เซลลูเลส เอนไซม์ย่อยไฟเบอร์ ลดท้องอืดหลังกินผัก
เซลลูเลส — เอนไซม์ที่ช่วยย่อยไฟเบอร์ ลดท้องอืดให้เบาลง
เคยเป็นไหมคะ กินผัดคะน้าหรือส้มตำจานใหญ่ไปทั้งที่ตั้งใจกินเพื่อสุขภาพ แต่กลับท้องอืดจนต้องคลายกระดุมกางเกง ตัวการอาจไม่ใช่ผักเลย แต่เป็น "เซลลูโลส" เส้นใยเหนียวๆ ในผักที่ร่างกายเราย่อยเองไม่ได้ นี่แหละค่ะที่ทำให้เอนไซม์ตัวหนึ่งชื่อ "เซลลูเลส" เริ่มถูกพูดถึงในกลุ่มอาหารเสริมดูแลลำไส้
เซลลูเลสคืออะไร
เซลลูเลสเป็นกลุ่มเอนไซม์ที่ทำหน้าที่สลาย "เซลลูโลส" ซึ่งเป็นเส้นใยที่ทำให้ผนังเซลล์พืชแข็งและเหนียว ลองนึกถึงเส้นใยกรอบๆ ในกะหล่ำปลีดิบ หรือก้านคะน้าที่เคี้ยวแล้วยังเหนียวติดฟัน ความเหนียวนั้นมาจากเซลลูโลสนี่เอง
ที่น่าสนใจคือ ร่างกายเราไม่สามารถสร้างเซลลูเลสได้เองเลยค่ะ ต่างจากอะไมเลสที่ย่อยแป้ง หรือโปรตีเอสที่ย่อยโปรตีน มนุษย์เราไม่มีเอนไซม์ติดตัวสำหรับย่อยเซลลูโลสโดยเฉพาะ นั่นเป็นเหตุผลว่าทำไมไฟเบอร์จากผักส่วนใหญ่จึงผ่านระบบย่อยของเราไปแบบเกือบสมบูรณ์ กลายเป็นอาหารให้แบคทีเรียในลำไส้ใหญ่กิน มากกว่าจะถูกดูดซึมเข้าร่างกายโดยตรง
เซลลูเลสที่ใช้ในอาหารเสริมมักผลิตจากเชื้อรา เช่น Aspergillus niger หรือ Trichoderma reesei และมักถูกผสมรวมกับเอนไซม์ย่อยอาหารตัวอื่นๆ อย่างอะไมเลส โปรตีเอส ไลเปส และเฮมิเซลลูเลส โดยผู้ผลิตมักโฆษณาว่าช่วย "ย่อยไฟเบอร์ล่วงหน้า" ก่อนที่มันจะเดินทางลึกเข้าไปในระบบทางเดินอาหาร
ทำไมคนถึงกินเซลลูเลส
ลดท้องอืดหลังมื้อที่มีไฟเบอร์เยอะ
หลายคนเลือกกินอาหารเสริมที่มีเซลลูเลสผสมอยู่ เพราะอยากลดอาการแน่นท้องและมีแก๊สหลังกินมื้อที่มีผักเยอะๆ เช่น ส้มตำจานโต หรือแกงที่มีถั่วเป็นส่วนประกอบ แนวคิดคือเซลลูเลสจะช่วยสลายผนังเซลล์พืชก่อนที่เศษพืชจะไปถึงลำไส้ใหญ่ ซึ่งเป็นจุดที่แบคทีเรียหมักเศษพืชเหล่านั้นจนเกิดแก๊ส แต่จะช่วยได้จริงจนรู้สึกต่างชัดเจนไหมสำหรับคนที่สุขภาพดีอยู่แล้ว ยังเป็นเรื่องที่นักวิชาการถกเถียงกันอยู่ และหลักฐานเรื่องอาหารเสริมเอนไซม์ย่อยอาหารโดยรวมก็ยังก้ำกึ่งค่ะ
เป็นตัวเสริมในสูตรเอนไซม์รวมแบบครอบจักรวาล
แทบไม่มีเซลลูเลสตัวเดียวโดดๆ บนฉลากอาหารเสริมหรอกค่ะ ส่วนใหญ่จะถูกจับคู่กับเอนไซม์อื่นในสูตรผสม ด้วยแนวคิดว่าเอนไซม์หลากชนิดจะรับมือกับอาหารได้หลายแบบในครั้งเดียว ทั้งแป้งจากข้าว ไขมันจากแกงกะทิ และไฟเบอร์จากผัก นี่เป็นแนวทางที่พบได้ทั่วไปในอาหารเสริม "ดูแลระบบย่อยอาหาร" ที่ขายตามร้านขายยาทั่วเมืองไทย
การใช้เฉพาะทางในกรณีก้อนพืชแข็งในกระเพาะ
