กลูโคซามีน: ช่วยข้อเข่าได้จริงไหม
กลูโคซามีน: ช่วยข้อเข่าได้จริงไหม
นั่งยองๆ กินส้มตำริมทาง หรือเดินขึ้นบันไดสถานีรถไฟฟ้าแล้วรู้สึกเข่าจี๊ดขึ้นมาเฉยๆ เคยเป็นแบบนี้ไหมคะ คนใกล้ตัวที่อายุมากขึ้นหลายคนพกอาหารเสริมกลูโคซามีนติดกระเป๋าเป็นประจำ แล้วมันช่วยได้จริง หรือแค่กินตามความเคยชินกันแน่นะ
กลูโคซามีนคืออะไร
กลูโคซามีนเป็นสารที่มีอยู่ในกระดูกอ่อนตามธรรมชาติ ซึ่งกระดูกอ่อนก็คือเนื้อเยื่อนิ่มยืดหยุ่นที่คอยรองปลายกระดูกบริเวณข้อต่อของเรา จริงๆ ร่างกายเราสร้างกลูโคซามีนขึ้นมาเองอยู่แล้ว โดยนำน้ำตาลโมเลกุลหนึ่งไปจับกับกรดอะมิโน เพื่อสร้างส่วนประกอบที่ช่วยให้กระดูกอ่อนและน้ำในข้อยังทำงานได้ดี
กลูโคซามีนและคอนดรอยตินเป็นส่วนประกอบของกระดูกอ่อนในข้อต่อ และกลูโคซามีนยังเป็นหน่วยตั้งต้นของโมเลกุลที่เรียกว่าไกลโคซามิโนไกลแคน ซึ่งเป็นโครงสร้างสำคัญของกระดูกอ่อน ยิ่งอายุมากขึ้น ร่างกายจะซ่อมแซมกระดูกอ่อนได้ไม่ทันกับที่มันสึกไป นี่แหละคือส่วนหนึ่งที่ทำให้เข่า สะโพก และมือของเรารู้สึกฝืดๆ ขึ้นเรื่อยๆ ตามวัย กลูโคซามีนที่ใช้ทำอาหารเสริมมักสกัดมาจากเปลือกสัตว์ทะเล เช่น เปลือกกุ้งหรือปู หรือผลิตขึ้นในห้องแล็บ วางขายในรูปเม็ด แคปซูล หรือผงชง โดยส่วนใหญ่จะโฆษณาว่าช่วยเรื่องความสบายของข้อ มากกว่าจะขายในฐานะส่วนประกอบอาหาร
ทำไมคนถึงกินกลูโคซามีน
บรรเทาอาการข้อเข่าเสื่อม
เหตุผลอันดับหนึ่งที่คนกินกลูโคซามีนคือเรื่องข้อเข่าเสื่อม อาการ "สึกกร่อนตามอายุ" ที่เริ่มสังเกตได้ชัดตั้งแต่ช่วงอายุ 40-50 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะคนที่ต้องยืนทำงานนานๆ หรือมีน้ำหนักตัวมาก การกินกลูโคซามีนซัลเฟตอาจช่วยลดอาการปวดในคนที่เป็นข้อเข่าเสื่อมได้บ้าง หลายคนเลือกกินเพราะอยากมีตัวเลือกอื่นนอกจากพึ่งยาแก้ปวดทุกครั้งที่เข่ากำเริบหลังวันที่เหนื่อยล้า
อาจช่วยชะลอการสึกของกระดูกอ่อน
นอกจากช่วยลดปวด นักวิจัยบางกลุ่มยังสนใจว่ากลูโคซามีนจะช่วยปกป้องกระดูกอ่อนได้จริงหรือไม่ ไม่ใช่แค่บังอาการเจ็บไว้ชั่วคราว งานวิเคราะห์หนึ่งพบหลักฐานจำนวนมากที่สอดคล้องกันว่ากลูโคซามีนซัลเฟตช่วยลดอาการข้อเสื่อมบริเวณขาส่วนล่างได้อย่างมีนัยสำคัญ และในสองงานวิจัยแยกกัน ยังพบว่ามันช่วยชะลอการแคบลงของช่องว่างในข้อ ซึ่งเป็นสัญญาณของข้อเข่าเสื่อมระยะเริ่มต้นถึงปานกลาง แต่ก็ต้องบอกตามตรงว่าผลวิจัยยังไม่ไปทางเดียวกันหมด บางงานวิจัย รวมถึงงานวิจัยขนาดใหญ่ที่ได้รับการสนับสนุนจาก NIH กลับพบว่ากลูโคซามีนช่วยลดปวดได้น้อยมากหรือแทบไม่ต่างจากไม่กินเลย ในขณะที่งานวิจัยอื่นๆ อีกหลายชิ้นบอกว่ามันช่วยได้ นี่แหละคือเหตุผลที่หมอมักพูดว่า "อาจช่วยได้" มากกว่าจะฟันธงว่าได้ผลแน่นอน
ช่วยลดการอักเสบในระดับเซลล์
ความสนใจในกลูโคซามีนส่วนหนึ่งมาจากงานวิจัยในห้องแล็บ ที่ศึกษาว่ามันทำงานอย่างไรในเนื้อเยื่อข้อ ไม่ใช่แค่ดูว่าคนกินแล้วรู้สึกยังไง กลูโคซามีนถูกใช้เป็นอาหารเสริมสำหรับข้อเสื่อมกันอย่างแพร่หลาย และเชื่อว่ามีคุณสมบัติต้านการอักเสบ โดยงานวิจัยพบว่ามันช่วยลดการแสดงออกของยีนที่กระตุ้นการอักเสบหลายตัวในเซลล์เยื่อบุข้อของมนุษย์ งานวิจัยแบบเพาะเซลล์นี้ช่วยอธิบายกลไกที่เป็นไปได้ แต่ก็ไม่ได้พิสูจน์ว่าผลแบบเดียวกันจะเกิดขึ้นแน่นอนในเข่าจริงที่ต้องขยับใช้งานตลอดเวลา
