Rumianek: łagodne zioło na wieczorne wyciszenie
Rumianek: łagodne zioło na wieczorne wyciszenie
Jest 23:00, właśnie odpisałeś(-aś) na ostatnie służbowe wiadomości, a myśli wciąż pędzą. Zamiast kolejnej kawy czy mocnej herbaty sięgasz po coś ciepłego i bez kofeiny – filiżankę herbatki z rumianku. Czy ten kwiatek podobny do stokrotki naprawdę pomaga się wyciszyć, czy to tylko przyjemny wieczorny rytuał?
Czym jest rumianek?
Rumianek to niewielki kwiat w kształcie stokrotki z rodziny astrowatych (Asteraceae) – tej samej, do której należą słoneczniki, ambrozja i nagietki. Do celów zdrowotnych wykorzystuje się głównie dwa rodzaje: rumianek pospolity (Matricaria chamomilla, zwany też Matricaria recutita) oraz rumianek rzymski (Chamaemelum nobile). Spośród wielu gatunków rumianku w suplementach diety zwykle stosuje się tylko 2: Matricaria chamomilla i Chamaemelum nobile.
W Polsce większość osób spotyka rumianek wyłącznie jako suszoną herbatkę w saszetkach na sklepowej półce, obok zielonej herbaty i mięty. Rumianek, mięta i inne napary, które nie pochodzą z rośliny Camellia sinensis, nie są uznawane za „prawdziwą” herbatę, lecz za herbatki ziołowe, czyli napary. Poza herbatką rumianek występuje także w postaci kapsułek, płynnych ekstraktów i kremów do stosowania na skórę. Kwiat rumianku suszy się i spożywa jako napar lub w kapsułce, stosuje miejscowo w postaci ekstraktu albo wykorzystuje w aromaterapii.
Dlaczego ludzie po niego sięgają?
Wyciszenie przed snem
To najbardziej znane zastosowanie rumianku – ciepła filiżanka po kolacji zamiast ciężkiego deseru czy kolejnej kawy. Rumianek jest też stosowany jako łagodny środek uspokajający, mający poprawiać sen, a ludzie próbują herbatki rumiankowej i innych produktów z rumianku przy problemach takich jak trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu, stres, lęk i depresja. Niedawny przegląd łączący wyniki kilku badań klinicznych wykazał, że rumianek poprawiał sen, zwłaszcza pod względem liczby wybudzeń po zaśnięciu oraz utrzymania snu, choć wyraźnie nie poprawiał całkowitego czasu snu ani czujności w ciągu dnia. Instytucje zdrowia publicznego ostrożnie podchodzą do tych wyników – na temat wpływu rumianku konkretnie na bezsenność jest bardzo mało informacji, a przegląd z 2019 roku wskazał jedno badanie dotyczące bezsenności, które nie wykazało korzyści w tym zakresie. Innymi słowy, rumianek może pomóc się uspokoić, ale nie zajmuje się prawdziwym zaburzeniem snu.
Złagodzenie codziennego niepokoju
W przypadku niewielkiego, przewlekłego stresu tygodnia pracy, który nosi w sobie wielu z nas, rumianek ma za sobą jedne z bardziej obiecujących (choć wciąż wstępnych) badań. Ograniczone dane wskazują, że krótkotrwałe stosowanie rumianku jest prawdopodobnie bezpieczne, choć może zwiększać ryzyko krwawienia w połączeniu z lekami rozrzedzającymi krew, zwłaszcza w dużych dawkach. Osobno, randomizowane badanie kontrolowane z 2016 roku z udziałem 179 uczestników z umiarkowanym do ciężkiego uogólnionym zaburzeniem lękowym wykazało, że ekstrakt z rumianku dał klinicznie istotne zmniejszenie objawów lęku w ciągu 8 tygodni. Nie oznacza to, że rumianek jest sposobem leczenia zdiagnozowanych zaburzeń lękowych, ale może tłumaczyć, dlaczego tak wiele osób sięga po niego w stresującej sesji egzaminacyjnej czy w wypełnionym obowiązkami kwartale w pracy.
Ukojenie niespokojnego żołądka
Na długo zanim stał się wieczornym napojem, rumianek był tradycyjnie stosowany jako środek wspomagający trawienie, i ta tradycja to jeden z powodów, dla których nadal poleca się go po obfitym posiłku. Ludzie przyjmują rumianek, aby złagodzić objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, objawy choroby refluksowej przełyku (GERD) i niestrawność. Przy uczuciu wzdęcia po sytej niedzielnej roladzie z kluskami śląskimi i modrą kapustą ciepła, niesłodzona herbatka z rumianku jest często łagodniejsza dla żołądka niż kolejny słodki napój – choć to sposób na odczucie ulgi, a nie lek na przewlekłe problemy trawienne.
Łagodzenie podrażnionej skóry
Stosowany na skórę, a nie pity, rumianek od dawna ma opinię środka łagodzącego. Ludzie przykładają kompres z ekstraktu z rumianku, aby ukoić podrażnioną skórę, na przykład przy egzemie, kontakcie z trującym bluszczem, odparzeniach pieluszkowych i ospie wietrznej. Niektóre wczesne badania porównywały rumianek z łagodnym kremem steroidowym, choć dowody są ograniczone. Dowody są ograniczone, ale rumianek rzeczywiście występuje w wielu delikatnych kosmetykach do pielęgnacji skóry i produktach dla niemowląt w Polsce.
