เปปเปอร์มินต์: ตัวช่วยเรื่องท้อง ลมหายใจสดชื่น แถมได้อีกเพียบ
เปปเปอร์มินต์: ตัวช่วยเรื่องท้อง ลมหายใจสดชื่น แถมได้อีกเพียบ
เคยกินส้มตำจานใหญ่หรือข้าวผัดร้านโปรดจนท้องอืดแน่นต้องคลายกระดุมกางเกงไหมคะ หลายคนแก้ด้วยการจิบชาสะระแหน่หรืออมลูกอมเปปเปอร์มินต์หลังมื้ออาหาร ทำแบบนี้กันมานานโดยไม่รู้ด้วยซ้ำว่าทำไมมันช่วย แต่จริง ๆ แล้วมีงานวิจัยรองรับความเชื่อนี้อยู่นะคะ
เปปเปอร์มินต์คืออะไร
เปปเปอร์มินต์เป็นสมุนไพรมีกลิ่นหอม ที่จริงแล้วเกิดจากการผสมข้ามพันธุ์ธรรมชาติของมินต์สองชนิดคือวอเตอร์มินต์และสเปียร์มินต์ค่ะ มนุษย์ใช้มันมาตั้งแต่สมัยกรีก อียิปต์ และโรมันโบราณเพื่อช่วยเรื่องท้องไส้ปั่นป่วน ทุกวันนี้เราเจอเปปเปอร์มินต์ได้ตั้งแต่ยาสีฟัน ลูกอม ไปจนถึงชาสมุนไพรและแคปซูล
ตัวที่ออกฤทธิ์หลัก ๆ คือน้ำมันเปปเปอร์มินต์ ซึ่งเป็นสารสกัดเข้มข้นจากใบและช่อดอกของต้นเปปเปอร์มินต์ สารสำคัญในนั้นคือเมนทอล สารที่ทำให้เรารู้สึกเย็นซ่าที่ลิ้นและผิวหนัง และนักวิจัยเชื่อว่าเมนทอลนี่แหละคือตัวหลักที่ทำให้เปปเปอร์มินต์ส่งผลต่อร่างกายของเรา
เปปเปอร์มินต์มีให้เลือกใช้หลายรูปแบบ ทั้งใบสดหรือใบแห้งชงชา สารสกัดแบบน้ำ ครีมทาผิว และแคปซูลเคลือบพิเศษที่ออกแบบให้ทนกรดในกระเพาะแล้วค่อยแตกตัวปล่อยตัวยาในลำไส้ แต่ละรูปแบบออกฤทธิ์ในร่างกายต่างกันมากกว่าที่หลายคนคิดค่ะ
ทำไมคนถึงนิยมใช้
ช่วยระบบย่อยอาหารที่งอแง
นี่คือจุดที่เปปเปอร์มินต์มีงานวิจัยรองรับแน่นที่สุด แคปซูลน้ำมันเปปเปอร์มินต์แบบเคลือบพิเศษถูกศึกษาอย่างจริงจังในผู้ป่วยลำไส้แปรปรวน หรือที่เรียกกันว่าไอบีเอส (IBS) ซึ่งเป็นอาการปวดท้อง ท้องอืด และขับถ่ายไม่แน่นอนที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ งานวิเคราะห์ทางคลินิกพบว่าน้ำมันเปปเปอร์มินต์ช่วยบรรเทาอาการไอบีเอสโดยรวมและอาการปวดท้องได้ดีกว่ายาหลอกจริง แม้จะมีผลข้างเคียงเล็กน้อยอย่างแสบร้อนกลางอกตามมาบ้าง เชื่อว่ามันทำงานโดยช่วยคลายกล้ามเนื้อเรียบที่บุผนังลำไส้ จึงถูกจัดเป็นสารคลายการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อ
บรรเทาปวดหัวจากความเครียด
ถ้าเคยทายาหม่องหรือผลิตภัณฑ์ที่มีเมนทอลตรงขมับตอนเครียดจัด ๆ ก็เท่ากับใช้สมุนไพรตัวนี้แบบไม่รู้ตัวมาแล้วค่ะ มีงานวิจัยพบว่าการทาน้ำมันเปปเปอร์มินต์เจือจางบริเวณหน้าผากและขมับช่วยบรรเทาอาการปวดหัวจากความเครียด (tension headache) ได้ โดยงานวิจัยชิ้นเล็กชิ้นหนึ่งพบว่าให้ผลใกล้เคียงกับยาแก้ปวดทั่วไปเลย ความเย็นซ่าที่รู้สึกได้เชื่อว่าไปมีผลกับเส้นทางประสาทเดียวกับที่ส่งสัญญาณความเจ็บปวด
