เรสเวราทรอล: สารต้านอนุมูลอิสระตัวเด่นจากไวน์แดง

เรสเวราทรอล: สารต้านอนุมูลอิสระตัวเด่นจากไวน์แดง

เคยได้ยินไหมคะว่าไวน์แดงแก้วนึงอาจช่วยให้หัวใจแข็งแรงขึ้น ความเชื่อนี้มาจากสารตัวเดียวที่ชื่อเรสเวราทรอล แต่จริงๆ แล้ววิทยาศาสตร์สนับสนุนคำกล่าวนี้มากแค่ไหน หรือนี่เป็นแค่ความเชื่อด้านสุขภาพที่เล่าต่อกันมาเรื่อยๆ ทั้งที่ไม่มีหลักฐานรองรับจริงจัง มาดูกันนะคะ

เรสเวราทรอลคืออะไร

เรสเวราทรอลเป็นสารจากพืชที่จัดอยู่ในกลุ่มโพลีฟีนอล ซึ่งเป็นสารเคมีจากพืชที่มีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระ พืชสร้างสารนี้ขึ้นมาเพื่อป้องกันตัวเองนะครับ และจะผลิตออกมามากขึ้นเวลาที่ต้องเจอความเครียด เช่น ถูกเชื้อรารบกวน ได้รับบาดแผล หรือโดนแดดจัดเกินไป

เราจะพบสารนี้ได้ในเปลือกองุ่นแดงและองุ่นสีม่วง ในถั่วลิสง ในผลเบอร์รีอย่างมัลเบอร์รีและบลูเบอร์รี และในรากไม้ชนิดหนึ่งที่เรียกว่าแจแพนีสน็อตวีด (Japanese knotweed) ซึ่งจริงๆ แล้วเป็นแหล่งหลักที่ใช้ผลิตอาหารเสริมเรสเวราทรอลที่ขายกันอยู่ทุกวันนี้เลยค่ะ และเพราะเรสเวราทรอลเกี่ยวข้องกับเปลือกองุ่นนี่แหละ มันเลยกลายเป็นคำอธิบายสุดโด่งดังของปรากฏการณ์ฝรั่งเศส (French Paradox) ซึ่งหมายถึงข้อสังเกตที่ว่าคนฝรั่งเศสกินอาหารมันๆ หนักๆ กันเป็นประจำ แต่กลับมีอัตราการเป็นโรคหัวใจต่ำกว่าที่ควรจะเป็น

ในทางเคมี เรสเวราทรอลมีอยู่ 2 รูปแบบ เรียกว่า cis และ trans โดย trans-resveratrol เป็นรูปแบบที่ถูกศึกษามากกว่าและมีความคงตัวมากกว่า นักวิจัยเริ่มศึกษาสารตัวนี้มาตั้งแต่ช่วงปี 1990 ในเรื่องคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ และปกป้องเซลล์

ทำไมคนถึงหันมาใช้เรสเวราทรอล

ช่วยดูแลหัวใจและหลอดเลือด

คุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระของเรสเวราทรอลอาจช่วยปกป้องผนังหลอดเลือดจากความเสียหายที่นำไปสู่หลอดเลือดอุดตัน งานวิจัยบางชิ้นบอกว่ามันอาจช่วยให้ระดับคอเลสเตอรอลดีขึ้น และช่วยให้หลอดเลือดคลายตัวทำงานได้ดีขึ้นด้วย

แต่ทาง Mayo Clinic ก็บอกไว้ตรงๆ ว่าปริมาณเรสเวราทรอลที่ได้จากไวน์แดงแก้วเดียวนั้นน้อยมาก แล้วที่จริงสารต้านอนุมูลอิสระตัวอื่นๆ ในไวน์แดงและองุ่นน่าจะเป็นตัวหลักที่ทำงานมากกว่าเรสเวราทรอลตัวเดียว สำหรับคนที่นั่งทำงานออฟฟิศทั้งวัน แถมต้องนั่งรถติดกลับบ้านนานๆ จนไม่มีเวลาออกกำลังกาย สิ่งที่สำคัญกว่าสารตัวใดตัวหนึ่งคือภาพรวมของการกินอาหารทั้งหมดต่างหากค่ะ

ช่วยเรื่องน้ำตาลในเลือดและระบบเมตาบอลิซึม

มีงานวิจัยทางคลินิกหลายชิ้นที่ศึกษาว่าเรสเวราทรอลช่วยให้ร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินดีขึ้น และช่วยจัดการน้ำตาลในเลือดได้มีประสิทธิภาพมากขึ้นหรือไม่ โดยเฉพาะในคนที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 หรือมีภาวะเมตาบอลิกซินโดรม บางงานวิจัยพบว่ามีการปรับตัวที่ดีขึ้นเล็กน้อยทั้งความไวต่ออินซูลินและค่าน้ำตาลในเลือด

