สารสกัดชาเขียว: ต้านอนุมูลอิสระ บำรุงหัวใจ
สารสกัดชาเขียว: ต้านอนุมูลอิสระ บำรุงหัวใจ
เคยเปลี่ยนจากชาไทยเย็นแก้วโปรดมาเป็นชาเขียวแล้วสงสัยไหมคะว่ามันช่วยอะไรร่างกายเราได้จริง หรือแค่ให้ความรู้สึกว่า 'สุขภาพดีกว่า' เท่านั้น? ถ้าสงสัยแบบนี้ไม่ได้มีแค่เราคนเดียวแน่นอนเลย เพราะสารสกัดชาเขียวกลายเป็นอาหารเสริมที่คนพูดถึงกันมากที่สุดตามร้านขายยาทั่วเมืองไทยเลยนะ มาดูกันว่ามันคืออะไรกันแน่ และงานวิจัยบอกอะไรเราไว้บ้าง
สารสกัดชาเขียวคืออะไร
สารสกัดชาเขียวคือสารเข้มข้นที่ได้จากใบของต้นชา Camellia sinensis ต้นเดียวกับที่ใช้ทำชาดำและชาอู่หลงนั่นแหละค่ะ ความแตกต่างอยู่ที่ขั้นตอนการแปรรูปเท่านั้นเอง
ใบชาเขียวจะถูกนำไปนึ่งและตากแห้งโดยไม่ผ่านการหมัก ทำให้สารพฤกษเคมีกลุ่มหนึ่งที่เรียกว่า "คาเทชิน" (catechins) ยังคงอยู่ครบถ้วน คาเทชินเป็นสารต้านอนุมูลอิสระชนิดหนึ่ง หมายความว่ามันช่วยกำจัดโมเลกุลที่ไม่เสถียรในร่างกาย ซึ่งถ้าสะสมนานไปอาจทำให้เซลล์เสียหายได้
คาเทชินตัวที่มีการศึกษามากที่สุดในชาเขียวคือ EGCG (epigallocatechin gallate) ซึ่งมักถูกเขียนไว้เด่นๆ บนฉลากอาหารเสริม ในขณะที่ชาเขียวถ้วยหนึ่งที่เราชงดื่มมีสารกลุ่มนี้อยู่ในปริมาณไม่มากนัก สารสกัดจะเอาสารเหล่านี้มาอัดแน่นในรูปแบบแคปซูลหรือเม็ด นี่จึงเป็นเหตุผลที่นักวิจัยมักแยกศึกษาสารสกัดกับชาที่ดื่มเป็นเครื่องดื่มออกจากกัน
ทำไมคนถึงกินสารสกัดชาเขียว
ดูแลหัวใจและคอเลสเตอรอล
หนึ่งในผลลัพธ์ที่งานวิจัยพบสอดคล้องกันมากที่สุดเกี่ยวกับสารสกัดชาเขียวคือเรื่องคอเลสเตอรอล งานวิจัยที่หน่วยงานด้านสุขภาพนำมาทบทวนพบว่าชาเขียวช่วยลดคอเลสเตอรอลรวมและ LDL (คอเลสเตอรอลตัวร้าย) ได้เล็กน้อย แต่ไม่ได้ส่งผลชัดเจนต่อ HDL (คอเลสเตอรอลตัวดี) หรือไตรกลีเซอไรด์ สำหรับคนที่กินของทอดของมันจากร้านข้างทางเป็นประจำ นี่เป็นแรงเสริมเล็กๆ เท่านั้นนะ ไม่ใช่ตัวช่วยที่จะมาแทนการลดหมูกรอบหรือไก่ทอดได้เลย
ความดันโลหิต
งานวิจัยทางคลินิกหลายชิ้นที่นำมารวมวิเคราะห์กันชี้ว่าสารสกัดชาเขียวอาจช่วยลดความดันโลหิตได้เล็กน้อยในระยะสั้น ทั้งตัวเลขบนและตัวเลขล่างของค่าความดัน แต่นักวิจัยก็เตือนไว้ว่าหลักฐานยังไม่แน่นหนาพอที่จะแนะนำให้ใช้เป็นวิธีรักษาความดันสูงเพียงอย่างเดียว มันอาจเป็นตัวเสริมที่ดีให้กับพฤติกรรมรักสุขภาพหัวใจอื่นๆ ได้มากกว่า
เมแทบอลิซึมและการควบคุมน้ำหนัก