Biodostępność i wchłanianie
Uspokajającą reputację rumianku zwykle przypisuje się flawonoidowi zwanemu apigeniną oraz terpenoidom, takim jak bisabolol i chamazulen, występującym w jego olejku eterycznym. Zawiera on różne związki bioaktywne, takie jak flawonoidy, np. apigenina, luteolina i kwercetyna, oraz terpenoidy, takie jak chamazulen, bisabolol i tlenek bisabololu, które według przypuszczeń mogą przyczyniać się do jego potencjalnego działania poprawiającego sen. Co ciekawe, nawet eksperci nie są całkiem pewni, która część odpowiada za główny efekt: naukowcy nie wiedzą, który związek w rumianku może odpowiadać za jego zgłaszaną zdolność do ułatwiania relaksu, a możliwe też, że relaks sprzyja sam akt picia ciepłej herbatki.
Sposób przyjmowania rumianku ma pewne znaczenie. Gorąca woda pomaga wydobyć z suszonych kwiatów rozpuszczalne w wodzie flawonoidy podczas parzenia, dlatego herbatka jest najpopularniejszą i najczęściej badaną formą. Kapsułki i standaryzowane ekstrakty zawierają te związki w większym stężeniu, dlatego ich działanie – a także ryzyko interakcji – bywa silniejsze niż w przypadku pojedynczej filiżanki herbatki.
Podstawowe zasady bezpieczeństwa
U większości zdrowych dorosłych, pijących filiżankę lub dwie, rumianek uznawany jest za łagodny. Rumianek jest prawdopodobnie bezpieczny przy przyjmowaniu doustnym w ilościach spotykanych zwykle w herbatkach i innych produktach spożywczych. Głównym powodem do ostrożności są alergie i interakcje z lekami, a nie sama herbatka.
Jeśli masz uczulenie na ambrozję, stokrotki, nagietki lub chryzantemy, zachowaj ostrożność – reakcje alergiczne na rumianek są bardziej prawdopodobne u osób uczulonych na spokrewnione rośliny, takie jak ambrozja, chryzantemy, nagietki czy stokrotki. Reakcje są zwykle łagodne, choć działania niepożądane są rzadkie i mogą obejmować nudności, zawroty głowy oraz reakcje alergiczne, w tym ciężkie reakcje nadwrażliwości i anafilaksję, u niektórych osób.
Rumianek może także wchodzić w interakcje z niektórymi lekami. Zgłaszano interakcje rumianku z niektórymi lekami metabolizowanymi w wątrobie oraz z warfaryną, lekiem rozrzedzającym krew, a istnieją teoretyczne powody, by podejrzewać, że rumianek może wchodzić w interakcje także z innymi lekami, takimi jak leki uspokajające. Może też zaburzać działanie leków hormonalnych: rumianek może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych i leków uspokajających oraz może zaburzać działanie tamoksyfenu, hormonalnej terapii zastępczej i doustnych środków antykoncepcyjnych zawierających estrogeny. Jeśli regularnie przyjmujesz jakiekolwiek leki – w tym antykoncepcję, leki rozrzedzające krew lub leki nasenne – warto krótko porozmawiać z farmaceutą lub lekarzem, zanim herbatka z rumianku stanie się codziennym nawykiem. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią oraz rodzice rozważający podanie jej małym dzieciom powinni również wcześniej skonsultować się z pracownikiem ochrony zdrowia, ponieważ niewiele wiadomo o tym, czy stosowanie rumianku w ciąży lub podczas karmienia piersią jest bezpieczne.
Naturalne źródła pokarmowe
Rumianek nie jest produktem, z którym zwykle gotuje się w polskiej kuchni – prawie zawsze spożywa się go w postaci naparu, a nie jako część posiłku. Do najczęstszych sposobów jego przyjmowania należą:
- Suszone kwiaty rumianku lub herbatka w saszetkach, zaparzane w gorącej wodzie jako bezkofeinowa herbatka ziołowa
- Luźne kwiaty rumianku w mieszankach herbacianych, czasem łączone z trawą cytrynową lub miodem
- Kapsułki z rumiankiem lub standaryzowane ekstrakty, przyjmowane jako suplement
- Olejek eteryczny z rumianku, stosowany w dyfuzorach do aromaterapii lub rozcieńczony do stosowania na skórę
- Kremy, balsamy i produkty dla niemowląt z dodatkiem rumianku
- Jako dodatek smakowy w niektórych wypiekach, dżemach i lodach
Powiązane artykuły
Poznaj powiązane składniki
Podsumowanie
Rumianek nie jest cudownym lekiem na bezsenność ani lęk, ale dowody potwierdzają, że to łagodny, niskiego ryzyka sposób na wieczorne wyciszenie – zwłaszcza w porównaniu z sięganiem po kolejny słodki napój czy przewijaniem telefonu po długim dniu w pracy. Przy napiętych grafikach i szybkim tempie życia, które zostawiają niewiele miejsca na porządny odpoczynek, bezkofeinowy rytuał, jakim jest herbatka z rumianku, może być małym, praktycznym elementem lepszej wieczornej rutyny, obok dobrych nawyków związanych ze snem i regularnego ruchu, takiego jak szybki codzienny spacer. Pamiętaj tylko o alergiach i interakcjach z lekami oraz skonsultuj się z pracownikiem ochrony zdrowia, jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią lub regularnie przyjmujesz leki.
Ten artykuł ma charakter wyłącznie ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.
Źródła
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/chamomile - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/generalized-anxiety-disorder/expert-answers/herbal-treatment-for-anxiety/faq-20057945 - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9822300/ - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/well-being-and-lifestyle/food-diet-and-nutrition/eat-right-sleep-tight - Harvard Health Publishing
https://www.health.harvard.edu/diet-and-nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas - ScienceDirect
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0965229924000591