Inozytol: cukier w kontekście hormonów i nastroju
Inozytol: cukier w kontekście hormonów i nastroju
Czy Twoje miesiączki są nieregularne albo podczas ostatniej wizyty kontrolnej u lekarza rodzinnego padło hasło „insulinooporność"? Inozytol często pojawia się w rozmowach o PCOS i poziomie cukru we krwi – ale czym właściwie jest i czy nauka to potwierdza?
Czym jest inozytol?
Inozytol to naturalnie występujący związek podobny do cukru, który wątroba i nerki wytwarzają z glukozy. Dlatego bywa nazywany „witaminą B8", chociaż wcale nie jest prawdziwą witaminą. Występuje w dziewięciu różnych formach, ale dwie najważniejsze dla zdrowia to myo-inozytol i D-chiro-inozytol.
Inozytol jest polialkoholem, którego istnieje dziewięć stereoizomerów, a dwa z nich, jak wykazano, pośredniczą w działaniu insuliny po związaniu z receptorem: myo-inozytol i D-chiro-inozytol. W organizmie te dwie formy występują naturalnie w proporcji mniej więcej 40 części myo-inozytolu do 1 części D-chiro-inozytolu, a ta równowaga wydaje się mieć znaczenie dla skuteczności inozytolu.
Dlaczego ludzie go przyjmują?
Inozytol a PCOS w badaniach
To obszar, w którym inozytol ma za sobą najwięcej badań. Metaanaliza wykazała, że inozytole mają korzystny wpływ na wszystkie aspekty PCOS: obniżają stężenie testosteronu całkowitego i wolnego w surowicy oraz androstendionu, zwiększają stężenie SHBG, normalizują długość cyklu i obniżają stężenie glukozy i insuliny na czczo. Dla kobiet, które łączą nieregularne cykle z wymagającym grafikiem w pracy, to duża część zainteresowania tym związkiem. Spośród analizowanych izomerów to myo-inozytol ma najlepiej udokumentowane korzyści, a w porównaniu z metforminą inozytole powodowały mniej działań niepożądanych.
Rola inozytolu w działaniu insuliny
Inozytol jest elementem szlaku sygnałowego, który nakazuje komórkom pobierać glukozę z krwi. Myo-inozytol to izoforma inozytolu o działaniu podobnym do insuliny, pełniąca funkcję jej mediatora, a także odgrywająca rolę w syntezie lipidów i w budowie błon komórkowych. Ma to znaczenie dla każdego, kto zmaga się z wahaniami poziomu cukru po śniadaniu w kawiarni na warszawskim Mokotowie, złożonym z drożdżówki i słodkiej kawy – inozytol nie cofnie skutków takiego posiłku, ale szlak insuliny, który wspiera, jest tym samym, który sprawdza się podczas badań profilaktycznych.
Ciąża i gospodarka glukozą
Myo-inozytol to powszechnie stosowany suplement diety o korzystnym wpływie na metabolizm glukozy i wrażliwość na insulinę, a optymalne spożycie wiąże się ze spadkiem stężenia glukozy, niższym poziomem insuliny i niższym poziomem testosteronu u kobiet z PCOS. W niektórych badaniach analizowano inozytol w czasie ciąży u kobiet z podwyższonym ryzykiem cukrzycy ciążowej, jednak w tym obszarze zawsze należy współpracować bezpośrednio z ginekologiem-położnikiem, a nie suplementować się na własną rękę.
Nastrój i lęk w badaniach
Inozytol zasila układ sygnalizacji w mózgu powiązany z serotoniną, neuroprzekaźnikiem związanym z regulacją nastroju. We wczesnych badaniach częstość i nasilenie napadów paniki oraz nasilenie agorafobii znacząco się zmniejszyły po inozytolu w porównaniu z placebo, a inozytol jest prekursorem w cyklu przekaźnika drugiego rzędu powiązanym z serotoniną i innymi receptorami zaangażowanymi w zaburzenia afektywne i lękowe. Nowsze przeglądy są jednak mniej jednoznaczne. W jednym przeglądzie narracyjnym stwierdzono, że mimo pewnych pozytywnych wyników dane dotyczące skuteczności inozytolu w zaburzeniach psychicznych pozostają kontrowersyjne, dlatego nie można go jeszcze zalecać do rutynowego stosowania klinicznego. Potraktuj to raczej jako obiecujący obszar badań niż rozstrzygniętą kwestię – to przydatny kontekst, jeśli dbałość o zdrowe nawyki skłania Cię do rozważenia inozytolu w związku ze stresem.
