Alpha Lipoic Acid: Chất Chống Oxy Hóa Tái Chế Của Cơ Thể
Alpha Lipoic Acid: Chất Chống Oxy Hóa Tái Chế Của Cơ Thể
Có bao giờ bạn thấy tay mình tê tê như kim châm sau một ngày ngồi máy tính miết không, hoặc nghe mấy cô mấy chú bị tiểu đường lâu năm than là chân tay tê rần, nhức nhức? Alpha lipoic acid là một trong những cái tên hay xuất hiện khi người ta nói về sức khỏe thần kinh và chuyện giữ gìn tuổi già - nhưng thật ra ít ai biết nó là cái gì, làm gì. Để mình giải thích cho dễ hiểu nha.
Alpha Lipoic Acid Là Gì?
Alpha lipoic acid (hay viết tắt là ALA, còn gọi là thioctic acid) là một chất được cơ thể mình tự tạo ra bên trong tế bào, nằm trong những "nhà máy" nhỏ xíu chuyên sản xuất năng lượng gọi là ty thể (mitochondria). Cứ tưởng tượng ty thể như nhà máy điện của từng tế bào trong người mình - nó biến đồ ăn mình ăn vào thành năng lượng để dùng, còn alpha lipoic acid là một trong những "trợ lý" giúp cái quy trình này chạy êm re.
Lipoic acid là một hợp chất hữu cơ chứa lưu huỳnh, có tự nhiên trong cây cối và động vật, kể cả con người mình. Điều đặc biệt của nó so với mấy chất chống oxy hóa khác là nó tan được trong cả nước và dầu mỡ, nghĩa là nó có thể "chạy" khắp mọi ngóc ngách trong tế bào chứ không bị giới hạn ở một môi trường nào. Vậy nên trong giới thực phẩm chức năng, người ta hay gọi nó là chất chống oxy hóa "vạn năng" đó.
Cơ thể mình tự sản xuất một ít, rồi cũng hấp thu thêm chút chút từ đồ ăn hàng ngày. Các loại thực phẩm chức năng chứa ALA trở nên phổ biến vì các nhà nghiên cứu thấy rằng khi bổ sung ALA nhiều hơn mức bình thường từ ăn uống, có vẻ cơ thể được hỗ trợ thêm, đặc biệt là cho thần kinh và đường huyết.
Vì Sao Người Ta Dùng ALA?
Hỗ Trợ Thần Kinh Thoải Mái Hơn
Đây là công dụng được nghiên cứu nhiều nhất của alpha lipoic acid. Về lý thuyết, các chất chống oxy hóa như alpha lipoic acid có thể giúp ích cho tình trạng tổn thương thần kinh do tiểu đường, và các nghiên cứu trên động vật cho thấy nó có thể giúp giảm và ngăn ngừa những biến chứng thần kinh liên quan đến tiểu đường. Với những ai đang sống chung với tiểu đường type 2 - mà càng ngày càng nhiều người Việt mình mắc phải - cảm giác tê rần, nóng rát ở chân thật sự làm khó chịu lắm, từ việc đi bộ ra đầu hẻm mua đồ ăn sáng đến đứng bán hàng cả ngày.
Một số nghiên cứu nhỏ cho thấy alpha lipoic acid có thể giúp giảm đau và các triệu chứng như tê, châm chích do biến chứng thần kinh tiểu đường, nhưng kết quả chưa thống nhất và cần nghiên cứu quy mô lớn hơn để chắc chắn. Nó có vẻ hứa hẹn, nhưng không phải là "thuốc tiên" chữa dứt - cứ xem nó như một phần hỗ trợ trong bức tranh lớn hơn về lối sống, chứ không phải giải pháp đứng một mình.
Giúp Cơ Thể Xử Lý Đường Huyết Tốt Hơn
Alpha lipoic acid cũng được nghiên cứu về vai trò trong việc chuyển hóa đường - nói đơn giản là cơ thể mình đưa đường từ trong máu vào tế bào để dùng làm năng lượng hiệu quả cỡ nào. Đây là một hợp chất tự nhiên có cả tính chống oxy hóa và tính oxy hóa, ảnh hưởng đến độ nhạy insulin và việc tiết insulin, và được dùng phổ biến ở những người có vấn đề thần kinh do tiểu đường. Mà bữa sáng của mình toàn cơm tấm, bánh mì, hủ tiếu, phở - nhiều tinh bột tinh chế - nên đây là góc nhìn khá thiết thực cho bà con đang để ý đến đường huyết của mình đó.