แต่ผลลัพธ์จากงานวิจัยต่างๆ ก็ยังไม่ตรงกันทั้งหมด และผลที่เห็นชัดมักต้องได้รับปริมาณที่สูงกว่าที่เราจะได้จากอาหารทั่วไปมากๆ เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับคนไทยไม่น้อยเลยนะคะ เพราะเรากินข้าวเป็นหลัก ไม่ว่าจะข้าวผัด ข้าวเหนียว หรือข้าวราดแกงหลายๆ อย่างที่ราดน้ำแกงเยอะๆ ก็ทำให้น้ำตาลในเลือดพุ่งสูงได้ง่ายอยู่แล้ว ซึ่งกรมอนามัยเองก็แนะนำให้คนไทยลดหวาน มัน เค็ม และกินข้าวในปริมาณที่พอดีมาตลอด

ช่วยดูแลสมองและความจำ

เพราะเรสเวราทรอลสามารถซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อสมองได้ นักวิจัยจึงศึกษาว่ามันช่วยปกป้องเซลล์ประสาทจากความเสียหายที่เกี่ยวข้องกับความจำเสื่อมตามอายุได้หรือไม่ มีงานวิจัยที่น่าสนใจชิ้นหนึ่งในผู้สูงอายุที่มีปัญหาความจำเล็กน้อย พบว่าหลังจากได้รับเรสเวราทรอลต่อเนื่องหลายเดือน การเชื่อมต่อของสมองในส่วนที่เกี่ยวกับความจำดีขึ้น

ทั้งนี้ยังเป็นงานวิจัยขั้นต้นเท่านั้นนะคะ ยังไม่ถือว่าเป็นวิธีรักษาความจำเสื่อมหรือโรคสมองเสื่อมที่พิสูจน์แล้ว แต่นี่ก็เป็นเหตุผลหนึ่งที่เรสเวราทรอลมักถูกพูดถึงในวงการอาหารเสริมดูแลสมองอยู่เรื่อยๆ

ช่วยดูแลผิวและชะลอความเสื่อมของเซลล์

เรสเวราทรอลถูกศึกษาอย่างกว้างขวางในเรื่องความสามารถในการกระตุ้นโปรตีนบางชนิดในเซลล์ ที่เกี่ยวข้องกับการตอบสนองต่อความเครียดและความเสื่อมของเซลล์ตามอายุ บางงานวิจัยในห้องแล็บถึงกับบอกว่าฤทธิ์นี้คล้ายกับผลของการจำกัดแคลอรีเลยค่ะ นี่จึงเป็นเหตุผลที่เรสเวราทรอลมักถูกใส่ในผลิตภัณฑ์บำรุงผิวชะลอวัยและอาหารเสริมเพื่อความอายุยืน

ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระโดยตรงของมันยังอาจช่วยปกป้องเซลล์ผิวจากความเครียดออกซิเดชันที่เกิดจากแสงแดดและมลภาวะในชีวิตประจำวัน ซึ่งเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับคนไทยมากเป็นพิเศษ เพราะเราอยู่ในประเทศเขตร้อนที่มีแดดจัดแรงตลอดทั้งปี

การดูดซึมของร่างกาย

จุดที่น่าสนใจของเรสเวราทรอลคือ ร่างกายเราดูดซึมสารนี้ได้ดีพอสมควรตอนที่เรากินหรือดื่มมันเข้าไป แต่หลังจากนั้นมันจะถูกสลายและขับออกจากกระแสเลือดอย่างรวดเร็วมากค่ะ พูดง่ายๆ คือสิ่งที่เรากินเข้าไปส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ในเลือดนานพอที่จะออกฤทธิ์ได้เต็มที่

นี่คือเหตุผลที่ระดับเรสเวราทรอลที่ออกฤทธิ์ได้จริงในเลือดมักต่ำกว่าที่นักวิจัยคาดไว้ตอนแรกมากเลย แม้จะได้รับในปริมาณมากก็ตาม การกินเรสเวราทรอลจากอาหารทั้งชนิด เช่น องุ่น เบอร์รี ถั่วลิสง อาจช่วยได้มากกว่าการกินแบบแคปซูลเดี่ยวๆ เพราะสารพืชอื่นๆ ที่อยู่รวมกันในอาหารดูเหมือนจะช่วยให้ร่างกายประมวลผลเรสเวราทรอลได้ดีขึ้น