ในบางกรณีที่พบได้น้อยมาก แพทย์เคยใช้เซลลูเลสช่วยสลาย "บีซัวร์" ก้อนแข็งของเศษพืชที่ย่อยไม่หมด ซึ่งมักเกิดจากการกินลูกพลับ แล้วไปตกค้างอยู่ในกระเพาะ มีรายงานผู้ป่วยเคสหนึ่งที่ใช้อาหารเสริมเอนไซม์ผสมเซลลูเลส ร่วมกับวิธีการอื่น จนช่วยแก้ปัญหานี้ได้สำเร็จ นี่เป็นสถานการณ์ทางการแพทย์เฉพาะเจาะจง ไม่ใช่การใช้งานทั่วไปในชีวิตประจำวัน แต่ก็สะท้อนว่าเอนไซม์ตัวนี้สลายไฟเบอร์พืชได้จริง ไม่ใช่แค่ทฤษฎีในตำรา
เทรนด์ที่คนรุ่นใหม่ใส่ใจสุขภาพกำลังสนใจ
ทุกวันนี้คนวัยทำงานรุ่นใหม่ในเมืองไทยเริ่มทดลองกินอาหารเสริมเอนไซม์ย่อยอาหารเป็นส่วนหนึ่งของไลฟ์สไตล์ดูแลสุขภาพมากขึ้น ในขณะที่คนรุ่นพ่อแม่หรือปู่ย่ายังคงสงสัยว่าจำเป็นต้องกินยาเสริมเพื่อ "ช่วยย่อย" ขนาดนี้เลยหรือ เพราะสำหรับพวกเขาการย่อยอาหารก็เป็นเรื่องธรรมดาที่ร่างกายทำเองได้อยู่แล้ว เซลลูเลสมักถูกจัดอยู่ในกลุ่มผลิตภัณฑ์ "ดูแลสุขภาพลำไส้" และ "ลดท้องอืด" ควบคู่ไปกับโปรไบโอติกและอาหารเสริมไฟเบอร์
การดูดซึมเข้าร่างกาย
เซลลูเลสไม่ได้ถูกดูดซึมเข้ากระแสเลือดแบบวิตามินหรือแร่ธาตุนะคะ มันทำงานเฉพาะที่ในระบบทางเดินอาหาร คือออกฤทธิ์กับอาหารตรงๆ ในลำไส้ ไม่ได้ถูกร่างกายดึงไปใช้ในเนื้อเยื่อส่วนอื่น
เหมือนเอนไซม์ตัวอื่นๆ เซลลูเลสก็เป็นโปรตีนชนิดหนึ่ง ดังนั้นในที่สุดกรดในกระเพาะและเอนไซม์ของเราเองก็จะย่อยมันจนสลายไปเหมือนกัน นี่คือเหตุผลที่ต้องกินคู่กับมื้ออาหาร ตอนที่มีเส้นใยพืชอยู่ในระบบให้มันได้ทำงานพอดี ไม่ใช่กินตอนท้องว่างเปล่าๆ
ผลิตภัณฑ์หลายยี่ห้อจะเคลือบแคปซูลเป็นพิเศษ หรือปรับสัดส่วนการผสม เพื่อช่วยให้เอนไซม์รอดจากกรดในกระเพาะไปถึงลำไส้เล็กในสภาพที่ยังทำงานได้ แต่ก็ต้องบอกตามตรงว่าประสิทธิภาพเรื่องนี้ต่างกันไปในแต่ละยี่ห้อค่ะ
เรื่องความปลอดภัยที่ควรรู้
โดยทั่วไปแล้ว อาหารเสริมเอนไซม์ที่มีเซลลูเลสถือว่าค่อนข้างปลอดภัยสำหรับคนที่สุขภาพแข็งแรง เพราะมันออกฤทธิ์เฉพาะในลำไส้ ไม่ได้ไหลเวียนไปทั่วร่างกาย อาการที่พบบ่อยที่สุดถ้าจะมี ก็มักเป็นแค่ท้องอืด มีแก๊ส หรือการขับถ่ายเปลี่ยนไปเล็กน้อย
เนื่องจากเซลลูเลสส่วนใหญ่สกัดมาจากเชื้อรา คนที่แพ้เชื้อราหรือแพ้สปอร์ราควรระมัดระวังเป็นพิเศษ และสังเกตอาการอย่างผื่นคัน ผิวแดง หรือปวดท้องผิดปกติหลังลองกินสูตรใหม่
อาหารเสริมเอนไซม์ไม่ได้ถูกควบคุมเข้มงวดแบบยาแผนปัจจุบันนะคะ แม้จะต้องขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) แต่การขึ้นทะเบียนนั้นเน้นเรื่องความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์เป็นหลัก ไม่ได้รับรองว่าเอนไซม์แต่ละยี่ห้อจะมีปริมาณหรือประสิทธิภาพเท่ากันจริงๆ ดังนั้นคุณภาพและความเข้มข้นของเอนไซม์จึงต่างกันได้พอสมควรระหว่างแบรนด์
