พริกไทยดำ: เครื่องเทศที่ช่วยเพิ่มการดูดซึมสารอาหาร

พริกไทยดำ: เครื่องเทศที่ช่วยเพิ่มการดูดซึมสารอาหาร

เคยสงสัยไหมคะว่าทำไมอาหารเสริมขมิ้นชันแทบทุกยี่ห้อต้องมีสารสกัดพริกไทยดำติดอยู่บนฉลากด้วย? เรื่องนี้มีวิทยาศาสตร์รองรับจริงๆ นะ และมันเริ่มต้นจากเม็ดพริกไทยดำธรรมดาๆ ที่วางอยู่ข้างขวดน้ำปลาพริกบนโต๊ะร้านส้มตำหรือข้าวราดแกงที่เราคุ้นเคยกันดีนี่แหละค่ะ

พริกไทยดำคืออะไร

พริกไทยดำได้มาจากผลดิบที่ตากแห้งของไม้เลื้อยเขตร้อนชนิดหนึ่งชื่อ Piper nigrum และเป็นหนึ่งในเครื่องเทศที่มีการซื้อขายกันมากที่สุดในโลกเลยค่ะ ถ้าเคยสงสัยว่าทำไมพริกไทยถึงมีรสเผ็ดแบบ "แสบซ่า" ต่างจากความเผ็ดร้อนของพริกขี้หนู คำตอบอยู่ที่สารตัวหนึ่งชื่อไพเพอรีน (piperine) ซึ่งเป็นสารกลุ่มอัลคาลอยด์ที่ทำให้พริกไทยมีรสจัด และยังเป็นตัวการหลักที่ทำให้เครื่องเทศตัวนี้ถูกนำมาศึกษาเรื่องประโยชน์ต่อสุขภาพด้วย

ในชีวิตประจำวันของคนไทย พริกไทยดำมักไม่ได้เป็นพระเอกของจาน แต่แอบซ่อนอยู่เงียบๆ ในข้าวผัด ต้มยำ น้ำตก หรือแม้แต่ที่โรยหน้าก๋วยเตี๋ยวข้างทาง แต่นักวิจัยศึกษาไพเพอรีนกันมานานหลายสิบปีแล้วนะคะ และพบว่าเครื่องเทศที่เราใช้กันทุกวันตัวนี้ทำได้มากกว่าแค่ช่วยชูรสอาหาร

คนกินพริกไทยดำเพื่ออะไร

ช่วยให้ร่างกายดูดซึมสารอาหารตัวอื่นได้ดีขึ้น

นี่คือจุดเด่นที่สุดของพริกไทยดำเลยค่ะ ไพเพอรีนซึ่งเป็นสารออกฤทธิ์หลักในพริกไทยดำ เป็นหนึ่งใน "สารเพิ่มการดูดซึม" (bioenhancer) จากธรรมชาติตัวแรกๆ ที่ถูกศึกษาอย่างละเอียดที่สุด และการดูดซึมเคอร์คูมิน (สารสำคัญในขมิ้นชัน) สามารถเพิ่มขึ้นได้ถึง 10 เท่า เมื่อกินร่วมกับไพเพอรีน งานวิจัยในคนไปได้ไกลกว่านั้นอีก เมื่อไพเพอรีนถูกกินร่วมกับเคอร์คูมิน พบว่าช่วยเพิ่มการดูดซึมของเคอร์คูมินได้มากถึง 2000% นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมอาหารเสริมขมิ้นชันตามร้านขายยาในไทยส่วนใหญ่ต้องมีคำว่า "BioPerine" หรือสารสกัดพริกไทยดำอยู่บนฉลากส่วนผสม เพราะถ้าไม่มีตัวนี้ ร่างกายเราจะดูดซึมเคอร์คูมินที่จ่ายเงินซื้อไปได้น้อยมากค่ะ

ช่วยต้านอนุมูลอิสระและลดการอักเสบ

ไพเพอรีนมีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระสูง ช่วยจัดการกับอนุมูลอิสระ ซึ่งเป็นโมเลกุลที่ไม่สมดุลที่ร่างกายสร้างขึ้นเองตามธรรมชาติและตอนเครียด และถ้าสะสมมากไปก็อาจนำไปสู่โรคที่เกี่ยวกับการอักเสบ โรคหัวใจ และมะเร็งบางชนิดได้ สำหรับคนทำงานที่ต้องเร่งรีบ ประชุมยาว พักผ่อนน้อย การได้รับสารต้านอนุมูลอิสระจากอาหารในชีวิตประจำวันแบบนี้ก็เป็นส่วนเล็กๆ ที่ช่วยเสริมคุณภาพอาหารโดยรวมได้นะคะ แม้จะทดแทนการนอนหลับให้เพียงพอหรือออกกำลังกายไม่ได้ก็ตาม

