Celulaza — rozkład błonnika dla łatwiejszego trawienia
Celulaza — rozkład błonnika dla łatwiejszego trawienia
Zdarzyło Ci się poczuć wzdęcie po talerzu jarmużu z masłem albo łyżce puree z groszku, mimo że przecież jadłeś(-aś) zdrowe warzywa? Winowajcą może być celuloza — twardy błonnik roślinny, którego Twój organizm sam nie potrafi rozłożyć. Tu pojawia się celulaza, enzym coraz częściej spotykany w suplementach dla jelit.
Czym jest celulaza?
Celulaza to grupa enzymów, które rozkładają celulozę, włóknisty materiał nadający strukturę ścianom komórkowym roślin. Pomyśl o chrupiących włóknach w surowej kapuście albo o żylastych łodygach jarmużu — ta twardość pochodzi właśnie od celulozy.
I tu ciekawostka: Twój organizm naturalnie nie wytwarza celulazy. W przeciwieństwie do amylazy, która rozkłada skrobię, czy proteazy, która rozkłada białko, ludzie nie mają wbudowanego enzymu do trawienia celulozy. Dlatego błonnik roślinny w większości przechodzi przez przewód pokarmowy w niezmienionej postaci, stanowiąc pożywienie dla bakterii w jelicie grubym, zamiast być wchłaniany bezpośrednio.
Celulaza stosowana w suplementach jest zwykle produkowana przez grzyby, takie jak Aspergillus niger lub Trichoderma reesei. Zazwyczaj łączy się ją z innymi enzymami trawiennymi, takimi jak amylaza, proteaza, lipaza i hemicelulaza, a całość sprzedaje się jako sposób na „wstępne trawienie" włóknistego materiału roślinnego, zanim dotrze on głębiej do przewodu pokarmowego.
Dlaczego ludzie po nią sięgają?
Łagodzenie wzdęć po posiłkach bogatych w błonnik
Wiele osób sięga po mieszanki enzymów zawierające celulazę, mając nadzieję na zmniejszenie gazów i wzdęć po posiłku bogatym w błonnik — na przykład po dużej misce gęstej grochówki albo fasoli w warzywnym curry. Teoria zakłada, że celulaza rozkłada ściany komórkowe roślin, zanim nierozłożone fragmenty dotrą do jelita grubego, gdzie bakterie jelitowe je fermentują i wytwarzają gazy. Czy przekłada się to na zauważalną różnicę u większości zdrowych osób, nadal jest przedmiotem dyskusji, a dotychczasowe dowody dotyczące suplementów z enzymami trawiennymi są ogólnie niejednoznaczne.
Uzupełnienie szerokospektralnych mieszanek enzymów trawiennych
Celulaza rzadko występuje na etykiecie suplementu samodzielnie. Prawie zawsze jest połączona z innymi enzymami w produkcie złożonym, w myśl założenia, że szersza mieszanka enzymów poradzi sobie z szerszym wachlarzem produktów — skrobią z ryżu, tłuszczem z potraw curry i błonnikiem z warzyw — za jednym razem. To częste podejście w uniwersalnych suplementach „wspierających trawienie", sprzedawanych w aptekach.
Niszowe zastosowanie kliniczne w przypadku opornej masy roślinnej
Fitobezoar to stwardniała masa niestrawionego materiału roślinnego — często pochodzącego z kaki (persymon) — która może utknąć w żołądku. W opisie przypadku wspomniano o użyciu suplementu enzymatycznego zawierającego celulazę w takiej sytuacji, obok innych działań. Jest to konkretny scenariusz medyczny, a nie codzienne zastosowanie.
Rosnące zainteresowanie wśród młodszych, dbających o zdrowie dorosłych
Coraz więcej młodszych osób pracujących zawodowo eksperymentuje z suplementami enzymów trawiennych w ramach szerszej rutyny dbania o siebie, podczas gdy starsi członkowie rodziny pozostają sceptyczni wobec potrzeby dodatkowych tabletek na coś tak zwyczajnego jak trawienie. Mieszanki z celulazą są często promowane w ramach tego szerszego hasła „zdrowia jelit" i „ulgi w wzdęciach", obok probiotyków i suplementów z błonnikiem.
Biodostępność i wchłanianie
Celulaza nie jest wchłaniana do krwiobiegu tak jak witamina czy składnik mineralny. Działa miejscowo — bezpośrednio na pokarm w przewodzie pokarmowym, a nie jest przyswajana przez tkanki organizmu.
