Echinacea: co mówią badania o tym zielu?
Echinacea: czy to ziele naprawdę zasługuje na swoją renomę w przeziębieniach?
Czujesz drapanie w gardle po późnej kolacji, a ktoś w biurze wspomina o kapsułkach z echinaceą. Brzmi znajomo? Echinacea to jeden z najczęściej omawianych suplementów ziołowych w sezonie przeziębień i grypy, ale czy rzeczywiście działa tak, jak zakłada wiele osób?
Czym jest echinacea?
Echinacea, zwana też jeżówką purpurową, to grupa roślin kwitnących, które większość osób zna raczej jako ładny kwiat ogrodowy niż składnik suplementów. Gatunki echinacei to byliny blisko spokrewnione ze słonecznikami, stokrotkami i ambrozją. Pierwotnie stosowały je społeczności rdzennych Amerykanów przy infekcjach dróg oddechowych, bólu zęba, a nawet ukąszeniach węży.
Obecnie uprawia się ją i przetwarza głównie dla korzeni, liści i kwiatów, z których powstają kapsułki, nalewki, pastylki do ssania, herbaty i krople. Nie kupisz jej u warzywniaka, ale łatwo ją znaleźć na półkach w aptekach, zwykle promowaną na sezon przeziębień i grypy. Suplementy ziołowe, takie jak echinacea, podlegają zazwyczaj innym przepisom niż leki, dlatego warto czytać etykiety i kupować z wiarygodnego źródła.
Dlaczego ludzie ją przyjmują?
Echinacea i przeziębienia
To główny powód, dla którego ludzie sięgają po echinaceę, zwłaszcza na progu sezonu grypowego albo po serii zarwanych nocy i długich godzin pod jarzeniówkami w biurze. Według NCCIH wciąż nie wiadomo, czy echinacea wpływa na ryzyko złapania przeziębienia ani na to, jak długo trwa przeziębienie, gdy już się pojawi. W jednym dużym, dobrze zaplanowanym badaniu kontrolowanym placebo porównano łączną liczbę epizodów przeziębienia i liczbę dni choroby w grupie przyjmującej echinaceę i w grupie placebo, a wyniki różniły się znacznie między badaniami. Mayo Clinic trafnie podsumowuje rzetelny obraz sytuacji: ewentualny wpływ echinacei na objawy przeziębienia może być zbyt niewielki, by zauważyć go w codziennym życiu.
Stosowanie u osób, które często się przeziębiają
Część badań dotyczyła echinacei u osób często łapiących przeziębienia, a nie pojedynczego epizodu. To samo duże badanie europejskie analizowało nawracające infekcje oraz to, jak regularnie uczestnicy przyjmowali echinaceę zgodnie z zaleceniami. Wiele osób używa jej nie jako środka ratunkowego po pojawieniu się objawów, lecz w okresie, gdy wiedzą, że są przemęczone, niedospane albo żonglują sesją egzaminacyjną i kolejnymi terminami.
Tradycyjne zastosowanie przy podrażnieniach skóry
Poza przeziębieniami niektóre kremy i maści z echinaceą są reklamowane przy problemach skórnych, takich jak egzema czy drobne rany, które goją się powoli. NCCIH zauważa, że niektóre produkty z echinaceą mogą być promowane do stosowania miejscowego przy różnych problemach skórnych, ale nie wiadomo, czy echinacea rzeczywiście jest pomocna konkretnie przy egzemie, ponieważ to zastosowanie zbadano znacznie mniej niż jej użycie przy przeziębieniach. Jeśli zmagasz się z uporczywymi problemami skórnymi, nie należy polegać na niej zamiast odpowiedniej opieki dermatologicznej.
Ogólna aktywność układu odpornościowego
Badacze przyglądali się dwóm grupom naturalnych związków występujących w echinacei, zwanym polisacharydami i glikoproteinami, a także związkom roślinnym zwanym alkamidami, które w badaniach laboratoryjnych wydają się oddziaływać na szlaki sygnalizacji odpornościowej. Twój układ odpornościowy to w gruncie rzeczy wewnętrzna ochrona Twojego organizmu. Trzeba jednak dodać, że opiera się to głównie na badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach — rzeczywisty efekt u ludzi, zwłaszcza w skali populacji, pozostaje niespójny w badaniach klinicznych.
