เอนไซม์ย่อยอาหาร: ตัวช่วยลดท้องอืด แก้อาการไม่สบายท้อง
เอนไซม์ย่อยอาหาร: ตัวช่วยลดท้องอืด แก้อาการไม่สบายท้อง
เคยกินข้าวผัดจานใหญ่ หรือส้มตำรสแซ่บคู่กับข้าวเหนียวจนอิ่มแปล้ แล้วอีกชั่วโมงต่อมารู้สึกท้องอืดจนอึดอัด จนอดสงสัยไม่ได้ว่าร่างกายเรามันย่อยไม่ทันหรือเปล่าไหมคะ อาการแบบนี้ ทั้งอืด ทั้งแน่น ทั้งเรอบ่อยๆ ส่วนใหญ่แล้วเกี่ยวข้องกับ "เอนไซม์ย่อยอาหาร" นี่แหละค่ะ คือร่างกายเรามีพอไหมสำหรับมื้อที่กินไปเมื่อกี้
เอนไซม์ย่อยอาหารคืออะไร
เอนไซม์ย่อยอาหารเป็นโปรตีนที่ร่างกายผลิตขึ้นเองตามธรรมชาติ หน้าที่หลักคือย่อยโมเลกุลอาหารชิ้นใหญ่ให้เล็กลงจนร่างกายดูดซึมไปใช้ได้จริง ถ้าไม่มีเอนไซม์เหล่านี้ ข้าว เนื้อไก่ หรือน้ำมันในจานข้าวราดแกงที่เรากินไปก็จะตกค้างอยู่ในลำไส้แบบย่อยไม่ได้เลย
น้ำลาย กระเพาะ ตับอ่อน และลำไส้เล็กของเรา ต่างก็ปล่อยเอนไซม์คนละแบบออกมาในแต่ละขั้นตอนของการย่อย ตัวหลักๆ ที่ทำงานหนักที่สุดมีสามตัวคือ อะไมเลส (amylase) ที่ย่อยแป้งอย่างข้าวและเส้นก๋วยเตี๋ยว โปรตีเอส (protease) ที่ย่อยโปรตีนจากเนื้อ ปลา เต้าหู้ และไข่ และไลเปส (lipase) ที่ย่อยไขมันจากกะทิ น้ำมัน หรือเนย
นอกจากนี้ยังมีเอนไซม์เฉพาะทางอย่าง แลคเทส (lactase) ที่ย่อยน้ำตาลในนม เรื่องนี้สำคัญมากสำหรับคนไทยเลยนะคะ เพราะคนเอเชียส่วนใหญ่ผลิตแลคเทสได้น้อยลงเมื่ออายุมากขึ้นตามธรรมชาติ นี่จึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่บางคนกินชานมหรือชีสแล้วท้องปั่นป่วนง่ายกว่าคนอื่น
เมื่อร่างกายผลิตเอนไซม์บางตัวได้ไม่พอ อาหารที่ย่อยไม่สมบูรณ์ก็จะตกค้างอยู่ในลำไส้ หมักหมมจนเกิดแก๊ส ท้องอืด หรือไม่สบายท้อง ที่หลายคนมักคิดว่า "ก็ท้องเราเป็นแบบนี้แหละ" ทั้งที่จริงๆ นี่แหละคือช่องว่างที่ผลิตภัณฑ์เสริมเอนไซม์ย่อยอาหารถูกออกแบบมาเติมเต็ม
คนกินเอนไซม์ย่อยอาหารเพื่ออะไรกันบ้าง
ช่วยคนแพ้แลคโตส
อาการแพ้แลคโตส คือย่อยน้ำตาลในนมและผลิตภัณฑ์นมได้ไม่ดี พบได้บ่อยในคนเอเชีย แอฟริกา และชนพื้นเมืองอเมริกัน ซึ่งก็รวมถึงคนไทยจำนวนไม่น้อยเลยค่ะ อาหารเสริมแลคเทสจะช่วยเติมเอนไซม์ที่ลำไส้เราอาจมีไม่พอ กินคู่กับนม ไอศกรีม หรือกาแฟใส่นมข้นที่ชอบสั่ง สำหรับหลายคนแค่นี้ก็ช่วยลดแก๊ส ท้องอืด และท้องเสียที่มักตามมาหลังกินของที่มีนมเยอะได้ชัดเจนเลยนะ
ลดแก๊สจากถั่วและผัก
ผักและถั่วบางชนิด เช่น ถั่วต่างๆ กะหล่ำปลี หรือถั่วงอกที่โปะมาในผัดไทยจานเด็ด มีเส้นใยชนิดหนึ่งที่เอนไซม์ในร่างกายเราย่อยเองไม่ได้ทั้งหมด มีเอนไซม์ตัวหนึ่งชื่อ อัลฟา-กาแลคโตซิเดส (alpha-galactosidase) ที่พบในอาหารเสริมเอนไซม์บางยี่ห้อ ช่วยย่อยเส้นใยตัวนี้ก่อนที่มันจะไปถึงแบคทีเรียในลำไส้ที่จะหมักจนเกิดแก๊สขึ้นมา นี่ถือเป็นการใช้เอนไซม์เสริมที่มีงานวิจัยรองรับชัดเจนที่สุดตัวหนึ่งเลยค่ะ