ลดอาการคลื่นไส้
เปปเปอร์มินต์ถูกใช้แก้คลื่นไส้ตามความเชื่อพื้นบ้านมานาน และมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพิ่มขึ้นมาสนับสนุนความเชื่อนี้บางส่วน การสูดไอระเหยของน้ำมันเปปเปอร์มินต์ช่วยลดอาการคลื่นไส้อาเจียนในผู้ป่วยหลังผ่าตัดและผู้ป่วยมะเร็งที่ทำเคมีบำบัดได้ แต่น่าสนใจว่ามันไม่ได้ช่วยแพ้ท้องในหญิงตั้งครรภ์ได้ชัดเจนเท่ากัน ดูเหมือนผลลัพธ์จะขึ้นอยู่กับสาเหตุของอาการคลื่นไส้นั้น ๆ
ลมหายใจสดชื่นและสุขภาพช่องปาก
คุณสมบัติต้านแบคทีเรียของเปปเปอร์มินต์ไม่ได้แค่กลบกลิ่นปากเฉย ๆ นะคะ เมนทอลดูเหมือนจะรบกวนแบคทีเรียที่ทำให้เกิดกลิ่นปากและหินปูนสะสมได้ นี่คือเหตุผลที่มันเป็นส่วนผสมหลักในยาสีฟันและน้ำยาบ้วนปาก งานวิจัยขนาดเล็กบางชิ้นชี้ว่าสูตรผสมน้ำมันเปปเปอร์มินต์อาจช่วยปรับสมดุลแบคทีเรียในช่องปากให้ดีขึ้นได้ แม้เรื่องนี้ยังอยู่ในช่วงต้นของการศึกษา
การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย
ร่างกายดูดซึมเปปเปอร์มินต์ต่างกันมากตามรูปแบบที่ใช้ค่ะ ชาสะระแหน่หนึ่งแก้วจะปล่อยสารสำคัญออกมาเร็วตั้งแต่ในกระเพาะ ซึ่งอ่อนโยนดี แต่ก็หมายความว่าเมนทอลส่วนใหญ่ไปไม่ถึงลำไส้ตอนล่าง
นี่คือเหตุผลที่มีการพัฒนาแคปซูลเคลือบพิเศษขึ้นมาสำหรับผู้ป่วยไอบีเอสโดยเฉพาะ เปลือกเคลือบนี้ทนกรดในกระเพาะ ทำให้น้ำมันไปแตกตัวปล่อยตัวยาในลำไส้เล็กแทน ซึ่งใกล้จุดที่ต้องการฤทธิ์คลายเกร็งกล้ามเนื้อมากกว่า ในทางกลับกัน ถ้ากินแคปซูลแบบไม่เคลือบ น้ำมันอาจปล่อยตัวเร็วเกินไปในกระเพาะ ทำให้เกิดแสบร้อนกลางอกแทนที่จะบรรเทาอาการ
ส่วนเวลาทาน้ำมันเปปเปอร์มินต์บนผิวหนัง เมนทอลจะถูกดูดซึมในบริเวณนั้นและให้ความรู้สึกเย็นซ่า ๆ ชาเล็กน้อยภายในไม่กี่นาที นี่คือเหตุผลที่การทาแก้ปวดหัวมักได้ผลเร็ว แต่ก็หายเร็วถ้าไม่ทาซ้ำ
เรื่องความปลอดภัยที่ควรรู้
ชาสะระแหน่ที่ชงจากใบมีประวัติการใช้ที่อ่อนโยนและปลอดภัยมานานสำหรับคนส่วนใหญ่ค่ะ ส่วนน้ำมันเปปเปอร์มินต์ซึ่งเข้มข้นกว่ามากต้องระวังมากขึ้นอีกนิด
ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคืออาการแสบร้อนกลางอกหรือกรดไหลย้อน เพราะเปปเปอร์มินต์อาจไปคลายกล้ามเนื้อหูรูดระหว่างกระเพาะกับหลอดอาหาร ซึ่งไม่ดีเลยถ้าใครเป็นโรคกรดไหลย้อนอยู่แล้วหรือมีไส้เลื่อนกระบังลม ถ้าคุณเป็นคนที่ต้องกินยาลดกรดหลังมื้อหนัก ๆ อย่างข้าวผัดหรือของทอดข้างทางเป็นประจำอยู่แล้ว เรื่องนี้ควรรู้ไว้ก่อนลองแคปซูลน้ำมันเปปเปอร์มินต์นะคะ