ใครที่มีโรคเกี่ยวกับระบบย่อยอาหารอยู่แล้ว เช่น ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง คนท้อง คนที่กำลังให้นมบุตร หรือคนที่กินยาเอนไซม์ตามที่แพทย์สั่งอยู่แล้ว ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มกินนะคะ อาหารเสริมเซลลูเลสไม่สามารถใช้แทนยาเอนไซม์ที่แพทย์สั่งให้เฉพาะโรคได้
แหล่งอาหารตามธรรมชาติ
- ผักดองแบบดิบ ไม่ผ่านการพาสเจอไรซ์ เช่น กิมจิ หรือผักดองหมักธรรมชาติ ที่ใช้เชื้อจุลินทรีย์ซึ่งผลิตเอนไซม์ย่อยไฟเบอร์ได้เองตามธรรมชาติ
- อาหารหมักจากถั่วเหลืองแบบดั้งเดิม อย่างเทมเป้ ที่ใช้เชื้อราในการหมัก ซึ่งมีฤทธิ์เซลลูเลสตามธรรมชาติ
- ผักและผลไม้สดทั่วไป ที่ยังคงเอนไซม์ของตัวเองไว้มากกว่าผักที่ผ่านการปรุงสุก เพราะความร้อนจะทำลายเอนไซม์ส่วนใหญ่
- เครื่องปรุงและน้ำพริกหมักแบบดั้งเดิมที่ใช้ในอาหารเอเชียตะวันออกเฉียงใต้บางประเภท
ต้องยอมรับตามตรงว่า เพราะร่างกายเราไม่ได้สร้างเซลลูเลสเอง และการปรุงอาหารด้วยความร้อนก็ทำลายฤทธิ์เอนไซม์ในอาหารไปเกือบหมด แหล่งอาหารตามธรรมชาติที่ให้เซลลูเลสจริงๆ จึงมีจำกัดมาก คนส่วนใหญ่ที่ต้องการเซลลูเลสโดยเฉพาะจึงเลือกกินจากอาหารเสริมมากกว่าหวังพึ่งมื้ออาหาร
บทความที่เกี่ยวข้อง
สารอาหารอื่นที่น่าสนใจ
สรุปแบบเข้าใจง่าย
เซลลูเลสเติมเต็มช่องว่างที่น่าสนใจจริงๆ ค่ะ มันคือเอนไซม์ที่ร่างกายเราไม่เคยถูกออกแบบให้สร้างเองได้ แต่ดันไปช่วยย่อยไฟเบอร์ชนิดที่ปกติแล้วจะผ่านร่างกายไปแบบเกือบไม่ถูกแตะเลย สำหรับคนที่มีปัญหาท้องอืดหลังกินส้มตำ ผัดผัก หรือมื้อที่มีผักเยอะๆ การลองกินเซลลูเลสก็เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ค่ะ
แต่อย่าคาดหวังมากเกินไปนะคะ หลักฐานสำหรับคนสุขภาพดีทั่วไปยังค่อนข้างน้อย และเซลลูเลสก็ควรเป็นแค่ส่วนเล็กๆ ในการดูแลลำไส้โดยรวม ควบคู่ไปกับวิธีกินอาหาร ปริมาณไฟเบอร์ที่ร่างกายคุ้นเคย และถ้ามีอาการผิดปกติเรื้อรัง ก็ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุจริงๆ มากกว่าพึ่งแคปซูลเอนไซม์เพียงอย่างเดียว
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนปรับเปลี่ยนอาหารการกินหรือเริ่มกินอาหารเสริมใดๆ ค่ะ
References
- PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5519403/ - WebMD
https://www.webmd.com/diet/what-are-digestive-enzymes