ช่วยคนที่ตับอ่อนผลิตเอนไซม์ได้ไม่พอ
บางโรค เช่น ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง โรคซิสติกไฟโบรซิส หรือคนที่ผ่าตัดเอาตับอ่อนบางส่วนออก จะทำให้ร่างกายผลิตเอนไซม์ย่อยอาหารเองได้ไม่พอ ในกรณีนี้แพทย์จะสั่งยาทดแทนเอนไซม์ตับอ่อนที่มีทั้งอะไมเลส โปรตีเอส และไลเปสผสมกัน ให้กินคู่กับมื้ออาหารภายใต้การดูแลของแพทย์ นี่เป็นการใช้ที่ต้องมีแพทย์สั่งเฉพาะ แตกต่างจากการหยิบอาหารเสริมเอนไซม์ทั่วไปจากร้านขายยามากินเองนะคะ
ช่วยให้สบายท้องหลังมื้อหนักๆ
ผลิตภัณฑ์เสริมเอนไซม์ย่อยอาหารแบบรวมหลายชนิด มักถูกโปรโมทว่าช่วยลดท้องอืดและระบบย่อยที่เชื่องช้าหลังมื้อข้าวขาหมูหรือบุฟเฟต์จัดเต็ม ต้องบอกตรงๆ เลยว่า สำหรับคนที่ไม่มีภาวะขาดเอนไซม์อยู่แล้ว หลักฐานที่ยืนยันว่าอาหารเสริมแบบรวมนี้ช่วยการย่อยได้จริงจังยังมีน้อยมาก แม้จะถือว่าเสี่ยงต่ำถ้าจะลองกินดูก็ตาม
การดูดซึมของเอนไซม์เข้าสู่ร่างกาย
เอนไซม์เป็นโปรตีนชนิดหนึ่ง และหน้าที่ของกระเพาะเราก็คือการสลายโปรตีนด้วยกรดแรงๆ นี่แหละคือปัญหา เพราะสิ่งที่เรากลืนเข้าไปก็เป็นโปรตีนที่ต้องรอดจากกรดในกระเพาะให้นานพอจะไปทำงานได้ นี่คือเหตุผลที่อาหารเสริมเอนไซม์หลายตัวถูกทำเป็นแคปซูลแบบปลดปล่อยช้า ออกแบบให้ผ่านกระเพาะไปได้โดยไม่ถูกย่อยจนหมด แล้วค่อยแตกตัวปล่อยเอนไซม์ออกมาตอนไปถึงลำไส้เล็กที่มีสภาพเป็นกลางมากกว่า
เรื่องเวลาก็สำคัญกว่าอาหารเสริมชนิดอื่นๆ ทั่วไปนะคะ เพราะเอนไซม์ต้องอยู่ในลำไส้พร้อมๆ กับอาหารที่มันต้องช่วยย่อย นี่จึงเป็นเหตุผลที่มักแนะนำให้กินก่อนหรือพร้อมกับคำแรกของมื้ออาหาร ไม่ใช่กินตอนท้องว่าง ประสิทธิภาพของแต่ละผลิตภัณฑ์ก็แตกต่างกันไปในแต่ละคนด้วย ขึ้นอยู่กับว่าร่างกายตัวเองผลิตเอนไซม์ได้มากน้อยแค่ไหนอยู่แล้ว และมื้อนั้นกินอะไรผสมกันบ้าง
ความปลอดภัยที่ควรรู้
อาหารเสริมเอนไซม์ย่อยอาหารแบบซื้อได้ทั่วไปตามร้านขายยา ถือว่าเสี่ยงต่ำสำหรับคนแข็งแรงส่วนใหญ่ค่ะ แต่ต้องเข้าใจว่ามันไม่ได้ถูกควบคุมเข้มงวดเท่ายาที่ต้องมีใบสั่งแพทย์ ผู้ผลิตจึงไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ว่ามันได้ผลจริงก่อนวางขาย ผลข้างเคียงเล็กน้อยที่พบได้บ้าง เช่น ปวดท้อง ปวดหัว หรือท้องเสีย
อาหารเสริมเอนไซม์บางยี่ห้อผลิตมาจากเชื้อราหมัก ดังนั้นคนที่แพ้เชื้อรา หรือมีภาวะที่เรียกว่า alpha-gal syndrome (แพ้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดหนึ่ง) ควรอ่านฉลากส่วนผสมให้ละเอียดก่อนลองกิน ส่วนยาทดแทนเอนไซม์ตับอ่อนแบบที่แพทย์สั่ง ต้องปรับขนาดและติดตามผลอย่างใกล้ชิด ต้องใช้ตามคำแนะนำแพทย์เท่านั้น ห้ามปรับกินเองเด็ดขาดนะคะ
