Berberyna: poziom cukru we krwi i cholesterol
Berberyna: poziom cukru we krwi i cholesterol
Jeśli w ostatnich badaniach krwi cholesterol lub glukoza wyszły na granicy normy, a ktoś z rodzinnego czatu grupowego przesłał ci już film, w którym berberyna jest nazywana „naturalnym Ozempikiem", pewnie zastanawiasz się, co jest faktem, a co szumem medialnym. Oto, co naprawdę mówią badania.
Czym jest berberyna?
Berberyna to jaskrawożółty, gorzki w smaku związek występujący w korzeniach, łodygach i korze kilku roślin — nie jest to coś, na co natkniesz się na targu czy w supermarkecie. Do głównych źródeł należą berberys, gorzknik kanadyjski (goldenseal), mahonia (Oregon grape), kurkuma drzewiasta (tree turmeric) i chiński złotonitnik (Coptis chinensis, ang. Chinese goldthread).
W Chinach i Indiach rośliny bogate w berberynę stosowano od tysięcy lat, głównie w praktyce tradycyjnej w przypadku infekcji, dolegliwości trawiennych i ran — na długo zanim ktokolwiek zrozumiał stojącą za tym chemię. W tradycyjnej medycynie chińskiej roślina najczęściej wiązana z berberyną, znana jako Huang Lian, występuje w klasycznych recepturach ziołowych, które są przepisywane do dziś, ponad dwa tysiące lat po ich pierwszym spisaniu. Obecnie berberyna jest sprzedawana jako samodzielny suplement, zwykle w kapsułkach, i jest badana głównie pod kątem wpływu na poziom cukru we krwi, cholesterol i masę ciała.
W przeciwieństwie do witamin czy składników mineralnych, które dostarczasz z codziennymi posiłkami, berberyna nie jest czymś, czego potrzebuje twój organizm — to roślinny związek chemiczny, który ludzie przyjmują celowo, z konkretnego powodu, a nie niedobór składnika odżywczego, który prawdopodobnie uzupełniasz dietą.
Dlaczego ludzie ją przyjmują?
Wspieranie prawidłowego poziomu cukru we krwi
To najlepiej przebadane zastosowanie berberyny. Wydaje się, że włącza ona enzym zwany AMPK, który niektórzy naukowcy określają jako komórkowy „miernik energii" — gdy jest aktywny, komórki lepiej pobierają glukozę z krwiobiegu i wykorzystują ją jako paliwo. Badacze odkryli również, że berberyna może ograniczać produkcję glukozy w wątrobie i spowalniać tempo, w jakim jelito rozkłada skrobię do cukrów. Ten mechanizm jest jednym z powodów, dla których badacze czasem wymieniają berberynę i metforminę, powszechnie stosowany lek przeciwcukrzycowy, jednym tchem — mimo że oba związki nie są ze sobą spokrewnione chemicznie i nie należy traktować ich zamiennie bez wskazówek lekarza.
Pomoc w utrzymaniu cholesterolu pod kontrolą
Kilka przeglądów łączących dane z badań z udziałem ludzi wskazuje, że osoby przyjmujące berberynę odnotowują poprawę cholesterolu całkowitego, LDL („złego" cholesterolu) i trójglicerydów oraz mniejszy wzrost HDL („dobrego" cholesterolu). Proponowany mechanizm różni się od mechanizmu statyn — berberyna wydaje się stabilizować cząsteczkę-posłańca, która nakazuje komórkom wątroby produkcję większej liczby receptorów LDL, a to usuwa z krwiobiegu więcej cholesterolu. Większość badań potwierdzających pochodzi z Chin i Hongkongu, dlatego naukowcy wciąż ustalają, w jakim stopniu wyniki można przenieść na inne populacje i sposoby odżywiania, w tym typowe diety w Polsce, od pyr z gzikiem po niedzielny rosół.
Kontrola masy ciała — z realistycznym spojrzeniem
Berberyna zyskała w mediach społecznościowych przydomek „naturalny Ozempic", płynąc na fali zainteresowania lekami na odchudzanie opartymi na semaglutydzie. To porównanie nie wytrzymuje konfrontacji z faktami: w przeciwieństwie do Ozempicu nie ma solidnych dowodów, że berberyna w istotny sposób tłumi apetyt, a większość przeglądów opisuje zmiany masy ciała i BMI obserwowane w badaniach jako co najwyżej niewielkie, przy czym wiele badań, na których się opierają, oceniono jako niskiej jakości. Jeśli twoim głównym celem jest redukcja masy ciała, potraktuj berberynę jako ewentualne małe wsparcie obok diety i aktywności — a nie jako drogę na skróty.
Zdrowie jelit i gospodarka hormonalna
Ponieważ wchłania się naprawdę niewiele berberyny, większość z niej pozostaje w jelitach, gdzie — jak się wydaje — zmienia równowagę bakterii: sprzyja niektórym korzystnym gatunkom, a hamuje inne, oraz łagodzi stan zapalny jelit. Ponieważ najwyraźniej sprzyja też bakteriom produkującym krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe — tym samym, które łączy się ze spokojniejszą błoną śluzową jelit — niektórzy badacze uważają, że to właśnie jelito jest głównym „miejscem działania" berberyny, a nie skutkiem ubocznym jej słabego wchłaniania. Osobno, w wielu małych badaniach z udziałem kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS) przyglądano się wpływowi berberyny na insulinooporność i poziom hormonów; w części z nich stwierdzono poprawę markerów cholesterolu i androgenów wraz z lepszą wrażliwością na insulinę. To wciąż nowszy i mniejszy obszar badań w porównaniu z cukrzycą i cholesterolem.