Biodostępność i wchłanianie
Jedną z największych trudności związanych z echinaceą jest to, że żadne dwa produkty nie są do końca takie same. W suplementach stosuje się kilka gatunków echinacei, a dokładny skład związków aktywnych zmienia się w zależności od tego, której części rośliny użyto (korzenia, liści czy kwiatów), jak ją przetworzono, a nawet w jakiej glebie rosła. Oznacza to, że jedna herbata z echinaceą i jedna kapsułka z echinaceą innej marki mogą nie dostarczać porównywalnych ilości związków, które według badaczy mają największe znaczenie. Naukowcy zwracają też uwagę, że niektóre kluczowe związki aktywne echinacei mają ograniczoną biodostępność, co oznacza, że organizm niekoniecznie wchłania i wykorzystuje wszystko, co jest podane na etykiecie. To jeden z powodów, dla których wyniki badań były przez lata tak niejednoznaczne.
Podstawowe informacje o bezpieczeństwie
U większości zdrowych dorosłych krótkotrwałe stosowanie echinacei uważa się za prawdopodobnie bezpieczne. Najczęściej zgłaszane dolegliwości to łagodne objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak dyskomfort w żołądku, nudności czy rozstrój żołądka. U niektórych osób występują reakcje alergiczne, które czasem mogą być ciężkie, a ryzyko jest wyższe, jeśli masz już alergię na pokrewne rośliny, takie jak ambrozja, chryzantemy, nagietki czy stokrotki — warto to sprawdzić, jeśli wcześniej miałeś(-aś) po nich reakcje.
Dzieciom produkty z echinaceą należy podawać dopiero po konsultacji z lekarzem, ponieważ u niektórych dzieci w badaniach klinicznych pojawiła się wysypka, która mogła być reakcją alergiczną. Jeśli przyjmujesz leki osłabiające układ odpornościowy, takie jak te stosowane po przeszczepie narządu, albo niektóre leki metabolizowane w wątrobie, warto najpierw poinformować o echinacei lekarza lub farmaceutę, ponieważ istnieją pewne dowody na możliwe interakcje. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią również powinny skonsultować się z pracownikiem ochrony zdrowia, ponieważ dane dotyczące bezpieczeństwa są w tym przypadku wciąż ograniczone. Jak w przypadku każdego suplementu, jakość i czystość mogą różnić się między markami, dlatego ważne jest kupowanie w wiarygodnej aptece.
Naturalne źródła w żywności
Echinacei nie znajdziesz w swojej diecie tak, jak witaminę C w zielonych warzywach w obiedzie czy błonnik w porannej owsiance — to zioło przyjmowane specjalnie jako suplement, a nie składnik żywności. Zazwyczaj spotkasz ją w następujących formach:
- Suszone herbatki ziołowe w saszetkach, często w mieszankach z innymi ziołami
- Płynne nalewki lub krople, dodawane do wody albo przyjmowane bezpośrednio
- Kapsułki lub tabletki zawierające standaryzowany suchy ekstrakt
- Pastylki do ssania, często łączone z cynkiem lub witaminą C na sezon przeziębień
- Kremy lub maści do stosowania na skórę
Powiązane artykuły
Poznaj powiązane składniki
Podsumowanie
Echinacea nie jest cudownym środkiem, a szczerą odpowiedzią czołowych instytucji zdrowotnych jest to, że dowody dotyczące jej wpływu na przeziębienia są w najlepszym razie skromne i niespójne. Ale dla wielu osób w Krakowie, które mają za sobą długie godziny w biurze, napięty kalendarz spotkań i zmienną pogodę, z przegrzanymi, dusznymi sklepami z jednej strony i wilgotnym, chłodnym powietrzem na zewnątrz z drugiej, pozostaje opcją o niskim ryzyku, o której warto porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą — zwłaszcza jeśli często chorujesz. Jeśli lubisz być dobrze przygotowany przed ważnym wyjazdem służbowym lub sesją egzaminacyjną, echinacea to jedna z wielu opcji, a nie zamiennik snu, nawodnienia, mycia rąk i podstaw, na których faktycznie opiera się praca Twojego organizmu. A jeśli przeziębienia wracają bez względu na to, czego próbujesz, warto poruszyć ten temat podczas najbliższej wizyty u lekarza rodzinnego lub badania kontrolnego, zamiast w nieskończoność leczyć się na własną rękę.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.
Piśmiennictwo
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/echinacea - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/common-cold/expert-answers/echinacea/faq-20058218 - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3457740/ - WebMD
https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-981/echinacea - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/19313-echinacea-oral-dosage-forms