อิโนซิทอล: น้ำตาลที่ช่วยเรื่องฮอร์โมนและอารมณ์

อิโนซิทอล: น้ำตาลที่ช่วยเรื่องฮอร์โมนและอารมณ์

เคยรู้สึกไหมคะว่าประจำเดือนมาไม่ตรงเวลาเอาเสียเลย หรือหมอบอกว่าคุณมีภาวะ "ดื้ออินซูลิน" ตอนไปตรวจสุขภาพประจำปี? "อิโนซิทอล" เป็นชื่อที่โผล่มาบ่อยเวลาคุยกันเรื่อง PCOS (ถุงน้ำในรังไข่หลายใบ) กับระดับน้ำตาลในเลือด แต่จริงๆ แล้วมันคืออะไร แล้วมีงานวิจัยรองรับจริงไหมนะ มาดูกันค่ะ

อิโนซิทอลคืออะไร

อิโนซิทอลเป็นสารประกอบคล้ายน้ำตาลที่ร่างกายเราสร้างขึ้นเองได้จากตับและไต โดยเปลี่ยนมาจากกลูโคส บางคนเรียกมันว่า "วิตามินบี 8" แต่จริงๆ แล้วมันไม่ใช่วิตามินตัวจริงเลยนะ อิโนซิทอลมีอยู่ 9 รูปแบบ แต่สองรูปแบบที่สำคัญต่อสุขภาพมากที่สุดคือ ไมโออิโนซิทอล (myo-inositol) และดี-ไคโรอิโนซิทอล (D-chiro-inositol)

พูดให้เข้าใจง่ายขึ้น อิโนซิทอลจัดเป็นสารประเภทน้ำตาลแอลกอฮอล์ที่มีโครงสร้างต่างกันได้ 9 แบบ แต่มีแค่สองแบบนี้แหละที่พบว่าช่วยให้อินซูลินทำงานได้ดีขึ้นในระดับเซลล์ ตามธรรมชาติร่างกายเรามีไมโออิโนซิทอลกับดี-ไคโรอิโนซิทอลอยู่ในสัดส่วนประมาณ 40 ต่อ 1 และสัดส่วนนี้ก็มีผลต่อประสิทธิภาพการทำงานของอิโนซิทอลด้วยค่ะ

ทำไมคนถึงกินอิโนซิทอล

ช่วยเรื่องอาการ PCOS

นี่คือจุดที่มีงานวิจัยรองรับมากที่สุด มีการรวบรวมข้อมูลจากหลายงานวิจัย (meta-analysis) พบว่าอิโนซิทอลช่วยเรื่อง PCOS ได้แทบทุกด้าน ทั้งลดระดับฮอร์โมนเพศชาย (เทสโทสเตอโรนและแอนโดรสเตนไดโอน) เพิ่มโปรตีนที่จับฮอร์โมนเพศ (SHBG) ทำให้รอบเดือนมาสม่ำเสมอขึ้น และลดระดับน้ำตาลกับอินซูลินตอนท้องว่างค่ะ สำหรับสาวๆ ที่ต้องรับมือกับประจำเดือนไม่ปกติไปพร้อมกับตารางงานที่แน่นเอี้ยดในกรุงเทพฯ นี่แหละคือเหตุผลที่หลายคนสนใจอิโนซิทอลกันมาก ในบรรดารูปแบบที่ศึกษา ไมโออิโนซิทอลให้ผลดีที่สุด และเมื่อเทียบกับยาเมทฟอร์มินที่หมอมักสั่งให้คนเป็น PCOS อิโนซิทอลมีผลข้างเคียงน้อยกว่าด้วยนะ

ช่วยให้ร่างกายใช้อินซูลินได้มีประสิทธิภาพขึ้น

อิโนซิทอลเป็นส่วนหนึ่งของระบบส่งสัญญาณที่บอกให้เซลล์ดึงน้ำตาลจากเลือดไปใช้ ไมโออิโนซิทอลทำหน้าที่คล้ายอินซูลินในร่างกาย ช่วยเป็นตัวกลางส่งสัญญาณของอินซูลิน และยังมีบทบาทในการสร้างไขมันและโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์ด้วย เรื่องนี้สำคัญมากสำหรับคนที่รู้สึกง่วงเพลียหลังกินข้าวเหนียวหมูปิ้งหรือข้าวขาหมูเป็นอาหารเช้า — อิโนซิทอลไม่ได้ช่วยล้างผลของมื้อนั้นได้หมดหรอกนะ แต่กลไกอินซูลินที่มันช่วยสนับสนุนอยู่ ก็เป็นตัวเดียวกันกับที่การตรวจสุขภาพประจำปีของกรมอนามัยเช็กอยู่เสมอค่ะ

