บาโคป้า มอนนิเอรี: สมุนไพรธรรมชาติเพื่อความจำและโฟกัส
บาโคป้า มอนนิเอรี: สมุนไพรธรรมชาติเพื่อความจำและโฟกัส
เคยไหมคะที่เดินลงจากรถไฟฟ้าแล้วจู่ๆ ก็นึกไม่ออกเลยว่าจะไปทำอะไรที่ออฟฟิศ? ท่ามกลางตารางงานที่แน่นเอี้ยด ความเครียดช่วงสอบของลูกๆ แล้วก็หน้าจอที่แย่งความสนใจเราตั้งแต่ตื่นจนเข้านอน หลายคนก็แอบมองหาตัวช่วยให้สมองตามทันชีวิตที่วุ่นวายแบบนี้อยู่เงียบๆ นะคะ บาโคป้า มอนนิเอรี สมุนไพรต้นเล็กๆ ที่ดูธรรมดา แต่มีประวัติยาวนานนับพันปี กลายเป็นชื่อที่ถูกพูดถึงมากที่สุดตัวหนึ่งในวงการนี้เลย
บาโคป้า มอนนิเอรี คืออะไร?
บาโคป้า มอนนิเอรี เป็นพืชเลื้อยต้นเล็กๆ ที่ขึ้นอยู่ในพื้นที่ชื้นแฉะ น้ำท่วมขัง แถบอินเดีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้บางส่วน และออสเตรเลีย ในตำราแพทย์อายุรเวทเรียกสมุนไพรตัวนี้ว่า “บราห์มี” ตั้งชื่อตามพระพรหม เทพผู้สร้างในความเชื่อฮินดู สะท้อนให้เห็นว่าคนโบราณให้ความสำคัญกับสมุนไพรบำรุงสมองตัวนี้มากแค่ไหน พืชชนิดนี้เป็นไม้เลื้อยยืนต้นที่มีถิ่นกำเนิดในพื้นที่ชื้นแฉะของอินเดีย โดยเฉพาะแถบตะวันออกเฉียงเหนือและภาคใต้ของประเทศ
บาโคป้า มอนนิเอรี ถูกใช้มานานราว 5,000 ปีในศาสตร์อายุรเวท การแพทย์แผนโบราณของอินเดีย ในตำราโบราณเรียกสมุนไพรกลุ่มนี้ว่า “เมธยะ รสายนะ” แปลได้ประมาณว่า “สมุนไพรฟื้นฟูชีวิต” ที่เชื่อกันว่าช่วยเสริมความจำ สุขภาพจิต และสติปัญญา รวมถึงช่วยให้อายุยืน ถ้าใครเคยเดินเล่นแถวพาหุรัดหรือย่านลิตเติ้ลอินเดียในกรุงเทพฯ อาจจะเคยเดินผ่านสมุนไพรตัวนี้โดยไม่รู้ตัวมาก่อนก็ได้ เพราะมันเป็นของประจำร้านขายยาอายุรเวทแบบดั้งเดิมที่ให้บริการชุมชนชาวอินเดียในย่านนั้นค่ะ
ทำไมคนถึงนิยมกินบาโคป้า?
ช่วยเรื่องความจำและการเรียนรู้
นี่คือจุดเด่นอันดับหนึ่งของบาโคป้า และเป็นเรื่องที่นักวิจัยศึกษามากที่สุด งานวิจัยทางคลินิกพบว่าการใช้บาโคป้าช่วยให้การเรียนรู้ทางภาษา การจดจำคำศัพท์แบบล่าช้า และความสามารถในการรับข้อมูลใหม่ดีขึ้น สำหรับคนที่ต้องแบกทั้งงานและครอบครัวไปพร้อมกัน หรือเด็กที่กำลังอ่านหนังสือสอบ O-NET หรือ GAT/PAT แบบหามรุ่งหามค่ำ นี่หมายถึงการจำและดึงข้อมูลกลับมาใช้ได้แม่นยำขึ้นในระดับที่เราใช้ในชีวิตประจำวันจริงๆ ไม่ใช่การบูสต์สมองแบบก้าวกระโดดนะคะ
โฟกัสแบบสงบๆ ไม่ต้องพลุ่งพล่าน
บาโคป้าถูกอธิบายว่าเป็นตัวเสริมความคิดแบบสงบ ซึ่งต่างจากความตื่นตัวแบบใจสั่นๆ ที่ได้จากกาแฟหรือชาไทยแก้วโปรดของหลายคน ในงานวิจัยระยะ 12 สัปดาห์กับผู้สูงอายุ พบว่ากลุ่มที่กินบาโคป้ามีคะแนนภาวะซึมเศร้า คะแนนความวิตกกังวลรวม และอัตราการเต้นของหัวใจลดลงเรื่อยๆ ในขณะที่กลุ่มที่กินยาหลอกกลับมีค่าเหล่านี้เพิ่มขึ้น การที่อารมณ์นิ่งขึ้นควบคู่ไปกับความจำที่ดีขึ้นแบบนี้เอง เป็นเหตุผลที่คนมักเรียกบาโคป้าว่าเป็นโนโอโทรปิกแบบ “สงบ” ไม่ใช่สารกระตุ้นค่ะ