ประโยชน์อื่นนอกเหนือจากข้อต่อ
ที่น่าสนใจคือบทบาทของกลูโคซามีนไม่ได้จำกัดอยู่แค่กระดูกอ่อนเท่านั้น เพราะมันช่วยกระตุ้นการสร้างไฮยาลูรอนิกแอซิด งานวิจัยพบว่ากลูโคซามีนช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น เพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิว และลดเลือนริ้วรอยได้ นอกจากนี้ยังมีคุณสมบัติยับยั้งเอนไซม์ไทโรซิเนส ซึ่งอาจช่วยเรื่องผิวหน้าหมองคล้ำหรือรอยดำได้ด้วย ทำให้มันกลายเป็นส่วนผสมที่วงการสกินแคร์ให้ความสนใจ แต่ก็ต้องแยกไว้ให้ชัดว่าเป็นการใช้งานคนละแบบกับการกินเป็นอาหารเสริมข้อ และหลักฐานในเรื่องนี้ก็ยังอยู่ในช่วงพัฒนาต่อไป
การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย
อาหารเสริมกลูโคซามีนไม่เหมือนกันทุกยี่ห้อนะคะ มีหลายรูปแบบ เช่น กลูโคซามีนซัลเฟต กลูโคซามีนไฮโดรคลอไรด์ และเอ็นอะซิทิลกลูโคซามีน ซึ่งทั้งหมดนี้ไม่สามารถใช้แทนกันได้เป๊ะๆ งานวิจัยส่วนใหญ่ที่สนับสนุนเรื่องประโยชน์ต่อข้อ จะเจาะจงศึกษาที่รูปแบบซัลเฟตเป็นหลัก ดังนั้นการเลือกซื้อตามราคาถูกอย่างเดียว โดยไม่ดูรูปแบบ อาจไม่ได้ผลลัพธ์แบบที่คนอื่นเล่าให้ฟัง
เมื่อกินเข้าไปแล้ว กลูโคซามีนต้องผ่านกระบวนการย่อยก่อนจะเข้าสู่กระแสเลือดและไปถึงเนื้อเยื่อข้อ ซึ่งงานวิจัยด้านเภสัชจลนศาสตร์พบว่า ระดับกลูโคซามีนในเลือดหลังกินแบบปกติทั่วไป ต่ำกว่าความเข้มข้นที่ใช้ในงานวิจัยสัตว์ทดลองที่ให้ผลชัดเจนที่สุดมาก การกินพร้อมอาหารอย่างสม่ำเสมอคือวิธีที่ใช้ในงานวิจัยส่วนใหญ่ และผลลัพธ์ ถ้าจะเกิดขึ้นจริง ก็มักค่อยๆ สะสมไปเรื่อยๆ เป็นสัปดาห์ ไม่ใช่กินแล้วหายปวดทันทีแบบยาแก้ปวด
ความปลอดภัยที่ควรรู้
ยังไม่พบปัญหาความปลอดภัยร้ายแรงจากงานวิจัยขนาดใหญ่ที่ศึกษากลูโคซามีนและคอนดรอยตินสำหรับข้อเสื่อม แต่ก็มีบางเรื่องที่ควรรู้ก่อนเริ่มกิน กลูโคซามีนอาจทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นในบางคน และเมื่อกินร่วมกับคอนดรอยติน อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในคนที่ใช้ยาวาร์ฟาริน (ยาต้านการแข็งตัวของเลือด) ถ้าใครกินยาละลายลิ่มเลือดอยู่ หรือกำลังดูแลเรื่องเบาหวาน ควรปรึกษาหมอก่อนเริ่มกินนะคะ
เพราะอาหารเสริมกลูโคซามีนส่วนใหญ่ทำมาจากเปลือกสัตว์ทะเล จึงมีความเป็นไปได้ว่าคนที่แพ้อาหารทะเลอาจแพ้อาหารเสริมชนิดนี้ด้วย และในบางคนกลูโคซามีนอาจทำให้อาการหอบหืดแย่ลงได้ ในสิงคโปร์ จากรายงานอาการไม่พึงประสงค์จากอาหารเสริมที่หน่วยงานกำกับดูแลตรวจสอบ พบว่าส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ที่มีกลูโคซามีน และมักเป็นอาการแพ้ เช่น ผื่นคัน อาการบวมตามผิวหนัง หรือลมพิษ อาการทางผิวหนังเป็นเรื่องที่พบรายงานบ่อยที่สุด ดังนั้นถ้าเริ่มกินแล้วมีผื่นแปลกๆ หรือบวมขึ้นมา ควรหยุดกินแล้วไปพบแพทย์ทันที ส่วนคนที่กำลังตั้งครรภ์หรือให้นมลูก ยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยที่ชัดเจนพอ จึงควรเลี่ยงไว้ก่อน เว้นแต่หมอจะแนะนำเป็นอย่างอื่น