ช่วยเรื่องการย่อยอาหาร

ไพเพอรีนจากอาหารช่วยกระตุ้นเอนไซม์ย่อยอาหารจากตับอ่อนในทางที่ดี ทำให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้มีประสิทธิภาพขึ้น และช่วยให้อาหารเคลื่อนผ่านระบบทางเดินอาหารเร็วขึ้น พูดง่ายๆ คือมันอาจช่วยให้ลำไส้ย่อยอาหารได้คล่องขึ้นค่ะ นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่พริกไทยดำถูกใช้ในตำรับยาแผนโบราณของอินเดียและจีนมานานแล้ว สำหรับแก้อาการท้องอืดหรือย่อยยาก นอกเหนือจากการใช้เป็นเครื่องปรุงเพิ่มรสชาติทั่วไป

อาจช่วยเรื่องหัวใจและระบบเมตาบอลิซึม

งานวิจัยทางคลินิกพบว่าพริกไทยดำและไพเพอรีนเชื่อมโยงกับระดับไขมันในเลือดที่ดีขึ้น เช่น คอเลสเตอรอลรวม คอเลสเตอรอลชนิดไม่ดี (LDL) และไตรกลีเซอไรด์ที่ลดลงในคนที่มีน้ำหนักเกินหรืออ้วน รวมถึงค่าที่บ่งบอกการต้านอนุมูลอิสระและการอักเสบที่ดีขึ้นในคนที่มีภาวะเมตาบอลิกซินโดรม เนื่องจากโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และความดันโลหิตสูงพบได้บ่อยมากในผู้ใหญ่ไทยตามข้อมูลของกรมอนามัย เครื่องเทศที่ช่วยเรื่องไขมันและการอักเสบแบบนี้จึงเป็นความรู้ที่น่าเก็บไว้ แม้พริกไทยดำเพียงอย่างเดียวจะทดแทนยาหรือคำแนะนำของแพทย์ไม่ได้ก็ตามนะคะ

การดูดซึมและการนำไปใช้ในร่างกาย

กลไกที่ทำให้ไพเพอรีนได้ชื่อว่าเป็น "ตัวช่วยเพิ่มการดูดซึม" นั้นถูกศึกษาไว้ค่อนข้างชัดเจนค่ะ ไพเพอรีนช่วยเพิ่มการดูดซึมของยาและอาหารเสริมตัวอื่นๆ โดยไปปรับโครงสร้างเล็กๆ ของวิลไลในลำไส้ (microvilli) ซึ่งเป็นส่วนที่มีลักษณะคล้ายนิ้วเล็กๆ เรียงตัวอยู่ตามผนังลำไส้ ทำให้ดูดซึมสารอาหารในระบบทางเดินอาหารได้มากขึ้น นอกจากนี้มันยังทำงานด้วยการชะลอความเร็วที่ตับใช้สลายสารบางชนิด งานวิจัยระบุว่าไพเพอรีนช่วยเพิ่มการดูดซึมของเคอร์คูมิน โดยเพิ่มการดูดซึมในลำไส้และยับยั้งโปรตีนตัวหนึ่งชื่อ p-glycoprotein ซึ่งทำหน้าที่เหมือนปั๊มขับสารออกจากเซลล์ ถ้าไม่มีไพเพอรีนมายับยั้ง ปั๊มตัวนี้ก็จะขับเคอร์คูมินออกไปก่อนที่ร่างกายจะได้ใช้ประโยชน์

กลไกเดียวกันนี้ยังอธิบายได้ว่าทำไมพริกไทยดำไม่ได้เกี่ยวข้องกับเคอร์คูมินเพียงอย่างเดียว การดูดซึมเคอร์คูมินสามารถเพิ่มขึ้นได้ถึง 10 เท่าเมื่อกินร่วมกับไพเพอรีน และการดูดซึมของยาอีกหลายชนิดก็สามารถเพิ่มขึ้นได้ในลักษณะเดียวกัน แม้ผลจะไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกสารเหมือนกันหมด ถ้าใครกินขมิ้นชันเพื่อบำรุงข้อ หรือกินสมุนไพรที่มีพริกไทยดำเป็นส่วนผสมร่วมด้วย นี่คือเหตุผลที่เขาใส่มาด้วยนะคะ ไม่ใช่แค่ตามความเชื่อโบราณ แต่มีหลักการทางเภสัชวิทยาที่วัดผลได้จริง

เรื่องความปลอดภัยที่ควรรู้

สำหรับคนทั่วไป การกินพริกไทยดำแบบเป็นเครื่องปรุงในชีวิตประจำวัน เช่น โรยในซุป ผัด หรือต้มยำ ถือว่าปลอดภัยและร่างกายรับได้ดีค่ะ แต่ถ้าเป็นอาหารเสริมไพเพอรีนแบบเข้มข้น เรื่องนี้ต้องระมัดระวังมากขึ้นอีกนิด

