โพรลีน: กรดอะมิโนคอลลาเจนเพื่อผิวและข้อ
โพรลีน: กรดอะมิโนสร้างคอลลาเจนเพื่อผิวและข้อ
เคยสังเกตไหมคะว่าทำไมคนแก่ที่บ้านมักบอกให้กินซี่โครงหมูตุ๋นหรือซุปกระดูกหมูตอนที่เพิ่งผ่าตัดหรือเพิ่งหายจากไข้หนักๆ ความเชื่อนี้อาจไม่ใช่แค่เรื่องอาหารปลอบใจเท่านั้นนะ เพราะมันเกี่ยวข้องกับกรดอะมิโนตัวหนึ่งที่ชื่อว่า "โพรลีน" เลยล่ะ
โพรลีนคืออะไร
โพรลีนเป็นหนึ่งในกรดอะมิโนทั้ง 20 ชนิด ซึ่งเป็นโมเลกุลเล็กๆ ที่เชื่อมต่อกันจนกลายเป็นโปรตีนทุกชนิดในร่างกายเรา ตั้งแต่กล้ามเนื้อไปจนถึงผิวหนัง มันจัดอยู่ในกลุ่ม "กรดอะมิโนไม่จำเป็น" เช่นเดียวกับไกลซีน กลูตามีน และอะลานีน คำว่า "ไม่จำเป็น" ไม่ได้แปลว่าไม่สำคัญนะคะ มันแค่หมายความว่าร่างกายเราสามารถผลิตเองได้ตามที่ต้องการ
ร่างกายเราสร้างโพรลีนขึ้นมาส่วนใหญ่จากไกลซีน ซึ่งเป็นกรดอะมิโนอีกตัวที่พบได้ทั่วไป แต่เราก็ได้โพรลีนจากอาหารอย่างเนื้อสัตว์ ปลา นม ถั่วเปลือกแข็ง เมล็ดพืช และถั่วเหลืองด้วย โดยปกติแล้วร่างกายผลิตได้เพียงพอต่อความต้องการอยู่แล้ว สิ่งที่ทำให้โพรลีนแปลกกว่ากรดอะมิโนตัวอื่นๆ คือโครงสร้างที่เป็นวงแหวน รูปทรงนี้ทำให้มันได้ฉายาว่า "ตัวทำลายเกลียว" (helix breaker) เพราะมันสามารถทำให้สายโปรตีนหักงอ แทนที่จะขดเป็นเกลียวสวยๆ แบบกรดอะมิโนตัวอื่น โครงสร้างแปลกๆ นี้เองที่ทำให้โพรลีนสำคัญมากกับโปรตีนตัวหนึ่งโดยเฉพาะ นั่นคือ "คอลลาเจน"
ทำไมคนถึงกินโพรลีนกัน
สร้างและรักษาคอลลาเจน
โพรลีน ร่วมกับไกลซีนและไฮดรอกซีโพรลีน เป็นกรดอะมิโนหลักที่ประกอบกันเป็นคอลลาเจน ซึ่งเป็นโปรตีนที่ให้โครงสร้างกับผิวหนัง เอ็น ข้อต่อ และกระดูกของเรา โครงสร้างวงแหวนของโพรลีนช่วยจำกัดการบิดตัวของสายคอลลาเจน ทำให้โปรตีนตัวนี้กลายเป็นเกลียวที่แข็งแรงเหมือนเชือกได้ในที่สุด ถ้าร่างกายมีโพรลีนไม่พอ คอลลาเจนก็จะคงรูปร่างที่แข็งแรงไม่ได้เลย
อาหารที่มีโปรตีนสูงอย่างปลา เนื้อไก่ เนื้อสัตว์ ไข่ นม ถั่วต่างๆ และถั่วเหลือง เชื่อว่าช่วยสนับสนุนการผลิตคอลลาเจนของร่างกาย เพราะเป็นแหล่งกรดอะมิโนที่ใช้สร้างคอลลาเจนนั่นเอง สำหรับคนที่กินข้าวราดแกงหรือข้าวกล่องเป็นหลัก อย่าลืมเผื่อที่ให้กับโปรตีนในจานด้วยนะ ไม่ใช่เติมแต่ข้าวจนพูนจาน
ความยืดหยุ่นของผิวเมื่ออายุมากขึ้น
คอลลาเจนในร่างกายจะลดลงตามอายุโดยธรรมชาติ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ผิวเราหย่อนคล้อยลงเรื่อยๆ งานวิจัยแบบสุ่มมีกลุ่มควบคุมบางชิ้นที่ทดลองให้คนกินอาหารเสริมคอลลาเจน พบว่าผิวมีความยืดหยุ่นดีขึ้น รวมถึงข้อต่อขยับได้ดีขึ้นและอาการปวดข้อลดลง งานวิจัยเรื่องนี้ยังอยู่ระหว่างพัฒนา ผลลัพธ์ในแต่ละงานวิจัยก็ไม่เหมือนกันเสียทีเดียว แต่หลักการพื้นฐานยังตรงกันคือ โพรลีนเป็นหนึ่งในวัตถุดิบที่การสร้างคอลลาเจนต้องใช้
สำหรับคนไทยที่ต้องนั่งทำงานในห้องแอร์เย็นๆ ใต้แสงไฟฟลูออเรสเซนต์ทั้งวันแบบไม่ได้ออกไปรับแดดเลย การได้รับสารตั้งต้นเหล่านี้จากอาหารเป็นวิธีที่ง่ายกว่าไปไล่ตามเทรนด์สกินแคร์ใหม่ๆ ทุกตัวเยอะเลยนะ
