Hoa Cúc La Mã: Thảo Dược Dịu Nhẹ Giúp Ngủ Ngon
Hoa Cúc La Mã: Thảo Dược Dịu Nhẹ Giúp Ngủ Ngon
11 giờ đêm, bạn vừa trả lời xong đống tin nhắn công việc, mà đầu óc vẫn cứ quay cuồng chưa dừng lại được. Thay vì làm thêm một ly cà phê sữa đá hay trà đá, bạn lại muốn tìm cái gì ấm áp, không caffeine — một tách trà hoa cúc la mã. Nhưng liệu bông hoa nhỏ giống hoa cúc này có thật sự giúp mình thư giãn, hay chỉ là một "nghi thức" trước giờ ngủ cho có cảm giác an tâm vậy thôi?
Hoa Cúc La Mã Là Gì?
Hoa cúc la mã (chamomile) là một loại hoa nhỏ, hình dáng giống hoa cúc, thuộc họ Cúc (Asteraceae) — cùng họ với hoa hướng dương, cỏ phấn hương và hoa vạn thọ. Có hai loại chính được dùng cho mục đích sức khỏe: hoa cúc la mã Đức (Matricaria chamomilla, còn gọi là Matricaria recutita) và hoa cúc la mã Roman (Chamaemelum nobile). Trong rất nhiều loài hoa cúc la mã khác nhau, chỉ có 2 loài này thường được dùng để làm thực phẩm bổ sung.
Ở Việt Nam mình, đa số người chỉ biết tới hoa cúc la mã dưới dạng túi trà khô, nằm cạnh trà xanh hay trà bạc hà trên kệ siêu thị. Hoa cúc la mã, bạc hà và các loại trà không làm từ cây trà thật (Camellia sinensis) không được xem là "trà" đúng nghĩa, mà chỉ là trà thảo mộc hay nước hãm thảo dược thôi. Ngoài dạng trà, hoa cúc la mã còn có dạng viên nang, tinh chất dạng nước và kem bôi ngoài da. Bông hoa được phơi khô rồi dùng để hãm trà, cho vào viên nang uống, chiết xuất bôi ngoài da, hoặc dùng để xông hương thư giãn.
Vì Sao Người Ta Dùng Hoa Cúc La Mã?
Giúp dễ ngủ hơn vào ban đêm
Đây là công dụng nổi tiếng nhất của hoa cúc la mã — một tách trà ấm sau bữa tối, thay cho món tráng miệng ngọt hay ly cà phê thứ hai trong ngày. Hoa cúc la mã còn được dùng như một loại "an thần nhẹ" giúp cải thiện giấc ngủ, và nhiều người thử trà hoa cúc cùng các sản phẩm khác để đối phó với khó ngủ, hay thức giấc giữa đêm, căng thẳng, lo âu và cả trầm cảm. Một nghiên cứu tổng hợp gần đây, gộp kết quả từ nhiều thử nghiệm lâm sàng, cho thấy hoa cúc la mã giúp cải thiện giấc ngủ, đặc biệt là giảm số lần thức giấc giữa đêm hoặc khó ngủ lại, tuy chưa thấy rõ tác dụng giúp ngủ lâu hơn hay tỉnh táo hơn ban ngày. Các cơ quan y tế cũng cẩn trọng không "nói quá" về công dụng này — hiện có rất ít thông tin về tác dụng của hoa cúc la mã đối với chứng mất ngủ thực sự, và một bài tổng quan năm 2019 chỉ tìm được một nghiên cứu về mất ngủ, và nghiên cứu đó lại không cho thấy hiệu quả rõ ràng. Nói cách khác, hoa cúc la mã có thể giúp bạn dễ chợp mắt hơn, nhưng không phải thuốc chữa mất ngủ mãn tính nha.
Giảm bớt căng thẳng, lo âu hàng ngày
Với kiểu căng thẳng "lâm râm" mỗi ngày do công việc, deadline dồn dập mà ai cũng từng trải qua, hoa cúc la mã lại có một số nghiên cứu khá triển vọng, dù vẫn còn ở giai đoạn đầu. Dữ liệu hiện có cho thấy dùng hoa cúc la mã trong thời gian ngắn có khả năng an toàn và có thể giúp giảm triệu chứng lo âu, nhưng nó có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nếu dùng cùng thuốc làm loãng máu, đặc biệt ở liều cao. Riêng một nghiên cứu đối chứng ngẫu nhiên năm 2016, thực hiện trên 179 người mắc rối loạn lo âu lan tỏa mức độ trung bình đến nặng, cho thấy chiết xuất hoa cúc la mã giúp giảm rõ rệt triệu chứng lo âu sau 8 tuần sử dụng. Điều này không có nghĩa hoa cúc la mã là thuốc điều trị rối loạn lo âu đã được chẩn đoán, nhưng phần nào giải thích vì sao nhiều người tìm đến nó vào mùa thi cử căng thẳng hay giai đoạn công việc ngập đầu.