Podobnie jak inne enzymy, celulaza sama jest białkiem, więc kwas żołądkowy i Twoje własne enzymy trawienne w końcu ją również rozłożą. Dlatego przyjmuje się ją razem z posiłkiem, kiedy obecny jest włóknisty materiał roślinny, na który może działać, a nie na pusty żołądek.
Wiele gotowych preparatów wykorzystuje otoczki lub odpowiednie proporcje składników, które mają sprawić, aby enzym przetrwał kwaśne środowisko żołądka na tyle długo, by dotrzeć do jelita cienkiego, wciąż pozostając aktywnym, choć to, jak skutecznie to działa, może się różnić w zależności od marki.
Podstawowe zasady bezpieczeństwa
Suplementy z enzymami trawiennymi zawierające celulazę są uznawane za mało ryzykowne dla większości zdrowych dorosłych, głównie dlatego, że działają miejscowo w przewodzie pokarmowym, a nie krążą po całym organizmie. Najczęściej zgłaszanym problemem są łagodne dolegliwości trawienne, takie jak gazy lub zmiana rytmu wypróżnień.
Ponieważ celulaza pochodzi zazwyczaj ze źródeł grzybowych, osoby uczulone na pleśnie lub grzyby powinny zachować ostrożność i obserwować, czy po rozpoczęciu stosowania nowej mieszanki nie pojawiają się reakcje, takie jak swędzenie, wysypka lub nietypowy dyskomfort żołądkowy.
Suplementy z enzymami nie są regulowane w taki sam sposób jak leki. W Polsce suplementy diety — do których mogą należeć enzymy — nie przechodzą przed trafieniem na półki wstępnej oceny skuteczności, więc aktywność enzymów i jakość mogą się naprawdę różnić między markami.
Osoby z istniejącymi schorzeniami układu pokarmowego, takimi jak przewlekłe zapalenie trzustki, osoby w ciąży lub karmiące piersią oraz osoby przyjmujące już enzymy trawienne w dawkach przepisanych na receptę powinny najpierw skonsultować się z lekarzem. Suplementy z celulazą nie zastępują enzymów przepisanych przez lekarza w ramach terapii.
Naturalne źródła w żywności
- Surowa, niepasteryzowana kiszona kapusta i kimchi — przygotowywane z użyciem kultur fermentacyjnych, które w naturalny sposób wytwarzają enzymy rozkładające błonnik
- Tradycyjnie fermentowane produkty sojowe, takie jak tempeh, wytwarzane z użyciem kultur pleśni o naturalnej aktywności celulazy
- Surowe owoce i warzywa ogólnie, które zachowują więcej własnej aktywności enzymatycznej niż ich ugotowane odpowiedniki, ponieważ wysoka temperatura niszczy większość enzymów
- Tradycyjnie fermentowane przyprawy i pasty stosowane w niektórych domowych tradycjach kulinarnych
Warto zauważyć, że skoro Twój organizm sam nie wytwarza celulazy, a gotowanie niszczy aktywność enzymów w żywności, wiarygodnych źródeł dietetycznych jest niewiele — większość osób, które chcą przyjmować właśnie celulazę, sięga po nią w postaci suplementu, a nie z posiłku.
Powiązane artykuły
Poznaj powiązane składniki
Podsumowanie
Celulaza wypełnia naprawdę ciekawą lukę: to enzym, którego Twój organizm nigdy nie był przystosowany wytwarzać, działający na rodzaj błonnika, który w przeciwnym razie przechodziłby przez przewód pokarmowy w większości nietknięty. Dla osób, które zmagają się z wzdęciami po posiłkach bogatych w błonnik lub po domowych daniach warzywnych, to zrozumiała rzecz do wypróbowania.
Warto jednak zachować realistyczne oczekiwania. Dowody dla zdrowych osób jedzących na co dzień są wciąż skromne, a celulaza sprawdza się najlepiej jako jeden niewielki element szerszego podejścia do komfortu jelit — obok tego, jak jesz, do jakiej ilości błonnika jesteś przyzwyczajony(-a) oraz tego, czy ewentualny problem trawienny nie wymaga porządnej opieki medycznej, a nie kapsułki z enzymem.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.
Bibliografia
- PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5519403/ - WebMD
https://www.webmd.com/diet/what-are-digestive-enzymes - Dartmouth Undergraduate Journal Of Science
https://sites.dartmouth.edu/dujs/2011/02/03/turning-waste-into-food-cellulose-digestion/ - ScienceDirect
https://www.sciencedirect.com/topics/pharmacology-toxicology-and-pharmaceutical-science/cellulase