ข้อควรรู้เรื่องความปลอดภัย

เรสเวราทรอลที่ได้จากอาหารในชีวิตประจำวันถือว่าปลอดภัยสำหรับคนส่วนใหญ่ค่ะ แต่ถ้าเป็นอาหารเสริมที่มีความเข้มข้นสูงกว่านั้น เรื่องนี้ต้องระมัดระวังมากขึ้นอีกนิด

เรสเวราทรอลอาจส่งผลต่อการทำงานของตับในการประมวลผลยาบางชนิด ซึ่งหมายความว่ามันอาจไปตีกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาลดความดันบางชนิด หรือยาที่ถูกเผาผลาญผ่านเอนไซม์ตับบางเส้นทาง นอกจากนี้ยังมีการพบว่ามันลดการจับตัวกันของเกล็ดเลือด ดังนั้นถ้ากินร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกได้ง่ายขึ้น

ผู้ที่กำลังตั้งครรภ์ ให้นมบุตร มีกำหนดผ่าตัด หรือกินยาตามที่แพทย์สั่งอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มกินอาหารเสริมเรสเวราทรอลนะคะ ในประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เป็นผู้ควบคุมดูแลผลิตภัณฑ์อาหารเสริม แต่ไม่ได้รับรองล่วงหน้าว่าผลิตภัณฑ์เหล่านั้นได้ผลจริงตามที่โฆษณา ดังนั้นควรเลือกซื้อจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ และระมัดระวังผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาสรรพคุณชะลอวัยหรือรักษาโรคแบบเกินจริง

แหล่งอาหารธรรมชาติที่มีเรสเวราทรอล

• องุ่นแดงและองุ่นสีม่วง โดยเฉพาะส่วนเปลือก
• ไวน์แดง ในปริมาณที่พอเหมาะ
• ถั่วลิสงและขนมขบเคี้ยวที่ทำจากถั่วลิสง เช่น ถั่วลิสงคั่วหรือถั่วตัด
• บลูเบอร์รี แครนเบอร์รี และมัลเบอร์รี
• พิสตาชิโอ
• โกโก้เข้มข้นและดาร์กช็อกโกแลต
• น้ำองุ่นที่ทำจากองุ่นทั้งลูกโดยไม่ปอกเปลือก

บทความที่เกี่ยวข้อง

สารอาหารอื่นๆ ที่น่าสนใจ

• เควอซิติน – สารต้านอนุมูลอิสระจากพืชอีกตัวที่มักถูกใช้ร่วมกับเรสเวราทรอลเพื่อดูแลภูมิคุ้มกันและหลอดเลือด
• เคอร์คูมิน – สารสำคัญในขมิ้นชันที่มีคุณสมบัติต้านการอักเสบและต้านอนุมูลอิสระคล้ายกัน
• โคเอนไซม์คิวเทน – สารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยเรื่องพลังงานเซลล์ ซึ่งมักถูกพูดถึงคู่กับเรสเวราทรอลในเรื่องสุขภาพหัวใจและการชะลอวัย

สรุปแล้วเรสเวราทรอลดีจริงไหม

เรสเวราทรอลเป็นสารที่น่าสนใจจริงๆ ค่ะ แต่มันไม่ใช่ยาวิเศษชะลอวัย และก็ไม่ใช่ข้อแก้ตัวให้เราดื่มไวน์เพิ่มขึ้นนะคะ วิธีที่ดีและน่าเชื่อถือที่สุดในการได้รับเรสเวราทรอลยังคงเป็นการกินอาหารทั้งชนิด เช่น องุ่น เบอร์รี และถั่วลิสง ควบคู่ไปกับการกินอาหารให้ครบถ้วนสมดุลในภาพรวม

ถ้าคุณกำลังคิดจะกินอาหารเสริม โดยเฉพาะถ้ากินยาประจำอยู่แล้ว การพูดคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าการเชื่อคำโฆษณาของอาหารเสริมเยอะเลยค่ะ

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนเปลี่ยนแปลงอาหารหรือเริ่มกินอาหารเสริมใดๆ

References

1. Linus Pauling Institute
   https://lpi.oregonstate.edu/mic/dietary-factors/phytochemicals/resveratrol
2. Mayo Clinic
   https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-disease/in-depth/red-wine/art-20048281
3. WebMD
   https://www.webmd.com/diet/health-benefits-resveratrol
4. PubMed Central (NIH)
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6164842/
5. Memorial Sloan Kettering Cancer Center
   https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/resveratrol