Làm dịu bụng khi khó chịu
Trước khi trở thành thức uống trước giờ ngủ, hoa cúc la mã đã được dùng như một bài thuốc hỗ trợ tiêu hóa từ lâu, và đó cũng là lý do nó vẫn thường được khuyên dùng sau một bữa ăn no. Người ta dùng hoa cúc la mã để giảm các triệu chứng đường tiêu hóa như tiêu chảy, các triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản (GERD), và khó tiêu. Sau một tô phở đầy đặn hay dĩa cơm tấm no bụng mà thấy hơi đầy hơi, một tách trà hoa cúc la mã ấm, không đường thường nhẹ nhàng với dạ dày hơn là uống thêm một ly nước ngọt khác — nhưng nhớ là nó chỉ giúp bạn cảm thấy dễ chịu hơn thôi, không phải cách chữa các vấn đề tiêu hóa lâu dài nghen.
Dịu da khi bị kích ứng
Khi dùng ngoài da thay vì uống, hoa cúc la mã cũng có truyền thống lâu đời như một chất làm dịu da. Người ta dùng gạc thấm chiết xuất hoa cúc la mã để làm dịu da bị kích ứng, như trong trường hợp chàm (eczema), dị ứng do tiếp xúc với cây độc, hăm tã, hay thủy đậu. Một số nghiên cứu ban đầu còn so sánh nó với kem steroid nhẹ: các nghiên cứu sơ bộ cho thấy hoa cúc la mã có thể đạt khoảng 60% hiệu quả so với một số liều kem hydrocortisone dùng cho chàm. Đây chỉ là hiệu quả ở mức khiêm tốn, nhưng cũng giải thích vì sao hoa cúc la mã xuất hiện trong rất nhiều sản phẩm chăm sóc da dịu nhẹ và sản phẩm cho em bé trên thị trường.
Cơ Thể Hấp Thụ Hoa Cúc La Mã Như Thế Nào?
Danh tiếng "làm dịu tinh thần" của hoa cúc la mã thường được gắn với một hoạt chất flavonoid tên apigenin, cùng với các terpenoid như bisabolol và chamazulene có trong tinh dầu của nó. Hoa cúc la mã chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, như các flavonoid gồm apigenin, luteolin, quercetin, và các terpenoid như chamazulene, bisabolol, bisabolol oxide — những chất được cho là góp phần tạo nên tác dụng hỗ trợ giấc ngủ của nó. Điều thú vị là ngay cả các chuyên gia cũng chưa chắc chất nào mới là "nhân vật chính": các nhà khoa học vẫn chưa xác định được chính xác hợp chất nào trong hoa cúc la mã chịu trách nhiệm cho tác dụng giúp thư giãn, và cũng có khả năng chính việc uống một tách trà ấm mới là thứ giúp bạn thấy dễ chịu, chứ không hẳn do thành phần hóa học nào cả.
Cách bạn dùng hoa cúc la mã cũng ảnh hưởng phần nào đến hiệu quả. Nước nóng giúp chiết các flavonoid tan trong nước ra khỏi hoa khô khi hãm trà, đây cũng là lý do trà là dạng phổ biến và được nghiên cứu nhiều nhất. Viên nang và chiết xuất chuẩn hóa có nồng độ các hợp chất này đậm đặc hơn, nên tác dụng — và cả rủi ro tương tác thuốc — thường mạnh hơn so với một tách trà bình thường.
Những Điều Cần Biết Về Độ An Toàn
Với hầu hết người khỏe mạnh chỉ uống một, hai tách mỗi ngày, hoa cúc la mã được xem là khá lành tính. Hoa cúc la mã có khả năng an toàn khi dùng qua đường uống với lượng thường thấy trong trà và thực phẩm. Điều cần chú ý chính không phải là bản thân tách trà, mà là dị ứng và tương tác thuốc.