อาหารเสริมแลคเทสไม่แนะนำให้ใช้ในเด็กเล็กมากๆ และคนท้องหรือให้นมบุตรควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มกินอาหารเสริมเอนไซม์ชนิดใดๆ ถ้าท้องอืด มีแก๊ส หรือไม่สบายท้องบ่อยๆ ต่อเนื่องนานๆ หรือมีอาการร่วมอย่างน้ำหนักลดหรือปวดท้อง ควรไปให้แพทย์ตรวจดูดีกว่าซื้อยากินเองต่อไปเรื่อยๆ เพราะเอนไซม์อาจไปกลบอาการของโรคบางอย่างที่ต้องได้รับการวินิจฉัยให้ถูกต้องก่อนค่ะ ทางกรมอนามัยก็แนะนำเสมอว่าอาการเรื้อรังแบบนี้ควรพบแพทย์ ไม่ควรปล่อยไว้นาน
แหล่งเอนไซม์จากอาหารธรรมชาติ
- สับปะรด — มีโบรมีเลน (bromelain) เอนไซม์ช่วยย่อยโปรตีน
- มะละกอ — มีพาเพน (papain) เอนไซม์ย่อยโปรตีนอีกชนิด พบมากในตำมะละกอที่เราคุ้นเคยกันดี
- มะม่วงและกล้วย — มีอะไมเลสที่ช่วยให้ผลไม้สุกด้วย
- น้ำผึ้งดิบ — มีอะไมเลสและโปรตีเอสตามธรรมชาติ
- อะโวคาโด — มีไลเปสที่ช่วยย่อยไขมัน
- อาหารหมักอย่างเทมเป้ กิมจิ มิโซะ และคีเฟอร์ — มีเอนไซม์ที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการหมัก
บทความที่เกี่ยวข้อง
สารอาหารอื่นที่น่าสนใจ
สรุปแล้วเรื่องนี้บอกอะไรเรา
เอนไซม์ย่อยอาหารทำงานเงียบๆ อยู่ในร่างกายเราทุกครั้งที่กินข้าว คำถามคือร่างกายเรามีเอนไซม์ที่เหมาะกับมื้ออาหารที่กินอยู่จริงพอไหม ถ้านม ถั่ว หรืออาหารข้างทางมันๆ ทำให้ท้องอืดบ่อยๆ การเลือกเอนไซม์เฉพาะทางอย่างแลคเทสหรืออัลฟา-กาแลคโตซิเดส กินคู่กับมื้อที่มีปัญหา อาจช่วยได้จริงนะคะ แต่ถ้าท้องอืดแบบเรื้อรังโดยไม่รู้สาเหตุชัดเจน หลักฐานสนับสนุนก็ยังไม่มากพอ การไปคุยกับแพทย์จะเป็นทางออกที่ดีกว่าการหยิบอาหารเสริมเอนไซม์ทั่วไปมากินเองตามความเชื่อค่ะ
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนปรับเปลี่ยนอาหารหรือเริ่มกินอาหารเสริมใดๆ ค่ะ
References
- Harvard T.H. Chan School of Public Health
https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/digestive-enzymes-how-supplements-like-lactaid-and-beano-can-help-with-digestion - Harvard T.H. Chan School of Public Health
https://www.health.harvard.edu/healthy-aging-and-longevity/can-taking-enzyme-supplements-help-soothe-my-bloating - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/amylase-lipase-pancrelipase-protease-oral-route/description/drg-20065293 - WebMD
https://www.webmd.com/diet/what-are-digestive-enzymes