ดูแลข้อต่อและกระดูกอ่อน
คอลลาเจนคิดเป็นประมาณ 60% ของกระดูกอ่อน ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อแน่นๆ ที่ช่วยรองรับแรงกระแทกให้ข้อต่อของเราในชีวิตประจำวัน ดังนั้นการรักษาให้กระบวนการสร้างและซ่อมแซมคอลลาเจนทำงานได้ดีจึงสำคัญต่อความสบายของข้อ โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น โพรลีนและไฮดรอกซีโพรลีนถือว่าเป็นส่วนที่ออกฤทธิ์ทางชีวภาพของคอลลาเจน ไม่ใช่แค่วัตถุดิบเฉยๆ แต่ยังส่งผลต่อการทำงานของเซลล์กระดูกอ่อนด้วย นี่จึงเป็นเหตุผลที่เปปไทด์คอลลาเจนที่มีโพรลีนมักถูกนำไปศึกษาควบคู่กับกลูโคซามีนและสารอื่นๆ ที่เน้นเรื่องข้อต่อ
ช่วยแผลหายและซ่อมแซมเนื้อเยื่อ
ตอนที่ร่างกายเจ็บป่วยหนักหรือบาดเจ็บ ความต้องการโพรลีนของร่างกายอาจสูงกว่าที่ร่างกายผลิตเองได้ ทำให้โพรลีนจากอาหารมีความสำคัญมากขึ้นในช่วงนั้น นี่คือเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ที่อยู่เบื้องหลังความเชื่อโบราณที่ให้คนป่วยกินซุปข้นๆ ที่มีโปรตีนสูง มีงานวิจัยทางคลินิกชิ้นหนึ่งที่ทดลองให้ผู้ป่วยกิน อาหารเสริมทางการแพทย์ที่มีอาร์จินีนและโพรลีน ร่วมกับวิตามินเอ ซี อี สังกะสี และซีลีเนียม โดยดูผลโดยเฉพาะกับแผลที่หายยาก ซึ่งสะท้อนว่านักวิทยาศาสตร์สนใจสูตรผสมนี้จริงๆ แม้ว่า ยังไม่ชัดเจนว่าอาหารเสริมโพรลีนช่วยให้ฟื้นตัวจากอาการเจ็บป่วยหรือบาดเจ็บได้เร็วขึ้นจริงหรือไม่
การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย
คอลลาเจนที่เป็นโปรตีนเต็มโมเลกุลมีขนาดใหญ่เกินกว่าที่ลำไส้เราจะดูดซึมได้ตรงๆ ร่างกายต้องย่อยคอลลาเจนที่เรากินเข้าไปให้กลายเป็นกรดอะมิโนตัวเล็กๆ ก่อนที่จะนำไปใช้ได้ นี่คือเหตุผลที่กินอาหารที่มีคอลลาเจนสูงแล้วไม่ได้ไปเติมคอลลาเจนที่ผิวหรือข้อของเราตรงๆ นะ กรดอะมิโนพวกนี้จะถูกกระจายไปยังส่วนที่ร่างกายต้องการโปรตีนมากที่สุดต่างหาก
อาหารเสริมคอลลาเจนเปปไทด์จะถูกย่อยให้เล็กลงไปอีก จนเหลือเป็นสายกรดอะมิโนสั้นๆ แค่ 2-3 ตัว เปปไทด์สั้นๆ พวกนี้ถูกดูดซึมผ่านตัวขนส่งเฉพาะทางในลำไส้เล็ก ซึ่งอาจอธิบายได้ว่าทำไมคอลลาเจนที่ผ่านการไฮโดรไลซ์แล้วมักถูกดูดซึมได้ง่ายกว่าคอลลาเจนโปรตีนเต็มโมเลกุล ไม่ว่าจะยังไงก็ตาม โพรลีนจากเต้าหู้แข็งชิ้นหนึ่งหรือปลาเผาสักตัว ก็ถูกย่อยด้วยกระบวนการเดียวกันกับโพรลีนจากแหล่งโปรตีนอื่นๆ ร่างกายไม่ได้แยกแยะว่าโพรลีนตัวไหน "มาจากคอลลาเจน" หลังจากที่ถูกย่อยแล้วนะ
เรื่องความปลอดภัยที่ควรรู้
สำหรับคนส่วนใหญ่ที่ได้รับโพรลีนจากอาหารทั่วไป ไม่มีอะไรต้องเป็นห่วงเลยค่ะ เพราะมันเป็นส่วนหนึ่งของอาหารที่หลากหลายอยู่แล้ว อาหารเสริมโพรลีนก็ดูจะเป็นที่ทนต่อร่างกายได้ดีโดยทั่วไป แต่เพราะร่างกายเราผลิตโพรลีนเองได้อยู่แล้ว การกินเพิ่มจากอาหารเสริมอาจไม่ได้ให้ประโยชน์เพิ่มมากนักสำหรับคนที่สุขภาพดีอยู่แล้ว
