cáo là hỗ trợ khớp chứ không phải thực phẩm ăn uống thông thường.
Vì Sao Người Ta Uống Glucosamine?
Giảm Khó Chịu Do Thoái Hóa Khớp Gối
Lý do phổ biến nhất khiến người ta tìm đến glucosamine là thoái hóa khớp gối — kiểu "mòn khớp" thường gặp, rõ rệt hơn từ tuổi 40-50, đặc biệt nếu bạn đứng bán hàng cả ngày, chạy xe ôm, hay tăng cân theo năm tháng. Uống glucosamine sulfate qua đường miệng có thể giúp giảm đau phần nào cho người bị thoái hóa khớp gối. Nhiều người chọn nó như một cách thay thế, để không phải cứ đau là uống thuốc giảm đau sau mỗi ngày dài đi lại nhiều.
Có Thể Làm Chậm Quá Trình Mòn Sụn
Ngoài giảm đau, một số nhà nghiên cứu còn tìm hiểu xem glucosamine có thật sự bảo vệ được sụn, hay chỉ che giấu triệu chứng thôi. Một bài tổng hợp nghiên cứu cho thấy có khá nhiều bằng chứng đồng thuận rằng glucosamine sulfate giúp giảm rõ triệu chứng thoái hóa khớp ở chân, và trong hai nghiên cứu độc lập, nó còn có vẻ giúp ngăn khe khớp bị hẹp lại ở người bị thoái hóa khớp gối mức nhẹ đến trung bình. Tuy nhiên, không phải nghiên cứu nào cũng đồng ý với nhau — có nghiên cứu, kể cả một nghiên cứu lớn do NIH (cơ quan y tế Mỹ) tài trợ, lại không thấy bằng chứng rõ ràng nào về giảm đau, trong khi nhiều nghiên cứu khác lại thấy có hiệu quả. Đây chính là lý do bác sĩ thường nói glucosamine "có thể giúp" chứ không dám chắc chắn 100%.
Làm Dịu Viêm Ở Cấp Độ Tế Bào
Một phần sự quan tâm dành cho glucosamine đến từ các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, xem nó hoạt động thế nào bên trong mô khớp, không chỉ dựa vào cảm giác của người uống. Glucosamine được dùng phổ biến như thực phẩm chức năng cho thoái hóa khớp và được kỳ vọng có tác dụng chống viêm, có nghiên cứu cho thấy nó làm giảm hoạt động của một số gene gây viêm trong tế bào màng hoạt dịch (lớp lót bên trong khớp) ở người. Đây là nghiên cứu trên tế bào trong ống nghiệm, giúp giải thích cơ chế có thể xảy ra, nhưng không có nghĩa là hiệu quả này chắc chắn lặp lại y hệt trong đầu gối đang cử động thật của một người.
Không Chỉ Dừng Ở Khớp
Thú vị là vai trò của glucosamine không chỉ nằm ở sụn khớp. Nhờ khả năng kích thích cơ thể tổng hợp axit hyaluronic, glucosamine được cho là giúp vết thương lành nhanh hơn, cải thiện độ ẩm cho da và giảm nếp nhăn, còn nhờ khả năng ức chế enzyme tyrosinase, nó có thể hỗ trợ làm mờ vết thâm sạm. Điều này khiến glucosamine trở thành thành phần được quan tâm trong nghiên cứu mỹ phẩm, nhưng đây là một hướng ứng dụng hoàn toàn khác so với việc uống bổ khớp, và bằng chứng khoa học ở mảng này vẫn còn đang được nghiên cứu thêm.
Khả Năng Hấp Thu Của Cơ Thể
Không phải sản phẩm glucosamine nào cũng giống nhau. Có nhiều dạng khác nhau như glucosamine sulfate, glucosamine hydrochloride, và N-acetyl glucosamine, và những dạng này không thể dùng thay thế cho nhau một cách tùy tiện. Phần lớn nghiên cứu chứng minh lợi ích cho khớp đều tập trung vào dạng sulfate, nên nếu chọn mua theo giá rẻ mà đổi qua dạng khác, có thể bạn sẽ không nhận được kết quả giống người ta hay kể lại đâu.
Sau khi uống, glucosamine phải "sống sót" qua quá trình tiêu hóa trước khi vào được máu rồi tới mô khớp — và các nghiên cứu về dược động học cho thấy lượng glucosamine trong máu sau một liều uống thông thường thấp hơn rất nhiều so với nồng độ dùng trong các nghiên cứu trên động vật, nơi ghi nhận hiệu quả mạnh nhất. Trong các nghiên cứu, người ta thường uống đều đặn cùng bữa ăn, và nếu có tác dụng, nó thường đến từ từ sau vài tuần, chứ không giống thuốc giảm đau uống là có tác dụng ngay.
