Gừng: Củ Gia Vị Quen Thuộc Giúp Giảm Buồn Nôn Và Đau Nhức
Gừng: Củ Gia Vị Quen Thuộc Giúp Giảm Buồn Nôn Và Đau Nhức
Bụng cồn cào trước chuyến xe đò về quê, hay đầu gối sưng đau sau buổi đá cầu lông cuối tuần? Chắc chắn có ai đó đã từng khuyên bạn thử gừng rồi đúng không — và hóa ra lời khuyên đó có cơ sở khoa học thật đó nghen.
Gừng Là Gì?
Gừng chính là phần thân rễ sần sùi nằm dưới đất của cây Zingiber officinale — cùng loại cây tạo nên vị cay nồng trong ly trà gừng nóng và mùi thơm quen thuộc trong tô canh gà của bà nội mình. Gừng đã được dùng trong y học cổ truyền Ấn Độ và Trung Quốc từ hàng ngàn năm trước, lâu lắm rồi trước khi khoa học hiện đại giải thích được vì sao nó lại có tác dụng như vậy.
Vị cay và mùi thơm đặc trưng của gừng đến từ hai nhóm hợp chất gọi là gingerol và shogaol. Gingerol là thành phần hoạt tính chính trong gừng, và các nghiên cứu cho thấy gingerol có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa. Khi gừng được nấu chín hoặc sấy khô, gingerol sẽ chuyển hóa thành shogaol, và lợi ích sức khỏe của shogaol còn vượt trội hơn gingerol nữa. Đây cũng là lý do vì sao bột gừng khô trong nồi cà ri lại cho cảm giác khác hẳn so với vài lát gừng tươi pha trong nước nóng.
Vì Sao Người Ta Hay Dùng Gừng?
Giảm Buồn Nôn Và Khó Chịu Bụng
Đây là công dụng nổi tiếng và được nghiên cứu nhiều nhất của gừng. Các nghiên cứu cho thấy gừng có thể giúp giảm buồn nôn và nôn ói ở phụ nữ mang thai. Một tổng hợp lớn từ hơn một trăm nghiên cứu lâm sàng cũng cho kết quả khá tích cực với chứng buồn nôn liên quan đến tiêu hóa, tuy kết quả với các loại buồn nôn khác thì chưa rõ ràng bằng. Phần lớn nghiên cứu về gừng cho say xe, say tàu chưa cho thấy hiệu quả rõ rệt, và cũng chưa chắc gừng có giúp được gì thêm khi dùng cùng các phương pháp điều trị buồn nôn do hóa trị ung thư. Còn với người bình thường như mình, bị say xe trên chuyến xe đò đường dài hay lỡ ăn hơi no bụng dẫn tới khó chịu, thì một ly trà gừng hay viên kẹo gừng vẫn là lựa chọn an toàn, đáng thử nha.
Làm Dịu Đau Khớp
Nếu bạn từng thấy mấy cô mấy bác lấy gừng đắp lên đầu gối đau nhức, thì cách làm này cũng có cơ sở đó. Các nghiên cứu cho thấy thực phẩm bổ sung từ gừng có thể giúp giảm triệu chứng thoái hóa khớp gối, nhưng phần lớn nghiên cứu này chất lượng chưa cao lắm. Điều thú vị là gừng dùng ngoài da, kiểu bôi hay đắp lên khớp, lại chưa được chứng minh có hiệu quả với thoái hóa khớp gối — nghĩa là nếu gừng có tác dụng thật, thì có vẻ nó đến từ việc ăn hoặc uống, chứ không phải từ việc thoa lên da đâu nghen.
Giảm Đau Bụng Kinh
Nghiên cứu cho thấy thực phẩm bổ sung từ gừng có thể giúp giảm mức độ đau bụng kinh. Một số nghiên cứu còn so sánh hiệu quả giảm đau bụng kinh của gừng với thuốc giảm đau thông thường, và kết quả khá tương đồng — thông tin hữu ích nếu bạn muốn thử cách tự nhiên bằng thực phẩm trước khi nghĩ đến thuốc.
Hỗ Trợ Tiêu Hóa Và Chống Vi Khuẩn Thông Thường
Ngoài chuyện chống buồn nôn, gừng còn giúp thức ăn di chuyển qua đường ruột hiệu quả hơn, một phần lý do vì sao gừng thường được dùng kèm các món nhiều dầu mỡ như vịt tiềm hay cá kho gừng. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cũng cho thấy gừng có đặc tính kháng khuẩn, kháng virus, chống oxy hóa, chống viêm, chống buồn nôn và cả chống ung thư, dù cơ chế chính xác thì khoa học vẫn chưa hiểu hết, nhưng có bằng chứng cho thấy nhiều hợp chất hoạt tính trong gừng thật sự có tác động sinh học. Tuy nhiên phần lớn nghiên cứu về khả năng kháng khuẩn và chống ung thư này vẫn còn ở giai đoạn sớm, chủ yếu làm trong ống nghiệm hoặc trên động vật chứ chưa có nghiên cứu quy mô lớn trên người, nên xem đây là hướng đầy hứa hẹn, chứ chưa phải điều đã được chứng minh chắc chắn.
Khả Năng Hấp Thu Của Gừng
Các hợp chất hoạt tính trong gừng không dễ được cơ thể hấp thu nếu dùng riêng lẻ. Gingerol tan trong dầu và phân hủy khá nhanh sau khi vào cơ thể, đây cũng là lý do các nhà khoa học tìm hiểu xem kết hợp gừng với nguyên liệu khác có giúp hấp thu tốt hơn không.