Chống Lại Stress Oxy Hóa Hàng Ngày
Stress oxy hóa là hiện tượng các phân tử không ổn định gọi là gốc tự do tích tụ nhanh hơn tốc độ cơ thể mình dọn dẹp được - kiểu như sắt để ngoài trời ẩm lâu ngày bị gỉ sét vậy. Sự tích tụ này có liên quan đến quá trình lão hóa và nhiều bệnh mạn tính. Lipoic acid trung hòa các gốc oxy hóa, "bắt giữ" các ion kim loại, và giúp phục hồi lại dạng hoạt động của những chất chống oxy hóa khác như vitamin C, vitamin E và glutathione, đồng thời còn tăng cường hệ thống chống oxy hóa tự nhiên của cơ thể. Nói dễ hiểu, nó không chỉ tự mình dọn dẹp "rác" trong cơ thể, mà còn "nạp pin" lại cho những chất chống oxy hóa khác để chúng tiếp tục làm việc - giống như tiếp thêm sức cho cả một đội quân dọn dẹp, chứ không phải một mình ôm hết việc.
Có Thể Hỗ Trợ Não Bộ Và Tim Mạch
Vì stress oxy hóa cũng có liên quan đến suy giảm nhận thức và áp lực lên tim mạch, các nhà nghiên cứu cũng tìm hiểu xem tác dụng chống oxy hóa của ALA có mang lại lợi ích ở những khía cạnh này không. Các bệnh về chuyển hóa và tim mạch liên quan đến lối sống hiện đại ngày càng có liên hệ với các vấn đề như suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ, mà stress oxy hóa chính là một trong những "thủ phạm" đứng sau. Mảng nghiên cứu này vẫn còn đang phát triển, nên tốt nhất cứ xem đây là một hướng đang được quan tâm chứ chưa phải là lợi ích đã được chứng minh chắc chắn - thông tin này khá hữu ích cho dân công sở làm việc căng đầu, ít thời gian nghỉ ngơi, những người ngày càng tò mò về các loại thực phẩm chức năng mà thế hệ ông bà mình hồi xưa chưa từng nghe tới.
Khả Năng Hấp Thu Của Cơ Thể
Có một điều thú vị về alpha lipoic acid bạn nên biết: lượng cơ thể mình hấp thu và sử dụng được thật ra khác nhau khá nhiều, tùy vào dạng bào chế của sản phẩm và việc uống lúc bụng no hay bụng đói. Vì nó tan được cả trong nước và dầu mỡ, nó di chuyển trong cơ thể khác với những dưỡng chất chỉ tan một kiểu như vitamin C (chỉ tan trong nước) hay vitamin E (chỉ tan trong dầu mỡ).
ALA và dạng khử của nó là dihydrolipoic acid hoạt động như một cặp "cho - nhận điện tử", nhờ đó chúng có thể tương tác và ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều loại protein khắp cơ thể. Khả năng tan trong cả hai môi trường này cũng là lý do vì sao người ta nói nó hoạt động được ở nhiều nơi trong tế bào hơn so với nhiều chất chống oxy hóa khác. Nếu bạn đang so sánh nhãn các loại thực phẩm chức năng, đây là điểm nên hiểu rõ hơn là để ý đến liều lượng cụ thể - vì liều lượng còn tùy sản phẩm và mục tiêu sức khỏe của từng người, nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ để được tư vấn kỹ hơn, đừng tự quyết định chỉ dựa vào một bài viết nghen.
An Toàn Cỡ Nào?
Với hầu hết người lớn khỏe mạnh, alpha lipoic acid từ thực phẩm hay thực phẩm chức năng dùng đúng cách thường được cơ thể dung nạp tốt. Một nghiên cứu tổng hợp với hàng ngàn người tham gia cho thấy việc bổ sung ALA không làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ trong quá trình sử dụng, và có vẻ an toàn cả với những nhóm như người bị tiểu đường, bệnh tim mạch hay các vấn đề thần kinh.