Những Điều Cần Biết Về Độ An Toàn
Chưa có nghiên cứu lớn nào ghi nhận vấn đề an toàn nghiêm trọng khi dùng glucosamine và chondroitin cho thoái hóa khớp. Dù vậy, có vài điều bạn nên biết trước khi bắt đầu uống. Glucosamine có thể làm tăng đường huyết ở một số người, và glucosamine cùng chondroitin được ghi nhận có liên quan đến tăng nguy cơ chảy máu ở người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin. Nếu bạn đang dùng thuốc làm loãng máu hoặc bị tiểu đường, nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi uống glucosamine nha.
Vì hầu hết glucosamine trên thị trường được làm từ vỏ tôm, vỏ cua, có lo ngại rằng người bị dị ứng hải sản có thể bị dị ứng với sản phẩm này, và glucosamine có thể khiến bệnh hen suyễn nặng hơn ở một số người. Tại Singapore, trong số các báo cáo phản ứng phụ liên quan đến thực phẩm chức năng mà cơ quan quản lý dược HSA từng thống kê, phần lớn đều liên quan đến sản phẩm chứa glucosamine, với các phản ứng như nổi mẩn, ngứa, sưng phù hay mề đay. Ở Việt Nam mình chưa có con số thống kê tương tự, nhưng nguyên tắc thận trọng vẫn nên áp dụng như vậy — nếu thấy da nổi mẩn hay sưng bất thường sau khi uống, ngừng lại và đi khám ngay nghen. Hiện chưa có đủ dữ liệu về độ an toàn của glucosamine khi mang thai hay cho con bú, nên tốt nhất là tránh dùng trong giai đoạn này, trừ khi bác sĩ khuyên khác.
Nguồn Thực Phẩm Tự Nhiên
Không như vitamin C hay canxi, glucosamine không phải chất bạn dễ dàng ăn đủ qua bữa ăn hàng ngày của người Việt — nó không có nhiều trong các món quen thuộc, và một tô phở, một ổ bánh mì, hay một đĩa cơm tấm cũng không cung cấp được bao nhiêu glucosamine đâu. Phần lớn glucosamine trong thực phẩm nằm ở những bộ phận động vật mà ít ai ăn riêng:
- Vỏ tôm, vỏ cua — không phải phần thịt, đó là lý do vì sao thực phẩm chức năng thường được chiết xuất từ vỏ
- Nước hầm xương và các món súp ninh lâu từ xương, sụn — giống mấy nồi súp hầm ở quán ăn khuya vậy
- Sụn và mô liên kết của động vật, như chân gà hay giò heo hầm trong vài món canh, món nhậu quen thuộc
- Glucosamine lên men (thường từ bắp), dùng trong các sản phẩm không chứa hải sản
Vì nguồn thực phẩm quá ít và không ổn định, gần như ai muốn có lượng glucosamine đủ để tạo khác biệt đều phải bổ sung qua viên uống, chứ ăn thôi thì không đủ.
Bài Viết Liên Quan
Khám Phá Thêm Các Dưỡng Chất Khác
Đọc tiếp
Lời Kết
Glucosamine vẫn là một trong những loại thực phẩm chức năng bổ khớp được nhắc đến nhiều nhất, và cũng dễ hiểu thôi — thoái hóa khớp gối quá phổ biến, chẳng ai muốn cứ đau là uống thuốc giảm đau mãi, mà glucosamine lại có mức độ an toàn khá ổn. Nhưng cùng lúc đó, kết quả nghiên cứu thật ra khá lộn xộn: có nghiên cứu cho thấy hiệu quả rõ với đau khớp và cấu trúc khớp, còn nghiên cứu khác, kể cả những nghiên cứu lớn do nhà nước tài trợ, lại không thấy khác biệt gì so với việc không uống thuốc thật (giả dược).
Điều thú vị là người trẻ đi làm ở mình thường lên mạng tìm hiểu kỹ trước khi mua bất kỳ thực phẩm chức năng nào, còn ba mẹ, ông bà trong nhà thì có khi uống glucosamine chỉ vì bạn bè hay bác sĩ quen giới thiệu từ lâu rồi — cách nào cũng không sai, nhưng nên đi vào với kỳ vọng thực tế, đừng nghĩ nó là thuốc trị bệnh. Nếu đầu gối bạn khó chịu đến mức đang tính mua glucosamine uống thử, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ hay dược sĩ trước, đặc biệt nếu bạn đang dùng thuốc khác hay có bệnh như tiểu đường, theo đúng khuyến cáo của Bộ Y tế về việc dùng thực phẩm chức năng.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung, không thay thế cho lời khuyên y khoa chuyên môn. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi thay đổi chế độ ăn uống hay cách dùng thực phẩm chức năng của bạn nha.
References
- NIH National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)
https://www.nccih.nih.gov/health/glucosamine-and-chondroitin-for-osteoarthritis-what-you-need-to-know - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-glucosamine/art-20362874 - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/medication-devices-and-treatment/medications/glucosamine - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3456914/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5077170/ - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/19075-glucosamine-chondroitin-capsules-or-tablets