สารสกัดชาเขียวเป็นชื่อที่คุ้นหน้าคุ้นตาในอาหารเสริมลดน้ำหนักที่ขายกันทั่วไปในเมืองไทย คาเทชินที่จับคู่กับคาเฟอีนธรรมชาติในสารสกัดอาจมีผลเล็กน้อยต่อน้ำหนักตัว โดยไปกระตุ้นวิธีที่ร่างกายใช้และเก็บพลังงาน แต่ผลลัพธ์จะต่างกันไปมาก ขึ้นอยู่กับความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์และระดับความกระฉับกระเฉงของแต่ละคน มันไม่ใช่ทางลัดที่จะมาแทนการออกกำลังกายได้นะคะ
ปกป้องเซลล์ด้วยสารต้านอนุมูลอิสระ
คาเทชิน โดยเฉพาะ EGCG ถูกจัดว่าเป็นหนึ่งในสารต้านอนุมูลอิสระจากพืชที่มีศักยภาพสูงที่สุดที่มีการศึกษามา ในงานวิจัยระดับห้องปฏิบัติการและสัตว์ทดลอง สารเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าสามารถกำจัดโมเลกุลที่ก่อความเสียหายอย่าง "อนุมูลอิสระ" และช่วยลดการอักเสบในระดับเซลล์ได้ นี่คือกลไกเบื้องหลังคำกล่าวอ้างต่างๆ เกี่ยวกับชาเขียวกับการชะลอวัยอย่างมีสุขภาพดี แม้ว่าหลักฐานในมนุษย์เกี่ยวกับการป้องกันโรคเฉพาะเจาะจงยังมีผลไม่แน่นอนและอยู่ในระหว่างการศึกษาต่อไป
การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย
ไม่ใช่คาเทชินทุกตัวในชาหนึ่งถ้วยหรือแคปซูลหนึ่งเม็ดจะถูกดูดซึมเข้ากระแสเลือดได้ทั้งหมด คาเทชิน โดยเฉพาะ EGCG มักถูกดูดซึมได้ไม่ดีนักและถูกร่างกายสลายไปค่อนข้างเร็ว นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ผลการศึกษาระหว่างงานวิจัยแต่ละชิ้นไม่ค่อยตรงกัน
การกินสารสกัดชาเขียวตอนท้องว่างอาจช่วยให้ร่างกายดูดซึมได้มากขึ้น แต่ก็เสี่ยงทำให้ปวดท้องหรือแสบท้องได้มากขึ้นเช่นกัน จึงเป็นเหตุผลที่ผลิตภัณฑ์หลายตัวแนะนำให้กินคู่กับอาหารแทน มีงานวิจัยบางชิ้นชี้ว่าการกินชาเขียวร่วมกับแหล่งวิตามินซี เช่น ผลไม้สักเล็กน้อย อาจช่วยให้ร่างกายใช้ประโยชน์จากคาเทชินได้ดีขึ้น แต่เรื่องนี้ก็ยังไม่ถือเป็นข้อสรุปทางวิทยาศาสตร์ที่แน่ชัดนะคะ
คุณภาพของผลิตภัณฑ์ก็มีผลไม่น้อย เพราะสารสกัดแต่ละยี่ห้อมีความเข้มข้นของคาเทชินแตกต่างกันมาก ขึ้นอยู่กับกระบวนการผลิตของแต่ละแบรนด์
เรื่องความปลอดภัยที่ควรรู้
สำหรับผู้ใหญ่ที่มีสุขภาพดีทั่วไป การดื่มชาเขียวเป็นเครื่องดื่มถือว่าปลอดภัย ไม่มีรายงานปัญหาความปลอดภัยที่ร้ายแรง แต่สารสกัดแบบเข้มข้น โดยเฉพาะในรูปเม็ดหรือแคปซูล เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ควรระมัดระวังมากกว่านั้นค่ะ
ผลข้างเคียงที่มีรายงานจากอาหารเสริมสารสกัดชาเขียว ได้แก่ คลื่นไส้ ท้องผูก ปวดท้อง และความดันโลหิตสูงขึ้น แม้จะพบไม่บ่อย แต่ก็มีรายงานผู้ป่วยตับได้รับความเสียหายจากผลิตภัณฑ์สารสกัดชาเขียวเข้มข้น และคนที่มียีนภูมิคุ้มกันบางชนิดอาจมีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป
สารสกัดชาเขียวมีคาเฟอีนอยู่ด้วย ดังนั้นคนที่ไวต่อคาเฟอีน หรือมีปัญหานอนไม่หลับ วิตกกังวล หรือหัวใจเต้นผิดปกติ ควรระมัดระวังปริมาณที่กินให้ดี นอกจากนี้มันยังอาจตีกับยาบางชนิดได้ เช่น ยาลดคอเลสเตอรอลกลุ่มสแตติน และยาลดความดันโลหิต โดยไปเปลี่ยนวิธีที่ร่างกายจัดการกับยาเหล่านั้น ถ้าคุณกินยาตามใบสั่งแพทย์อยู่ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนเริ่มกินสารสกัดชาเขียวเพิ่ม เพราะคนไทยเราก็มักกินอาหารเสริมหรือสมุนไพรควบคู่กันไปหลายอย่างอยู่แล้ว คุณแม่ที่ตั้งครรภ์หรือกำลังให้นมบุตรก็ควรระมัดระวังปริมาณคาเฟอีนโดยรวมเป็นพิเศษด้วยนะคะ
แหล่งอาหารธรรมชาติ
- ชาเขียวชงสดจากใบชา
- มัทฉะ (ใบชาเขียวบดละเอียด ที่นิยมในร้านกาแฟยุคนี้)
- ชาเขียวแบบถุงชาและชาเขียวพร้อมดื่มบรรจุขวด (แบบไม่เติมน้ำตาลจะมีคาเทชินหลงเหลืออยู่มากกว่า)
- สารสกัดชาเขียวแบบแคปซูลหรือเม็ด (แหล่งเข้มข้นที่ไม่ใช่อาหาร)
- ขนมหรืออาหารที่มีรสชาเขียว แม้ส่วนใหญ่จะมีสารออกฤทธิ์อยู่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น
บทความที่เกี่ยวข้อง
สารอาหารที่น่าสนใจอื่นๆ
สรุปแล้วเป็นยังไง
สารสกัดชาเขียวไม่ใช่ยาวิเศษที่กินแล้วหายทุกโรคนะคะ แต่มันก็เป็นสารต้านอนุมูลอิสระจากพืชที่น่าสนใจจริงๆ และมีหลักฐานพอประมาณสนับสนุนเรื่องการดูแลหัวใจและเมแทบอลิซึม ถ้าคุณดื่มชาเขียวเป็นประจำอยู่แล้ว ไม่ว่าจะระหว่างวันทำงานหรือหลังกินส้มตำมื้อโปรด นิสัยแบบนี้ก็น่าจะให้ประโยชน์เล็กๆ อย่างต่อเนื่องอยู่แล้วล่ะ แต่ถ้ากำลังคิดจะลองสารสกัดแบบเข้มข้นเป็นอาหารเสริม ก็ควรมองมันเหมือนอาหารเสริมตัวอื่นๆ ทั่วไป คือคาดหวังแบบพอดีๆ และปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ถ้ากำลังกินยาชนิดอื่นอยู่ด้วยนะคะ
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนปรับเปลี่ยนอาหารหรือเริ่มกินอาหารเสริมชนิดใดๆ
References
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/green-tea - Harvard Health Publishing
https://www.health.harvard.edu/heart-health/green-tea-may-lower-heart-disease-risk - WebMD
https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-960/green-tea - Medical News Today
https://www.medicalnewstoday.com/articles/269538 - NIH National Library of Medicine (LiverTox)
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK547925/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9501439/ - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/live-healthy/tea_old_beverage_full_of_benefits