ช่วยดูแลระดับน้ำตาลช่วงตั้งครรภ์

ไมโออิโนซิทอลเป็นอาหารเสริมที่มีคนใช้กันแพร่หลาย และมีผลดีต่อการเผาผลาญน้ำตาลและความไวของอินซูลิน การได้รับในปริมาณที่เหมาะสมมีความเชื่อมโยงกับระดับน้ำตาล อินซูลิน และเทสโทสเตอโรนที่ลดลงในผู้หญิงที่เป็น PCOS มีงานวิจัยบางชิ้นศึกษาเรื่องอิโนซิทอลในหญิงตั้งครรภ์ที่มีความเสี่ยงเบาหวานขณะตั้งครรภ์สูงโดยเฉพาะ แต่เรื่องนี้เป็นเรื่องที่ต้องปรึกษาสูตินรีแพทย์ของตัวเองโดยตรงเท่านั้นนะคะ ห้ามซื้อกินเองเด็ดขาด

ช่วยเรื่องอารมณ์และความวิตกกังวล

อิโนซิทอลมีส่วนเกี่ยวข้องกับระบบส่งสัญญาณในสมองที่เชื่อมโยงกับเซโรโทนิน สารสื่อประสาทที่ควบคุมอารมณ์ ในงานวิจัยยุคแรกๆ พบว่าความถี่และความรุนแรงของอาการแพนิค รวมถึงอาการกลัวที่ชุมนุมชน (agoraphobia) ลดลงอย่างเห็นได้ชัดในกลุ่มที่กินอิโนซิทอลเทียบกับกลุ่มที่กินยาหลอก และอิโนซิทอลยังเป็นสารตั้งต้นในวงจรส่งสัญญาณที่เชื่อมกับเซโรโทนินและตัวรับอื่นๆ ที่เกี่ยวกับอารมณ์และความวิตกกังวลด้วย แต่งานวิจัยรุ่นหลังๆ ให้ผลที่ชัดเจนน้อยลงนะคะ มีบทความวิชาการสรุปว่าแม้จะมีผลบวกอยู่บ้าง แต่ข้อมูลเรื่องประสิทธิภาพของอิโนซิทอลต่อโรคทางจิตเวชยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ จึงยังแนะนำให้ใช้ในทางคลินิกทั่วไปไม่ได้ ให้มองว่านี่เป็นเรื่องที่น่าติดตามต่อไป ไม่ใช่คำตอบที่ฟันธงได้แล้วนะ — เป็นข้อมูลที่มีประโยชน์เผื่อใครกำลังเป๊ะเรื่องสุขภาพจนอยากลองกินเพื่อคลายเครียดค่ะ

การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย

เพราะร่างกายเราสร้างอิโนซิทอลได้เองอยู่แล้ว ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่การดูดซึม แต่อยู่ที่การกระจายตัวและสัดส่วนระหว่างสองรูปแบบหลักมากกว่าค่ะ ดี-ไคโรอิโนซิทอลมีผลรบกวนการดูดซึมของไมโออิโนซิทอลที่ลำไส้ และการที่เนื้อเยื่อจะดึงอิโนซิทอลไปใช้ได้ต้องผ่านตัวลำเลียงที่ทำงานร่วมกับโซเดียม ซึ่งไมโออิโนซิทอลจับกับตัวลำเลียงนี้ได้ดีกว่าดี-ไคโรอิโนซิทอลถึง 10 เท่า นี่คือเหตุผลที่นักวิจัยให้ความสำคัญกับสัดส่วนระหว่างสองรูปแบบนี้ มากกว่าแค่ปริมาณรวมที่กินเข้าไปค่ะ อีกอย่างคืออิโนซิทอลละลายในน้ำได้ดี ไม่เหมือนสารอาหารที่ละลายในไขมัน ดังนั้นไม่ต้องกินคู่กับของมันๆ อย่างข้าวขาหมูหรือหมูกรอบเพื่อให้ดูดซึมได้ดีขึ้นแต่อย่างใดนะ

