Glukozamina a stawy: co warto wiedzieć
Glukozamina a stawy: co warto wiedzieć
Kolana zaczynają protestować za każdym razem, gdy kucasz, żeby zawiązać sznurowadło podczas błotnistego spaceru po Lesie Wolskim, albo gdy wchodzisz po schodach na dworcu. Znajoma lub ktoś z rodziny zachwala swoje tabletki z glukozaminą. Czy naprawdę warto spróbować, czy to tylko coś, co starsze osoby łykają z przyzwyczajenia?
Czym jest glukozamina?
Glukozamina to naturalna substancja występująca w chrząstce — gładkiej, sprężystej tkance amortyzującej końce kości w miejscu, w którym łączą się w stawie. Organizm sam wytwarza glukozaminę, łącząc cząsteczkę cukru z aminokwasem, by zbudować część struktury, która utrzymuje chrząstkę i płyn stawowy w dobrej kondycji.
Glukozamina i chondroityna są składnikami chrząstki, elementu budowy stawów, a glukozamina jest cegiełką budulcową cząsteczek zwanych glikozaminoglikanami, które wchodzą w skład struktury chrząstki. Z wiekiem zdolność organizmu do odbudowy chrząstki w tempie, w jakim się ona zużywa, spowalnia, co jest jednym z powodów, dla których kolana, biodra i dłonie z upływem lat zwykle stają się sztywniejsze. Glukozamina stosowana w suplementach to naturalny związek występujący w chrząstce; w formie suplementu zwykle pozyskuje się ją ze skorupek skorupiaków albo wytwarza w laboratorium. Jest sprzedawana w postaci tabletek, kapsułek lub proszków, zwykle jako produkt reklamowany pod kątem komfortu stawów, a nie jako składnik żywności.
Dlaczego ludzie ją przyjmują?
Zastosowanie przy chorobie zwyrodnieniowej kolana
Główny powód, dla którego ludzie sięgają po glukozaminę, to choroba zwyrodnieniowa kolana — częste „zużycie” stawu, które staje się bardziej odczuwalne po czterdziestce i pięćdziesiątce, zwłaszcza jeśli przez lata spędzało się długie godziny na nogach w pracy lub nosiło dodatkowe kilogramy. Doustny siarczan glukozaminy był badany u osób z chorobą zwyrodnieniową kolana. Często rozważają go osoby, które szukają alternatywy dla sięgania po środki przeciwbólowe za każdym razem, gdy kolano daje o sobie znać po długim dniu.
Badania nad zużyciem chrząstki
Niektórzy badacze sprawdzali, czy glukozamina ma jakikolwiek wpływ na samą chrząstkę. Jeden z przeglądów analizował dowody dotyczące siarczanu glukozaminy w chorobie zwyrodnieniowej stawów kończyn dolnych, w tym dwa niezależne badania, w których mierzono zwężenie szpary stawowej u osób z łagodną do umiarkowanej chorobą zwyrodnieniową kolana. Obraz nie jest jednak jednoznaczny — badania glukozaminy w bólu kolana związanym z chorobą zwyrodnieniową dały sprzeczne wyniki: w niektórych, w tym w dużym badaniu finansowanym przez NIH, nie stwierdzono niemal żadnych dowodów na to, że łagodzi ona ból, podczas gdy kilka innych badań wskazywało, że może to robić. Właśnie dlatego lekarze mówią o niej raczej „może pomóc” niż o gwarantowanym rozwiązaniu.
Badania nad stanem zapalnym na poziomie komórkowym
Część zainteresowania glukozaminą wynika z badań laboratoryjnych nad tym, jak zachowuje się w tkance stawowej, a nie tylko z tego, jak odczuwa ją osoba ją przyjmująca. Glukozamina jest szeroko stosowana jako suplement diety w chorobie zwyrodnieniowej stawów i oczekuje się, że wykazuje działanie przeciwzapalne; badania pokazały, że hamowała ekspresję kilku genów prozapalnych cytokin w ludzkich komórkach błony maziowej (wyściółki stawu). Tego rodzaju badania na hodowlach komórkowych pomagają wyjaśnić możliwy mechanizm, ale nie dowodzą automatycznie, że ten sam efekt pojawia się w sposób powtarzalny w prawdziwym, poruszającym się kolanie człowieka.
Badana także poza stawami
Co ciekawe, rola glukozaminy nie ogranicza się do chrząstki. Pobudza ona syntezę kwasu hialuronowego i jest inhibitorem tyrozynazy. Sprawiło to, że stała się składnikiem budzącym zainteresowanie w badaniach nad pielęgnacją skóry, choć jest to zupełnie inne zastosowanie niż przyjmowanie jej jako suplementu na stawy, a baza dowodowa w tym obszarze wciąż się rozwija.
Biodostępność i wchłanianie
Nie wszystkie suplementy z glukozaminą są takie same. Istnieje kilka form, w tym siarczan glukozaminy, chlorowodorek glukozaminy i N-acetyloglukozamina, a suplementy te nie są uważane za wymienne. Większość badań wspierających korzyści dla stawów dotyczyła konkretnie formy siarczanowej, więc zmiana formy wyłącznie ze względu na cenę może nie dać takich efektów, o jakich mówią inni.