มีโรคทางพันธุกรรมที่พบได้น้อยมากเรียกว่า "ไฮเปอร์โพรลินีเมีย" (hyperprolinemia) ซึ่ง เกิดจากโพรลีนสะสมในเลือดเพราะร่างกายย่อยสลายมันไม่ได้ตามปกติ โรคนี้เกิดจากพันธุกรรม ไม่ใช่เพราะอาหารหรืออาหารเสริม แต่ก็เป็นเครื่องเตือนใจดีๆ ว่าคำว่า "จากธรรมชาติ" ไม่ได้แปลว่ากินเยอะแค่ไหนก็ปลอดภัยสำหรับทุกคนนะ ยังไม่มีข้อมูลชัดเจนเรื่องโพรลีนตีกันกับยาที่ใช้กันทั่วไป แต่ถ้าคุณกำลังตั้งครรภ์ มีโรคประจำตัว หรือกินอาหารเสริมอื่นอยู่แล้ว ควรปรึกษาหมอหรือเภสัชกรก่อนเริ่มอะไรใหม่สักหน่อย อย่าเป็นแบบคนไทยหลายๆ คนที่ชอบทนเอาแล้วจัดการเองก่อนจะไปหาหมอนะคะ
แหล่งอาหารธรรมชาติที่มีโพรลีน
ไม่ต้องพึ่งอาหารเสริมก็ได้ค่ะ เพราะโพรลีนแอบซ่อนอยู่ในของกินทุกวันของเราเพียบเลย:
- ไข่ขาวและไข่ทั้งฟอง
- ปลา เนื้อไก่ และเนื้อสัตว์ต่างๆ รวมถึงส่วนที่มีเนื้อเยื่อเกี่ยวพันมากๆ อย่างที่ใช้ทำต้มเนื้อเปื่อยหรือตุ๋น
- เห็ด กะหล่ำปลี หน่อไม้ฝรั่ง ถั่วลิสง และข้าวสาลี
- ผลิตภัณฑ์นมอย่างนมสด โยเกิร์ต และชีส
- อาหารจากถั่วเหลือง เต้าหู้ เทมเป้ ถั่วเลนทิล คีนัว และถั่วต่างๆ
- อาหารที่มีเจลาตินและซุปตุ๋นกระดูก แม้ว่าปริมาณจริงจะแตกต่างกันไปตามระยะเวลาที่ต้ม
วิธีง่ายๆ สำหรับคนที่กินตามร้านข้างทางเป็นหลัก: กินข้าวผัดหรือส้มตำมื้อไหนก็เติมไข่ดาวสักฟอง เต้าหู้เพิ่ม หรือสั่งปลาทอดมาคู่กันสักจาน ดีกว่าปล่อยให้ข้าวหรือเส้นเป็นตัวเติมท้องอย่างเดียวนะ
บทความที่เกี่ยวข้อง
สารอาหารที่เกี่ยวข้องกัน
อ่านต่อ
สรุปส่งท้าย
โพรลีนไม่ใช่อาหารเสริมเทรนด์ใหม่ที่ไหน แต่เป็นกรดอะมิโนธรรมดาๆ ที่ทำงานเงียบๆ อยู่ในผิว ข้อต่อ และเอ็นของเรามาตลอดทั้งชีวิต คนส่วนใหญ่ที่กินอาหารหลากหลาย มีโปรตีน ไข่ ถั่วเหลือง และผักครบๆ ก็ได้รับโพรลีนเพียงพอโดยไม่ต้องคิดอะไรมากอยู่แล้ว
เรื่องนี้จะเกี่ยวข้องมากขึ้นตอนที่ร่างกายกำลังฟื้นตัวจากอาการเจ็บป่วย บาดเจ็บ หรือหลังผ่าตัด หรือถ้าคุณอยากดูแลผิวและข้อต่อให้ดีขึ้นตามวัยที่มากขึ้น ไม่ว่าจะกรณีไหน การเน้นกินอาหารให้ครบก่อนคือจุดเริ่มต้นที่ดีกว่าไปคว้าขวดอาหารเสริมมากินเลย และก็ตรงกับแนวทางที่กรมอนามัยแนะนำให้กินโปรตีนให้ครบและจัดสัดส่วนอาหารให้สมดุลอยู่แล้วด้วยนะ
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ หากต้องการปรับเปลี่ยนอาหารหรือเริ่มกินอาหารเสริมชนิดใหม่ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนนะคะ
References
- MedlinePlus
https://medlineplus.gov/ency/article/002222.htm - MedlinePlus
https://medlineplus.gov/genetics/condition/hyperprolinemia/ - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/articles/22243-amino-acids - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/articles/23089-collagen - Harvard T.H. Chan School of Public Health
https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/collagen/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5657141/