Biodostępność i wchłanianie
Oto haczyk z berberyną: twoje jelito wchłania jej bardzo niewiele. Badania szacują, że do krwiobiegu trafia tylko niewielki ułamek dawki przyjętej doustnie, głównie z powodu słabej rozpuszczalności, „pompy" w komórkach jelita, która wyrzuca ją z powrotem, oraz intensywnego metabolizmu w wątrobie, zanim zdoła krążyć we krwi. Część tego, co się przedostaje, wydaje się wynikać z tego, że bakterie jelitowe przekształcają berberynę w bardziej przyswajalny pokrewny związek, który organizm może pobrać znacznie skuteczniej, zanim przekształci go z powrotem.
Co ciekawe, może to nie być aż tak duża wada, jak brzmi. Ponieważ berberyna ledwie opuszcza jelito, duża część jej wpływu na poziom cukru we krwi i cholesterol może w rzeczywistości zachodzić lokalnie — poprzez zmiany w bakteriach jelitowych — zamiast wymagać przedostania się przez krwiobieg. Nowsze preparaty łączące berberynę ze składnikami poprawiającymi wchłanianie są opracowywane właśnie po to, by więcej jej trafiało do krążenia, choć nie są one jeszcze standardem na półkach z suplementami.
Podstawowe zasady bezpieczeństwa
Najczęściej zgłaszanym problemem są dolegliwości trawienne — skurcze, wzdęcia, zaparcia lub luźne stolce, zwłaszcza na początku stosowania. U większości osób objawy te z czasem ustępują.
Berberyna może także wchodzić w interakcje z wieloma lekami, w tym z metforminą i innymi lekami przeciwcukrzycowymi, lekami rozrzedzającymi krew oraz cyklosporyną (stosowaną po przeszczepach narządów), zmieniając sposób, w jaki wątroba je przetwarza. Jeśli przyjmujesz na stałe jakikolwiek lek na receptę — a dotyczy to wielu dorosłych, którzy kontrolują cukrzycę, wysoki cholesterol lub nadciśnienie pod opieką lekarza rodzinnego — rozmowa z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem przyjmowania berberyny to naprawdę dobry pomysł, a nie tylko formalność. Ponieważ suplementy nie są regulowane tak samo jak leki, rzeczywista zawartość berberyny w produkcie może też różnić się od tej podanej na etykiecie, co jest kolejnym powodem, by kupować z wiarygodnego źródła.
Kobiety w ciąży, matki karmiące piersią i niemowlęta powinny całkowicie unikać berberyny. Wiąże się ją z niebezpiecznym gromadzeniem się bilirubiny u noworodków, które może wpływać na mózg, a po prostu brakuje wystarczających danych o bezpieczeństwie, by uzasadnić ryzyko w czasie ciąży.
Naturalne źródła w żywności
Berberyna nie jest tak naprawdę składnikiem „żywności" w takim sensie, jak witamina C czy błonnik — nie znajdziesz jej w ryżu, warzywach ani w białku. Pochodzi z korzeni i kory określonych roślin leczniczych, z których większość nie należy do codziennej polskiej kuchni:
- Berberys zwyczajny (Berberis vulgaris)
- Gorzknik kanadyjski (Hydrastis canadensis)
- Mahonia pospolita (Berberis aquifolium)
- Kurkuma drzewiasta (tree turmeric, Berberis aristata)
- Chiński złotonitnik (Chinese goldthread) — zioło spotykane czasem w preparatach tradycyjnej medycyny chińskiej (TCM), dostępnych w wyspecjalizowanych sklepach z TCM w Polsce
- Phellodendron (korkowiec, Huang Bai), kolejny składnik typowy dla TCM
Dla większości osób w Polsce jedynym realistycznym sposobem na uzyskanie istotnej ilości berberyny jest standaryzowany suplement, a nie dieta czy ziołowa zupa.
Powiązane artykuły
Poznaj powiązane składniki
Podsumowanie
Berberyna ma naprawdę interesującą historię badań — tysiące lat tradycyjnego stosowania, wiarygodny mechanizm i spory zbiór badań z udziałem ludzi dotyczących poziomu cukru we krwi i cholesterolu. Nie jest natomiast cudownym skrótem do odchudzania, a słabe wchłanianie, przez które jest łagodna dla reszty organizmu, oznacza też, że efekty zwykle bywają raczej skromne niż spektakularne.
Jeśli kontrolujesz poziom cukru we krwi lub cholesterol w codziennym biegu — dojazdy pociągiem i autobusem, dni spędzone przy biurku i śniadanie na szybko od czasu do czasu — berberynę warto omówić z lekarzem jako jeden z elementów całości, a nie zamiennik podstaw: diety, ruchu i przepisanych leków. Potraktuj ją tak, jak każdy suplement wybrany po poleceniu przez znajomego — warto porozmawiać o nim ze specjalistą, ale nie warto z jego powodu rezygnować z regularnych badań kontrolnych czy wizyt kontrolnych.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.
Źródła
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/berberine-and-weight-loss-what-you-need-to-know - NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/in-the-news-berberine - NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/diabetes-and-dietary-supplements-what-you-need-to-know - Harvard Health Publishing
https://www.health.harvard.edu/healthy-aging-and-longevity/can-berberine-help-me-lose-weight - Medical News Today
https://www.medicalnewstoday.com/articles/berberine-cholesterol - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10376565/ - Health Sciences Authority (HSA) 🇸🇬 SG
https://www.hsa.gov.sg/announcements/daily-nature/