สมาธิและความตั้งใจจดจ่อ
นอกจากเรื่องความจำแล้ว บาโคป้ายังได้รับความสนใจในเรื่องสมาธิด้วย งานวิจัยที่ทบทวนอาหารเสริมสำหรับอาการสมาธิสั้นพบว่าบาโคป้า มอนนิเอรี ช่วยให้อาการขาดสมาธิ อาการอยู่ไม่นิ่ง และความจำดีขึ้นอย่างสม่ำเสมอ เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับพ่อแม่ในไทยที่ต้องพาลูกฝ่าฟันระบบการศึกษาที่เน้นความตั้งใจจดจ่ออย่างหนักตั้งแต่เด็ก แต่ก็ต้องย้ำไว้นะคะว่านี่คือตัวช่วยเสริม ไม่ใช่ตัวแทนการรักษาทางการแพทย์ที่เหมาะสม
ช่วยปกป้องสมองจากความเสื่อมในชีวิตประจำวัน
บาโคป้า มอนนิเอรี ถูกจัดเป็นสารต้านอนุมูลอิสระจากอาหาร โดยมีการศึกษาในสัตว์และห้องปฏิบัติการชี้ให้เห็นหลายแนวทางที่มันอาจช่วยปกป้องสมองจากความเสียหายจากอนุมูลอิสระ ซึ่งเป็นความเสื่อมของเซลล์ที่สะสมมากขึ้นตามอายุ การนอนไม่พอ และความเครียดสะสม สิ่งเหล่านี้เป็นปัญหาที่คนวัยทำงานยุ่งๆ แถวบ้านเราคุ้นเคยกันดี นักวิจัยยังพยายามหาว่ากลไกเบื้องหลังฤทธิ์ของบาโคป้ามีอะไรบ้าง ทั้งฤทธิ์ต้านการอักเสบ ต้านอนุมูลอิสระ และฤทธิ์ต่อระบบโคลิเนอร์จิก ซึ่งพูดง่ายๆ ก็คือมันไปมีปฏิสัมพันธ์กับสารเคมีในสมองชื่ออะเซทิลโคลีน ที่เกี่ยวข้องใกล้ชิดกับการเรียนรู้และความจำนั่นเองค่ะ
การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย
สารออกฤทธิ์ของบาโคป้าที่เรียกว่าบาโคไซด์ ไม่ใช่สารที่ร่างกายจะดูดซึมได้ง่ายในรูปแบบดิบๆ นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่งานวิจัยส่วนใหญ่เลือกใช้สารสกัดมาตรฐานแทนที่จะใช้ใบแห้งตรงๆ เพราะสารสกัดที่เข้มข้นและควบคุมคุณภาพได้ ทำให้ร่างกายดูดซึมสารสำคัญได้ดีขึ้น และยังทำให้นักวิจัยเปรียบเทียบผลการศึกษาระหว่างงานต่างๆ ได้ง่ายขึ้นด้วย
นี่ก็เป็นเหตุผลที่เราแทบไม่เห็นบาโคป้าถูกกินเป็นอาหารในบ้านเรา เหมือนที่เราใส่ขมิ้นในแกงหรือใส่ขิงในน้ำขิงร้อนๆ ส่วนใหญ่แล้วคนจะเจอบาโคป้าในรูปแคปซูลหรือเม็ดยา ไม่ใช่ส่วนผสมบนจาน นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการเข้าใจว่าเรากำลังกินสารสกัดแบบไหนถึงสำคัญกว่าการกินผักทั่วไปมากค่ะ
เรื่องความปลอดภัยที่ควรรู้
โดยรวมแล้วบาโคป้ามีประวัติความปลอดภัยที่ค่อนข้างดีในงานวิจัยเท่าที่มีอยู่ตอนนี้ ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดเกี่ยวข้องกับระบบทางเดินอาหาร เช่น ถ่ายบ่อยขึ้น คลื่นไส้ และปวดท้อง ซึ่งมักไม่รุนแรงมากและมักดีขึ้นเองเมื่อร่างกายปรับตัวได้