ถ้าทาบนผิวหนัง น้ำมันเปปเปอร์มินต์อาจทำให้บางคนเกิดการระคายเคือง ผื่นแดง หรือแพ้สัมผัสได้ ควรเจือจางก่อนใช้เสมอและทดสอบบนผิวเล็ก ๆ ก่อนใช้จริง ห้ามทาบริเวณใบหน้าของทารกหรือเด็กเล็กโดยเด็ดขาด เพราะไอระเหยของเมนทอลอาจส่งผลต่อการหายใจของเด็กได้ ผู้หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้เปปเปอร์มินต์ในปริมาณที่เข้มข้นระดับยา และใครที่กินยาประจำอยู่ โดยเฉพาะยาลดกรดในกระเพาะหรือยาที่ตับต้องเผาผลาญ ควรบอกเภสัชกรว่ากำลังใช้เปปเปอร์มินต์อยู่ด้วย เพราะอาจมีปฏิกิริยากันได้ ทางกรมอนามัยก็แนะนำเสมอว่าก่อนใช้สมุนไพรเข้มข้นควบคู่กับยาประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเพื่อความปลอดภัยค่ะ
แหล่งอาหารธรรมชาติ
- ใบสะระแหน่สดหรือแห้ง ชงเป็นชาสมุนไพร
- สารสกัดเปปเปอร์มินต์ที่ใช้ในขนมอบและของหวาน
- ใบมินต์โปะในสลัด น้ำผลไม้แช่ หรือเครื่องดื่มเย็น ๆ เป็นตัวเลือกสดชื่นแทนชานมไข่มุกที่หวานจัด
- ใบสะระแหน่ที่ใส่ในลาบ น้ำตก หรือยำต่าง ๆ ของไทย ช่วยเพิ่มความสดชื่นให้จานเผ็ดจัดจ้าน
- ลูกอมและหมากฝรั่งเปปเปอร์มินต์แบบไม่มีน้ำตาล เหมาะเคี้ยวแก้กลิ่นปากหลังมื้ออาหารโดยไม่ต้องกินน้ำตาลเพิ่ม
บทความที่เกี่ยวข้อง
สำรวจสารอาหารอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
สรุปส่งท้าย
เปปเปอร์มินต์เป็นสมุนไพรพื้นบ้านไม่กี่ตัวที่ผ่านการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ได้ค่อนข้างดี อย่างน้อยก็ในเรื่องความไม่สบายท้องและปวดหัวจากความเครียด สำหรับคนไทยที่กินข้าวผัด ส้มตำ หรือของทอดข้างทางเป็นประจำ การจิบชาสะระแหน่หลังมื้อหนัก ๆ ไม่ใช่แค่ความเชื่อโบราณเฉย ๆ นะคะ มันอาจช่วยให้ท้องสงบลงได้จริง ๆ เลย แต่ก็ไม่ใช่ยาครอบจักรวาลนะ และแคปซูลเคลือบพิเศษก็ต่างจากชาแก้วธรรมดามาก ถ้าคุณมีปัญหากรดไหลย้อน กำลังตั้งครรภ์ หรือกินยาประจำอยู่ ลองปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์สักนิดก่อนใช้น้ำมันเปปเปอร์มินต์ จะปลอดภัยกว่าค่ะ
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนปรับเปลี่ยนการรับประทานอาหารหรือการใช้อาหารเสริมใด ๆ ค่ะ
References
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/peppermint-oil - MedlinePlus
https://medlineplus.gov/ency/article/002685.htm - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5814329/ - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gas-and-gas-pains/diagnosis-treatment/drc-20372714 - Medical News Today
https://www.medicalnewstoday.com/articles/peppermint-oil-benefits