พริกไทยดำและไพเพอรีนสามารถมีผลต่อเอนไซม์ที่ใช้เผาผลาญยาในร่างกายและการดูดซึมยาในลำไส้ ซึ่งหมายความว่าการใช้ร่วมกับยาบางชนิดต้องพิจารณาให้ดี เรื่องนี้สำคัญที่สุดสำหรับคนที่กินยาตามใบสั่งแพทย์เป็นประจำ ไม่ใช่คนที่แค่กินพริกไทยเป็นเครื่องปรุงในอาหารทั่วไป งานวิจัยเชิงแบบจำลองพบว่าการได้รับไพเพอรีนสามารถเพิ่มระดับยาบางชนิดในเลือดได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะยาที่เมตาบอลิซึมผ่านเอนไซม์ CYP3A4 เช่น ยาลดไขมันบางตัว ยาลดความดัน และยากดภูมิคุ้มกัน ดังนั้นใครที่กินยาประจำในระยะยาว ควรบอกแพทย์หรือเภสัชกรเกี่ยวกับพฤติกรรมการกินเครื่องเทศและอาหารเสริมของตัวเองด้วยนะคะ

การกินพริกไทยดำในปริมาณมากเกินกว่าที่ใช้ปรุงอาหารทั่วไป อาจทำให้ท้องไม่สบายหรือรู้สึกแสบร้อนในปากและลำคอได้ค่ะ และควรรู้ไว้ด้วยว่าอาหารเสริมไพเพอรีนแบบเข้มข้นยังไม่มีการศึกษาที่ชัดเจนพอสำหรับคนท้อง ดังนั้นถ้ากำลังตั้งครรภ์อยู่ ควรกินพริกไทยในปริมาณที่ใช้ปรุงอาหารตามปกติก็เพียงพอแล้วค่ะ และเช่นเดิม บทความนี้ไม่สามารถทดแทนการปรึกษาแพทย์ของตัวเองได้ โดยเฉพาะถ้ากำลังกินยาประจำอยู่

แหล่งอาหารธรรมชาติที่มีพริกไทยดำ

• พริกไทยดำเม็ดที่บดสดใหม่ (เก็บไพเพอรีนและรสชาติได้ดีกว่าพริกไทยป่นที่บดไว้นานแล้ว)
• ข้าวผัด ผัดกะเพรา และเมนูผัดที่โรยพริกไทยดำเยอะๆ
• ต้มยำ น้ำตก และซุปรสจัดที่ใส่พริกไทยดำ
• เครื่องแกงและพริกแกงหลายชนิดในอาหารไทย
• น้ำหมักสำหรับย่างหรืออบเนื้อสัตว์
• นมขมิ้นชันหรือเครื่องดื่มโฮมเมดที่ใส่ทั้งขมิ้นชันและพริกไทยดำ

บทความที่เกี่ยวข้อง

สารอาหารอื่นๆ ที่น่าสนใจ

• ขิง – เครื่องเทศช่วยย่อยอาหารอีกตัวที่มีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระ
• เคอร์ซิทิน – สารฟลาโวนอยด์ต้านอนุมูลอิสระที่ไพเพอรีนช่วยเพิ่มการดูดซึม
• สารสกัดชาเขียว – สารต้านอนุมูลอิสระที่นิยมใช้ร่วมกับตัวช่วยเพิ่มการดูดซึม

สรุปแบบเข้าใจง่าย

ภาพจำที่ว่าพริกไทยดำเป็น "แค่เครื่องปรุง" นั้นดูจะประเมินมันต่ำไปหน่อยค่ะ ความสามารถของไพเพอรีนในการช่วยให้ร่างกายดูดซึมสารอาหารตัวอื่นได้ดีขึ้น เป็นหนึ่งในผลลัพธ์ที่มีงานวิจัยรองรับแน่นหนาที่สุดในกลุ่มเครื่องเทศทั่วไป และยังมาพร้อมโบนัสเรื่องการต้านอนุมูลอิสระและช่วยย่อยอาหาร ซึ่งแอบซ่อนอยู่ในอาหารที่เราน่าจะกินอยู่แล้วทุกวันเลยนะคะ

แต่ก็ต้องบอกไว้ก่อนว่า การดูดซึมที่มากขึ้นไม่ใช่เรื่องดีเสมอไปเมื่อมียาเข้ามาเกี่ยวข้อง ทางที่ดีที่สุดคือกินพริกไทยดำในอาหารตามปกติต่อไปได้เลยค่ะ แต่ถ้าจะใช้อาหารเสริมไพเพอรีนแบบเข้มข้น ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ โดยเฉพาะถ้ามีโรคประจำตัวอย่างเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนปรับเปลี่ยนอาหารหรืออาหารเสริมใดๆ ค่ะ

References

1. PubMed Central (NIH)
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10534530/
2. PubMed Central (NIH)
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10894018/
3. PubMed Central (NIH)
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8467119/
4. WebMD
   https://www.webmd.com/diet/health-benefits-black-pepper
5. Medical News Today
   https://www.medicalnewstoday.com/articles/black-pepper-benefits