ถึงอย่างนั้นก็ไม่ได้เหมาะกับทุกคนโดยอัตโนมัตินะคะ ต้องระวังเรื่องปฏิกิริยากับยาบางชนิด และข้อห้ามในบางภาวะ เช่น ไทรอยด์เป็นพิษ คนที่กินยาไทรอยด์ ยาละลายลิ่มเลือด ยารักษาอัลไซเมอร์ หรือยารักษาต้อหิน ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ เพราะฤทธิ์ของบาโคป้าต่อสารเคมีในสมองและระดับฮอร์โมนอาจไปทับซ้อนกับการทำงานของยาเหล่านี้ ส่วนเรื่องความปลอดภัยในหญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตรยังไม่มีข้อมูลชัดเจนพอ จึงยังต้องการงานวิจัยเพิ่มเติมในกลุ่มนี้ ถ้าใครกินยาประจำ มีโรคประจำตัว หรือกำลังตั้งครรภ์หรือให้นมลูกอยู่ แนะนำให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มลองนะคะ เป็นคำแนะนำเดียวกับที่กรมอนามัยแนะนำสำหรับอาหารเสริมตัวใหม่ทุกชนิดเลย
แหล่งอาหารตามธรรมชาติ
บาโคป้า มอนนิเอรี ไม่ใช่พืชที่ปลูกเพื่อเป็นอาหาร คุณจะไม่เจอมันในข้าวผัด ส้มตำ น้ำตก หรืออาหารริมทางแบบไทยๆ ไม่เจอในครัวที่บ้าน และไม่เจอในแผงผักที่ตลาดสดหรือซูเปอร์มาร์เก็ตด้วย ต่างจากขมิ้น ขิง หรือกระเทียม ที่เป็นทั้งเครื่องเทศและยาในครัวไทยไปพร้อมกัน บาโคป้าถูกใช้แทบทั้งหมดในรูปแบบนี้:
- ใบสดหรือใบแห้ง นำมาชงเป็นชาสมุนไพรแบบดั้งเดิมตามศาสตร์อายุรเวท
- สารสกัดแบบแคปซูลหรือเม็ดยามาตรฐาน ซึ่งเป็นรูปแบบที่ขายกันทั่วไปในร้านขายยาและร้านสุขภาพในปัจจุบัน
- ทิงเจอร์แบบน้ำ ใช้บ้างในตำรับอายุรเวทดั้งเดิม
ถ้าอยากลอง ก็มีโอกาสสูงมากที่คุณจะเจอบาโคป้าบนชั้นอาหารเสริมมากกว่าแผงผัก ซึ่งก็หมายความว่าการอ่านฉลากให้ละเอียดสำคัญกว่าปกติมากเลยค่ะ
บทความที่เกี่ยวข้อง
สารอาหารอื่นๆ ที่น่าสนใจ
สรุปส่งท้าย
บาโคป้า มอนนิเอรี ไม่ใช่ยาวิเศษที่จะแก้สัปดาห์อันหนักหน่วง คืนที่นอนไม่พอ หรือข้อสอบที่เตรียมตัวมาไม่พอได้ในทันที ไม่มีสมุนไพรตัวไหนทำแบบนั้นได้หรอกค่ะ แต่ในฐานะที่เป็นหนึ่งในสมุนไพรที่ถูกวิจัยเรื่องความจำและโฟกัสแบบสงบมาอย่างละเอียดที่สุดตัวหนึ่ง มันก็มีเหตุผลที่ทำให้ได้รับความเชื่อถือมายาวนาน ถ้าคุณเป็นคนที่ชอบจิบชาสักแก้วเพื่อทำใจให้นิ่งก่อนพรีเซนต์งานใหญ่ หรือกำลังสนใจตัวช่วยแบบอ่อนโยนระยะยาวสำหรับสมองที่รู้สึกทำงานตลอดเวลาแบบไม่ได้พัก บาโคป้าก็เป็นตัวเลือกที่ควรทำความเข้าใจให้ดีก่อนตัดสินใจลอง เริ่มจากการพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพว่ามันเหมาะกับร่างกายของคุณจริงๆ หรือไม่นะคะ
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ โปรดปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ที่มีคุณสมบัติเหมาะสมก่อนปรับเปลี่ยนอาหารหรืออาหารเสริมใดๆ ค่ะ
References
- PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4568033/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3153866/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12158153/ - WebMD
https://www.webmd.com/vitamins-supplements/bacopa - ScienceDirect
https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/bacopa-monnieri