Có một số nghiên cứu bước đầu trong phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất gừng, khi dùng cùng nghệ và tiêu đen, có thể giúp cơ thể hấp thu tốt hơn một số dưỡng chất khác trong đường ruột, tuy nghiên cứu này vẫn còn sơ khai và chủ yếu thực hiện ngoài cơ thể người. Nói theo cách dễ hiểu, điều này chỉ củng cố thêm cho thói quen nấu ăn mà người Việt mình vẫn làm theo bản năng từ lâu — gừng, tỏi, nghệ, ớt hầu như chẳng bao giờ xuất hiện một mình trong món ăn. Việc nấu chín hoặc sấy khô gừng cũng làm thay đổi cấu trúc hóa học của nó, chuyển nhiều gingerol thành shogaol hơn, có thể đó là lý do vì sao các bài thuốc dân gian thường dùng gừng khô hoặc gừng đã nấu chín, chứ ít khi dùng gừng sống.
Những Điều Cần Biết Về An Toàn
Gừng đã được dùng an toàn trong rất nhiều nghiên cứu khi uống dưới dạng thực phẩm bổ sung, và các sản phẩm từ gừng dùng ngoài da cũng khá an toàn. Tuy vậy, gừng không phải là hoàn toàn không có tác dụng phụ. Gừng có thể gây khó chịu bụng, ợ nóng, tiêu chảy, và kích ứng miệng, họng khi uống. Những tác dụng phụ này thường xuất hiện rõ hơn khi dùng thực phẩm bổ sung gừng đậm đặc, so với gừng dùng để nấu ăn hay pha trà bình thường.
Có vài nhóm người cần cẩn thận hơn. Gừng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt nếu bạn đang dùng thuốc chống đông máu như warfarin hoặc aspirin, nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thực phẩm bổ sung gừng. Vì gừng kích thích túi mật tiết dịch mật, nên người bị viêm túi mật hoặc viêm đường mật không nên dùng gừng, và gừng cũng có thể tương tác với warfarin cùng một số thuốc chống đông máu khác. Nếu đang mang thai, dùng thực phẩm bổ sung gừng có thể an toàn, nhưng như với mọi loại thảo dược khác, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng lúc mang thai. Còn việc dùng gừng khi đang cho con bú thì khoa học vẫn chưa có đủ thông tin để khẳng định an toàn hay không. Nếu bạn là người bận rộn, đang uống thêm thuốc điều trị huyết áp hay tiểu đường, cũng nên hỏi qua dược sĩ một tiếng trước khi kết hợp với gừng, vì gừng có thể tương tác với một số loại thuốc này đó nghen. Nói chung, cứ theo nguyên tắc chung mà Bộ Y tế cũng thường khuyến cáo — dùng gì cũng nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế trước khi kết hợp với thuốc đang điều trị.
Nguồn Thực Phẩm Tự Nhiên Chứa Gừng
- Gừng tươi — thái lát nấu canh, xào, hoặc pha trà gừng
- Gừng trong các món quen thuộc như cá kho gừng, vịt tiềm, hay nước chấm gà luộc có gừng
- Trà gừng nóng, món quen ở các quán cóc, quán trà chiều
- Gừng chua ngâm, thường ăn kèm sushi hoặc gỏi
- Bột gừng khô, dùng làm bánh và pha trộn gia vị
- Mứt gừng hoặc kẹo gừng, tiện mang theo khi say xe hay buồn nôn nhẹ
- Nước ngọt vị gừng (ginger ale, ginger beer), nhưng loại bán sẵn thường nhiều đường nên uống có chừng mực nha
Bài Viết Liên Quan
Khám Phá Các Dưỡng Chất Liên Quan
Lời Kết
Gừng không phải thuốc tiên, nhưng đúng là một trong số ít bài thuốc dân gian mà khoa học hiện đại thật sự chứng minh được phần nào — đặc biệt với buồn nôn, đau bụng kinh, và có thể cả với khớp gối. Với đa số người vốn đã ăn gừng thường xuyên qua các món ăn hàng ngày, tô phở, hay ly trà gừng nóng, thì đây là một sự xác nhận khá an tâm.
Chuyện phức tạp hơn nằm ở các loại thực phẩm bổ sung gừng đậm đặc, đặc biệt nếu bạn đang mang thai, dùng thuốc chống đông máu, hoặc có bệnh mạn tính — lúc đó, hỏi ý kiến bác sĩ hay dược sĩ trước là điều nên làm hơn bao giờ hết. Còn với việc dùng gừng hàng ngày trong bếp hay pha một ly trà gừng lâu lâu, thì đây vẫn là một trong những nguyên liệu dễ tìm, dễ dùng nhất mà bạn có thể tin tưởng nghen.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quát, không thay thế cho lời khuyên y tế chuyên môn. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi thay đổi chế độ ăn hoặc thói quen dùng thực phẩm bổ sung của bạn nha.
References
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/ginger - Harvard Health Publishing
https://www.health.harvard.edu/healthy-aging-and-longevity/health-benefits-of-ginger-and-simple-ways-to-incorporate-this-zesty-root-into-your-diet - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/health-conditions/motion-sickness - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7019938/ - WebMD
https://www.webmd.com/vitamins-and-supplements/ginger-uses-and-risks - Medical News Today
https://www.medicalnewstoday.com/articles/265990 - NCBI Bookshelf (StatPearls)
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK565886/