Biodostępność i wchłanianie
Ponieważ organizm sam wytwarza inozytol, wchłanianie nie jest właściwie wąskim gardłem – liczy się dystrybucja i równowaga między dwiema głównymi formami. D-chiro-inozytol negatywnie zakłóca wchłanianie myo-inozytolu na poziomie jelitowym, a pobieranie wolnego inozytolu przez tkanki odbywa się za pośrednictwem transportera zależnego od sodu, dla którego myo-inozytol ma dziesięciokrotnie większe powinowactwo niż D-chiro-inozytol. To częściowo dlatego badacze zwracają szczególną uwagę na proporcję obu form, a nie tylko na łączną spożywaną ilość. Inozytol jest też rozpuszczalny w wodzie, więc w przeciwieństwie do składników rozpuszczalnych w tłuszczach nie trzeba łączyć go z tłustymi potrawami, np. smażoną rybą, aby mógł zostać wchłonięty.
Podstawy bezpieczeństwa
Amerykańska FDA uznaje inozytol za ogólnie bezpieczny, ale u niektórych osób przy wyższym spożyciu mogą wystąpić łagodne działania niepożądane. Przy wyższym spożyciu zgłaszano objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wzdęcia czy biegunka. Niewiele badań sprawdzało, czy inozytol jest bezpieczny dla niemowląt i dzieci, a badania kliniczne zwykle trwają nie dłużej niż rok, więc dane o długoterminowym bezpieczeństwie są nadal ograniczone. Kobiety w ciąży, osoby z rozpoznanym zaburzeniem psychicznym przyjmujące leki oraz osoby z cukrzycą powinny skonsultować się z lekarzem przed dodaniem suplementu inozytolu, ponieważ może on wchodzić w interakcje z działaniem leków wpływających na poziom cukru we krwi lub nastrój. Podobnie jak w przypadku każdego suplementu kupowanego przez internet, warto wybierać sprawdzoną aptekę lub renomowanego sprzedawcę, a nie nieznanego sprzedawcę zza granicy.
Naturalne źródła w żywności
Nie potrzebujesz suplementu, by dostarczyć sobie trochę inozytolu – występuje on w zaskakująco wielu codziennych produktach. Do żywności zawierającej inozytol należą migdały, orzechy włoskie, orzechy brazylijskie, płatki owsiane, fasola i groch, melon kantalupa oraz owoce cytrusowe z wyjątkiem cytryn; 4 oz soku grejpfrutowego zawierają około 470 mg myo-inozytolu.
- Owoce cytrusowe, takie jak pomarańcze i grejpfruty (z wyjątkiem cytryn)
- Melon kantalupa i inne melony
- Fasola, ciecierzyca i groch – często obecne w daniach wegetariańskich
- Migdały, orzechy włoskie i orzechy brazylijskie
- Pełnoziarniste płatki owsiane i produkty pełnoziarniste
- Brązowy ryż i inne nieoczyszczone zboża
Powiązane artykuły
Poznaj powiązane składniki odżywcze
Podsumowanie
Inozytol zajmuje interesujące miejsce – nie jest niezbędnym składnikiem odżywczym, który musi dostarczać dieta, bo organizm wytwarza go sam, ale badania nad jego rolą w PCOS, wrażliwości na insulinę i prawdopodobnie nastroju są naprawdę obszerne jak na związek tak słabo znany ogółowi. Jeśli masz nieregularne cykle, niedawno rozpoznano u Ciebie PCOS albo podczas rutynowych badań zwrócono uwagę na poziom cukru we krwi, warto porozmawiać o nim z lekarzem. Nie oczekuj jednak, że sam cofnie skutki codziennego śniadania złożonego z białego pieczywa z dżemem i słodkiej herbaty z mlekiem – źródła pokarmowe i styl życia nadal mają większe znaczenie niż jakikolwiek pojedynczy suplement.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.
Źródła
- Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/25173-inositol - WebMD
https://www.webmd.com/vitamins-supplements/inositol - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8896029/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9878965/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9955821/ - Medical News Today
https://www.medicalnewstoday.com/articles/inositol