เรื่องความปลอดภัยที่ควรรู้

องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) จัดว่าอิโนซิทอลปลอดภัยโดยทั่วไป แต่บางคนอาจมีอาการข้างเคียงเล็กน้อยถ้ากินในปริมาณสูง เช่น คลื่นไส้ ท้องอืด หรือท้องเสีย ยังมีงานวิจัยน้อยมากที่ศึกษาความปลอดภัยของอิโนซิทอลในเด็กทารกและเด็กเล็ก และงานวิจัยทางคลินิกส่วนใหญ่ก็ติดตามผลไม่เกิน 1 ปี ทำให้ข้อมูลความปลอดภัยในระยะยาวยังมีจำกัดอยู่ค่ะ คนท้อง คนที่มีโรคทางจิตเวชและกินยาอยู่แล้ว รวมถึงคนที่ควบคุมเบาหวาน ควรปรึกษาหมอก่อนเริ่มกินอิโนซิทอลเสริม เพราะมันอาจไปมีผลกับยาควบคุมน้ำตาลหรือยาควบคุมอารมณ์ที่กินอยู่ได้ และถ้าจะซื้ออาหารเสริมทางออนไลน์ ก็ควรซื้อจากร้านขายยาหรือผู้จำหน่ายที่น่าเชื่อถือ ไม่ใช่ร้านต่างประเทศที่ไม่รู้จักมาก่อนนะคะ

แหล่งอาหารธรรมชาติที่มีอิโนซิทอล

ไม่ต้องพึ่งอาหารเสริมก็ได้อิโนซิทอลจากอาหารในชีวิตประจำวันได้เยอะเลยนะคะ อาหารที่มีอิโนซิทอลได้แก่ อัลมอนด์ วอลนัท บราซิลนัท ข้าวโอ๊ต ถั่วต่างๆ แคนตาลูป และผลไม้ตระกูลส้มทุกชนิดยกเว้นเลมอน โดยน้ำเกรปฟรุตในปริมาณเพียงหนึ่งแก้วก็มีไมโออิโนซิทอลอยู่ไม่น้อยเลยค่ะ

• ผลไม้ตระกูลส้ม เช่น ส้มและเกรปฟรุต (ยกเว้นเลมอน)
• แคนตาลูปและแตงเมลอนชนิดอื่นๆ
• ถั่วต่างๆ เช่น ถั่วลูกไก่และถั่วลันเตา — พบได้บ่อยในเมนูมังสวิรัติไทย
• อัลมอนด์ วอลนัท และบราซิลนัท
• ข้าวโอ๊ตแบบเต็มเมล็ดและธัญพืชเต็มเมล็ด
• ข้าวกล้องและธัญพืชไม่ขัดสีอื่นๆ

บทความที่เกี่ยวข้อง

สารอาหารอื่นๆ ที่น่าสนใจ

• โฟเลต – มักถูกศึกษาควบคู่กับอิโนซิทอลในเรื่อง PCOS และการมีบุตร
• แมกนีเซียม – แร่ธาตุอีกตัวที่เกี่ยวข้องกับความไวของอินซูลินและสุขภาพเมตาบอลิซึม
• โครเมียม – มักถูกศึกษาร่วมกับอิโนซิทอลในเรื่องการควบคุมน้ำตาลในเลือด

สรุปส่งท้าย

อิโนซิทอลอยู่ในจุดที่น่าสนใจนะคะ มันไม่ใช่สารอาหารจำเป็นที่ต้องได้จากอาหารเท่านั้น เพราะร่างกายเราสร้างเองได้ แต่งานวิจัยเรื่องบทบาทของมันต่อ PCOS ความไวของอินซูลิน และอาจรวมถึงอารมณ์ ก็มีมากพอสมควรสำหรับสารที่คนทั่วไปยังไม่ค่อยรู้จักกันขนาดนี้ ถ้าคุณกำลังเจอปัญหาประจำเดือนไม่ปกติ เพิ่งได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น PCOS หรือตรวจสุขภาพประจำปีแล้วพบว่าน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ ก็ลองเอาเรื่องอิโนซิทอลไปคุยกับหมอดูได้นะคะ แต่อย่าคาดหวังว่ามันจะช่วยล้างผลของการกินข้าวเหนียวหมูปิ้งหรือชานมทุกเช้าได้หมดนะ อาหารการกินและการใช้ชีวิตประจำวันยังคงสำคัญกว่าอาหารเสริมตัวเดียวเสมอค่ะ

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ กรุณาปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนปรับเปลี่ยนอาหารหรือเริ่มกินอาหารเสริมใดๆ ค่ะ

References

1. Cleveland Clinic
   https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/25173-inositol
2. WebMD
   https://www.webmd.com/vitamins-supplements/inositol
3. PubMed Central (NIH)
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8896029/
4. PubMed Central (NIH)
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9878965/
5. PubMed Central (NIH)
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9955821/
6. Medical News Today
   https://www.medicalnewstoday.com/articles/inositol