แหล่งอาหารตามธรรมชาติ
ไม่เหมือนวิตามินซีหรือแคลเซียมที่หากินได้ง่ายในเมนูทั่วไป กลูโคซามีนไม่ได้มีอยู่มากในอาหารที่เรากินกันทุกวัน จะไปหากินจากข้าวผัดกะเพราหรือส้มตำสักจานก็ไม่ได้ปริมาณที่มีความหมายอะไรเลย กลูโคซามีนจากอาหารส่วนใหญ่มาจากส่วนของสัตว์ที่คนไม่ค่อยกินตรงๆ อย่างเช่น
- เปลือกสัตว์ทะเล เช่น เปลือกกุ้ง เปลือกปู ไม่ใช่ตัวเนื้อสัตว์ นี่คือเหตุผลที่อาหารเสริมส่วนใหญ่สกัดจากเปลือก
- น้ำซุปกระดูกและซุปที่เคี่ยวนานๆ จากกระดูกและกระดูกอ่อน คล้ายๆ ซุปกระดูกหรือน้ำตกที่ต้มนานๆ ตามร้านอาหารกลางคืน
- กระดูกอ่อนและเนื้อเยื่อเกี่ยวพันของสัตว์ เช่น ตีนไก่หรือขาหมูที่ใช้ในซุปหรือแกงบางเมนู
- กลูโคซามีนจากกระบวนการหมัก มักผลิตจากข้าวโพด ใช้ในอาหารเสริมสูตรที่ไม่มีส่วนผสมจากอาหารทะเล
เพราะแหล่งอาหารที่มีกลูโคซามีนมีจำกัดและปริมาณไม่แน่นอน คนส่วนใหญ่ที่อยากได้ปริมาณที่มีความหมายจริงๆ จึงเลือกกินเป็นอาหารเสริม มากกว่าจะพึ่งอาหารในชีวิตประจำวันเพียงอย่างเดียว
บทความที่เกี่ยวข้อง
สารอาหารอื่นที่น่ารู้เพิ่มเติม
อ่านต่อ
สรุปแบบเข้าใจง่าย
กลูโคซามีนยังเป็นอาหารเสริมข้อที่คนพูดถึงกันมากที่สุดในสิงคโปร์และมาเลเซีย ก็ไม่แปลกใจเลยนะ เพราะข้อเข่าเสื่อมเป็นปัญหาที่พบได้บ่อย คนก็ไม่อยากพึ่งยาแก้ปวดไปตลอด และกลูโคซามีนเองก็มีประวัติความปลอดภัยที่ค่อนข้างดี แต่ในขณะเดียวกัน ผลวิจัยก็ยังก้ำกึ่งจริงๆ บางงานวิจัยแสดงให้เห็นประโยชน์ชัดเจนต่ออาการปวดเข่าและโครงสร้างข้อ ในขณะที่งานวิจัยอื่น รวมถึงงานวิจัยขนาดใหญ่ที่รัฐบาลสนับสนุน กลับพบว่าแทบไม่ต่างจากยาหลอกเลย
ที่น่าสังเกตคือ คนทำงานรุ่นใหม่มักหาข้อมูลออนไลน์ก่อนจะลองกินอาหารเสริมสักตัว ในขณะที่คนในครอบครัวรุ่นก่อนอาจกินกลูโคซามีนเพียงเพราะเพื่อนหรือหมอแนะนำมานานแล้ว ทั้งสองแบบไม่มีผิดไม่มีถูกค่ะ แต่ควรตั้งความคาดหวังให้ตรงกับความจริง ไม่ใช่คิดว่ามันจะออกฤทธิ์เหมือนยา ถ้าเข่าเริ่มมีปัญหาจนอยากลองอาหารเสริม ควรคุยกับหมอหรือเภสัชกรก่อนนะคะ โดยเฉพาะถ้ากำลังกินยาอื่นอยู่ หรือมีโรคประจำตัวอย่างเบาหวาน
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ ก่อนปรับเปลี่ยนอาหารหรือเริ่มกินอาหารเสริมชนิดใหม่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ
References
- NIH National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)
https://www.nccih.nih.gov/health/glucosamine-and-chondroitin-for-osteoarthritis-what-you-need-to-know - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-glucosamine/art-20362874 - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/medication-devices-and-treatment/medications/glucosamine - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3456914/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5077170/ - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/19075-glucosamine-chondroitin-capsules-or-tablets