Nếu bạn bị dị ứng với cỏ phấn hương, hoa cúc, hoa vạn thọ hay hoa cúc đại đóa, hãy cẩn thận nha — người dị ứng với các loại cây họ hàng này có khả năng cao cũng bị dị ứng với hoa cúc la mã. Phản ứng thường ở mức nhẹ, tuy tác dụng phụ không phổ biến nhưng có thể gồm buồn nôn, chóng mặt, và ở một số người hiếm gặp, phản ứng dị ứng nặng như sốc phản vệ.
Hoa cúc la mã cũng có thể tương tác với một số loại thuốc. Đã có ghi nhận về tương tác giữa hoa cúc la mã với một số thuốc được gan chuyển hóa và warfarin (thuốc làm loãng máu), và về lý thuyết cũng có khả năng nó tương tác với các loại thuốc khác, chẳng hạn thuốc an thần. Nó cũng có thể ảnh hưởng đến thuốc liên quan hormone: hoa cúc la mã có thể làm tăng tác dụng của thuốc chống đông máu và thuốc an thần, và có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của tamoxifen, liệu pháp hormone thay thế, và thuốc tránh thai chứa estrogen. Nếu bạn đang dùng thuốc thường xuyên — như thuốc tránh thai, thuốc làm loãng máu, hay thuốc hỗ trợ ngủ — nên hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi biến trà hoa cúc la mã thành thói quen hàng ngày nghen. Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, hay cha mẹ muốn cho trẻ nhỏ dùng, cũng nên hỏi ý kiến bác sĩ trước, vì hiện chưa có đủ thông tin về độ an toàn của hoa cúc la mã trong những trường hợp này.
Các Cách Bổ Sung Hoa Cúc La Mã
Hoa cúc la mã không phải là món ăn quen thuộc trong bếp của gia đình Việt — hầu như chỉ được dùng dưới dạng nước hãm chứ không phải một món trong bữa cơm. Một số cách phổ biến để dùng hoa cúc la mã:
- Hoa cúc la mã khô hoặc túi trà, hãm với nước nóng thành trà thảo mộc không caffeine
- Cánh hoa cúc la mã khô rời, pha cùng sả hoặc mật ong trong các loại trà pha trộn
- Viên nang hoặc chiết xuất chuẩn hóa hoa cúc la mã, dùng như thực phẩm bổ sung
- Tinh dầu hoa cúc la mã, dùng để xông thư giãn hoặc pha loãng bôi ngoài da
- Kem, sữa dưỡng và sản phẩm chăm sóc da em bé có chứa chiết xuất hoa cúc la mã
- Dùng làm hương liệu trong một số loại bánh, mứt và kem
Bài Viết Liên Quan
Khám Phá Thêm Các Dưỡng Chất Khác
Lời Kết
Hoa cúc la mã không phải là "thuốc tiên" chữa mất ngủ hay lo âu, nhưng các nghiên cứu hiện có đúng là ủng hộ nó như một cách nhẹ nhàng, ít rủi ro để giúp bạn thư giãn — đặc biệt là khi so với việc làm thêm một ly nước ngọt hay lướt điện thoại tới khuya sau một ngày dài ở hàng quán hay ở công ty. Với nhịp sống công việc bận rộn ở các thành phố lớn như Sài Gòn, ít có thời gian nghỉ ngơi đúng nghĩa, một thói quen không caffeine như trà hoa cúc la mã có thể là một mảnh ghép nhỏ, thiết thực trong việc xây dựng nếp thư giãn tốt hơn trước khi ngủ, cùng với việc ngủ đủ giấc và vận động thường xuyên — những điều mà Bộ Y tế cũng luôn khuyến khích. Chỉ cần lưu ý về dị ứng và tương tác thuốc, và hỏi ý kiến bác sĩ nếu bạn đang mang thai, cho con bú, hoặc đang dùng thuốc điều trị dài hạn nha.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung, không thay thế cho lời khuyên y tế chuyên môn. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi thay đổi chế độ ăn uống hoặc thói quen bổ sung của bạn.
References
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/chamomile - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/generalized-anxiety-disorder/expert-answers/herbal-treatment-for-anxiety/faq-20057945 - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9822300/ - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/well-being-and-lifestyle/food-diet-and-nutrition/eat-right-sleep-tight - Harvard Health Publishing
https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas - ScienceDirect
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0965229924000591