Dù vậy, vẫn có thể gặp vài tác dụng phụ nhẹ. Tác dụng phụ của ALA thường nhẹ, có thể là nổi mẩn, đau đầu, ợ nóng, buồn nôn hoặc nôn. Cũng có vài nhóm cần cẩn thận hơn. Thực phẩm chức năng chứa alpha lipoic acid nói chung được xem là an toàn khi dùng đúng hướng dẫn, nhưng có thể gây rủi ro nếu cơ thể bạn đang thiếu vitamin B1 (thiamin) - mà uống rượu bia nhiều là một trong những nguyên nhân dễ dẫn đến thiếu chất này.
Nếu bạn đang dùng thuốc điều trị tiểu đường hoặc bệnh tuyến giáp, cũng cần lưu ý. ALA có thể làm tăng tác dụng của insulin hoặc các thuốc hạ đường huyết khác, dẫn đến hạ đường huyết quá mức, nên không tự kết hợp dùng chung nếu chưa hỏi ý kiến bác sĩ nghen. Nó cũng có thể ảnh hưởng đến hormone tuyến giáp, nên ai đang uống thuốc tuyến giáp cũng nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thêm. Cũng như mọi loại thực phẩm chức năng khác, lời khuyên này đặc biệt quan trọng với người lớn tuổi ở Việt Nam đang phải uống nhiều loại thuốc cùng lúc - cứ theo tinh thần khuyến cáo chung, nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi kết hợp thêm bất kỳ loại thực phẩm chức năng nào vậy.
Nguồn Thực Phẩm Tự Nhiên
Bạn không cần phải uống thực phẩm chức năng mới có alpha lipoic acid đâu - nó có tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm quen thuộc, mà một số món còn xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn của người Việt mình.
- Thịt đỏ (thịt bò, đặc biệt là nội tạng)
- Bông cải xanh (súp lơ xanh)
- Rau bina và các loại rau lá xanh khác
- Khoai tây và khoai lang
- Cà rốt
- Cà chua
- Cải Brussels (bắp cải tí hon)
Vấn đề là lượng alpha lipoic acid có tự nhiên trong thực phẩm khá ít so với lượng dùng trong các nghiên cứu, đó cũng là lý do vì sao thực phẩm chức năng ra đời - dành cho những ai muốn nhắm cụ thể vào các tác dụng đã nói ở trên.
Bài Viết Liên Quan
Tìm Hiểu Thêm Các Dưỡng Chất Khác
Lời Kết
Alpha lipoic acid không phải là "thần dược" gì cả, nhưng nó thật sự là một chất đáng để mình tìm hiểu - một chất chống oxy hóa tự nhiên mà cơ thể đã tự sản xuất, cùng với ngày càng nhiều nghiên cứu về khả năng hỗ trợ thần kinh, đường huyết và bảo vệ tế bào. Với người Việt mình, khi bữa ăn hàng ngày vẫn còn nhiều tinh bột tinh chế và cuộc sống bận rộn ít có thời gian nghỉ ngơi, hiểu rõ những thành phần như thế này là một bước nhỏ nhưng ý nghĩa để chăm sóc sức khỏe bản thân tốt hơn. Như mọi khi, tốt nhất nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thêm nó vào thói quen hàng ngày của mình, đặc biệt nếu bạn đang bị tiểu đường, bệnh tuyến giáp, hoặc đang dùng thuốc khác nghen.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung, không thay thế cho lời khuyên y tế chuyên môn. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có chuyên môn trước khi thay đổi chế độ ăn uống hoặc bổ sung thực phẩm chức năng nha.
References
- Linus Pauling Institute (Oregon State University)
https://lpi.oregonstate.edu/mic/dietary-factors/lipoic-acid - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabetic-neuropathy/in-depth/diabetic-neuropathy-and-dietary-supplements/art-20095406 - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9824456/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7603186/ - WebMD
https://www.webmd.com/diet/alpha-lipoic-acid-ala