Po połknięciu glukozamina musi przetrwać trawienie, zanim dotrze do krwiobiegu, a w końcu do tkanki stawowej — a badania farmakokinetyczne pokazują, że poziomy we krwi po typowej dawce doustnej są znacznie niższe niż stężenia stosowane w badaniach na zwierzętach, w których zaobserwowano najsilniejsze efekty. W badaniach przyjmuje się ją zazwyczaj regularnie z posiłkami, a efekty — jeśli się pojawiają — zwykle narastają stopniowo przez tygodnie, zamiast działać jak środek przeciwbólowy przyjmowany doraźnie.
Podstawowe zasady bezpieczeństwa
W dużych badaniach glukozaminy i chondroityny w chorobie zwyrodnieniowej stawów nie stwierdzono poważnych problemów z bezpieczeństwem. Mimo to warto wiedzieć o kilku rzeczach przed rozpoczęciem przyjmowania. Glukozamina może u niektórych osób powodować wzrost poziomu glukozy we krwi, a glukozamina i chondroityna były wiązane ze zwiększonym ryzykiem krwawienia u osób przyjmujących lek przeciwzakrzepowy warfarynę. Jeśli przyjmujesz leki rozrzedzające krew lub masz cukrzycę, warto najpierw omówić to z lekarzem.
Ponieważ większość suplementów z glukozaminą jest wytwarzana ze skorupek skorupiaków, istnieje obawa, że suplement może wywołać reakcję alergiczną u osób uczulonych na skorupiaki, a glukozamina może u niektórych osób nasilać astmę. W Singapurze wśród zgłoszeń zdarzeń niepożądanych związanych z suplementami zdrowotnych, które przeanalizowała agencja HSA, większość dotyczyła produktów zawierających glukozaminę i opisywała reakcje nadwrażliwości, takie jak wysypka, świąd, obrzęk naczynioruchowy i pokrzywka. Reakcje skórne są najczęściej zgłaszanym problemem w tych zgłoszeniach, więc jeśli po rozpoczęciu przyjmowania zauważysz nietypową wysypkę lub obrzęk, przerwij przyjmowanie i skontaktuj się z lekarzem. Niewiele wiadomo o bezpieczeństwie stosowania glukozaminy w ciąży lub w okresie karmienia piersią, dlatego w tych okresach najlepiej jej unikać, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Naturalne źródła w żywności
W przeciwieństwie do witaminy C czy wapnia glukozaminy nie da się łatwo dostarczyć z typową polską dietą — nie występuje naturalnie w dużych ilościach w codziennych daniach, a w talerzu pierogów czy niedzielnym schabowym nie ma jej w żadnej istotnej ilości. Większość glukozaminy z diety pochodzi z części zwierząt, które zwykle nie są jadane samodzielnie:
- Skorupki skorupiaków (krewetki, kraby) — nie samo mięso, dlatego suplementy są często pozyskiwane ze skorupek
- Wywar z kości i długo gotowane zupy na kościach i chrząstkach, podobne do tradycyjnego wywaru czy długo gotowanej zupy ogonowej
- Chrząstka zwierzęca i tkanka łączna, takie jak kurze łapki czy nóżki wieprzowe używane w niektórych tradycyjnych zupach i potrawach duszonych
- Glukozamina pochodząca z fermentacji (często na bazie kukurydzy), stosowana w suplementach bez składników z skorupiaków
Ponieważ źródła pokarmowe są tak ograniczone i niestałe, prawie każdy, kto chce uzyskać znaczącą, wymierną podaż, sięga po suplement, a nie poprzestaje na samej diecie.
Powiązane artykuły
Poznaj powiązane składniki
Podsumowanie
Glukozamina pozostaje jednym z najczęściej omawianych suplementów na stawy i łatwo zrozumieć dlaczego — choroba zwyrodnieniowa kolana jest powszechna, środki przeciwbólowe nie są czymś, na czym ludzie chcą polegać w nieskończoność, a glukozamina ma dość dobrą historię bezpieczeństwa. Jednocześnie badania są naprawdę niejednoznaczne: niektóre pokazują realną korzyść dla bólu kolana i struktury stawu, podczas gdy inne, w tym duże badania finansowane ze środków publicznych, wskazują na niewielką różnicę w porównaniu z placebo.
Co ciekawe, młodsi pracujący profesjonaliści zwykle szukają informacji o suplementach w internecie, zanim ich spróbują, podczas gdy starsi członkowie rodziny mogą przyjmować glukozaminę po prostu dlatego, że przed laty polecili im ją znajomi lub lekarz — oba podejścia są uprawnione, ale warto zacząć z realistycznymi oczekiwaniami, zamiast zakładać, że działa jak lek. Jeśli kolana dokuczają ci na tyle, że rozważasz suplement, warto najpierw porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza jeśli przyjmujesz inne leki lub masz taką chorobę jak cukrzyca.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.
Źródła
- NIH National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)
https://www.nccih.nih.gov/health/glucosamine-and-chondroitin-for-osteoarthritis-what-you-need-to-know - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-glucosamine/art-20362874 - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/medication-devices-and-treatment/medications/glucosamine - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3456914/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5077170/ - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/19075-glucosamine-chondroitin-capsules-or-tablets