Isoflavonen uit soja en de overgang
Isoflavonen uit soja en de overgang
Heb je je ooit afgevraagd waarom de generatie van je oma het zelden over opvliegers had, terwijl ze bijna dagelijks tofu en sojadrink at? Het antwoord ligt mogelijk bij een groep plantaardige stoffen die isoflavonen heten — en het is de moeite waard om ze te begrijpen, of je nu 25 bent of 55.
Wat zijn isoflavonen?
Isoflavonen zijn natuurlijke plantaardige stoffen die vooral voorkomen in sojabonen en sojaproducten zoals tofu, sojadrink, tempeh en stevige tofu. Het zijn polyfenolen van plantaardige oorsprong die als fyto-oestrogenen werken vanwege hun structurele gelijkenis met 17-β-estradiol, een van de belangrijkste vormen van oestrogeen in het menselijk lichaam.
Doordat hun vorm lijkt op die van oestrogeen, kunnen isoflavonen zich losjes hechten aan dezelfde receptoren die oestrogeen in onze cellen gebruikt. Sojasupplementen kunnen sojaeiwit, isoflavonen (stoffen met een structuur die lijkt op het hormoon oestrogeen) of andere bestanddelen bevatten. De drie belangrijkste typen in soja zijn daidzeïne, genisteïne en glyciteïne, en sojabonen en sojaproducten zijn de rijkste bronnen van isoflavonen in het menselijk voedingspatroon.
Daarom zijn isoflavonen zo interessant in voedingspatronen waarin soja al lang een vast onderdeel is — veel traditionele Aziatische gerechten bevatten soja in een of andere vorm, van marinades met sojasaus tot een ontbijt met sojadrink, lang voordat "fyto-oestrogeen" een modewoord werd. In Friesland duikt soja vaker op in roerbakgerechten met tofu, in sojadrink over de havermoutpap en in vegetarische en veganistische gerechten.
Waarom gebruiken mensen isoflavonen?
Overgangsklachten
Dit is veruit de belangrijkste reden dat isoflavonen aandacht krijgen. Isoflavonensupplementen uit soja en sojaeiwit zijn onderzocht in relatie tot opvliegers tijdens de overgang, maar een eventueel effect is mogelijk klein en de onderzoeksresultaten zijn niet helemaal consistent. Sommige vrouwen reageren goed, anderen merken weinig verschil — en onderzoekers denken dat darmbacteriën een deel van de verklaring kunnen zijn.
Hartgezondheid
Soja en de isoflavonen daaruit zijn onderzocht in relatie tot het cholesterolgehalte in het bloed, opvliegers tijdens de overgang, botdichtheid en bloeddruk. Sojaproducten zijn onderzocht op hun effecten op hoe goed bloedvaten ontspannen en functioneren.
Botdichtheid in het midden van het leven
Doordat oestrogeen rond de overgang van nature afneemt, gaat botverlies doorgaans sneller. Isoflavonen uit soja hebben waarschijnlijk een gunstig effect op de botdichtheid bij vrouwen na de menopauze, al lijkt het effect bescheiden in plaats van spectaculair, en onderzoekers zoeken nog uit welke vrouwen er het meest baat bij hebben.
Antioxiderende activiteit
Naast hormoonachtige effecten gedragen isoflavonen zich ook als antioxidanten. Door hun grote gelijkenis met 17-β-estradiol kunnen isoflavonen oestrogeenreceptoren binden, reactieve zuurstofverbindingen opruimen, diverse cellulaire signaaltransductieroutes activeren en groei- en transcriptiefactoren, enzymactiviteit, cytokines en genen die celdeling en apoptose regelen beïnvloeden. In gewone taal: ze helpen onstabiele moleculen op te ruimen die je cellen na verloop van tijd anders onder druk zouden zetten.
Biologische beschikbaarheid en opname
Hoe goed je lichaam isoflavonen daadwerkelijk gebruikt, hangt sterk af van hun vorm en van je eigen darmbacteriën. In hele sojabonen komen isoflavonen vooral voor als glycosiden — een omvangrijkere vorm die moeilijker op te nemen is. Isoflavonglycosiden worden niet gemakkelijk opgenomen in het menselijke maag-darmkanaal, wat leidt tot een lagere biologische beschikbaarheid, terwijl isoflavonaglyconen een aanzienlijk hogere biologische beschikbaarheid hebben.
Dit is een deel van de reden dat gefermenteerde sojaproducten zoals tempeh, miso of natto vaak als gemakkelijker bruikbaar voor het lichaam worden beschouwd dan ongefermenteerde sojadrink of tofu — fermentatie zet meer van de isoflavonen om in de beter opneembare aglyconvorm.
Er is nog een twist: je darmbacteriën kunnen één isoflavon, daidzeïne, omzetten in een krachtigere stof die equol heet. Deze personen vormen respectievelijk 30% en 60% van de bevolkingsgroepen met een westers en een sojarijk Aziatisch voedingspatroon. Met andere woorden: mensen die opgroeiden met meer soja — zoals in veel traditionele Oost- en Zuidoost-Aziatische huishoudens — zijn mogelijk vaker "equolproducenten" en krijgen mogelijk een sterker effect van dezelfde hoeveelheid soja.
Veiligheid in het kort
Voor de meeste mensen die sojaproducten als onderdeel van een normaal voedingspatroon eten, worden isoflavonen als veilig beschouwd — ze maken immers al generaties deel uit van Aziatische voedingspatronen. De belangrijkste aandachtspunten spelen bij geconcentreerde supplementen, niet bij gewone tofu of sojadrink.
Omdat isoflavonen enigszins als oestrogeen werken, kunnen fyto-oestrogenen (isoflavonen) die voorkomen in sojaproducten/-supplementen en rode klaver zich binden aan oestrogeenreceptoren in het lichaam en de effecten van oestrogeen in het lichaam versterken; ze worden niet aanbevolen bij patiënten met borstkanker. Als jijzelf of iemand in je familie een hormoongevoelige aandoening heeft, bespreek dit dan met je arts in plaats van er alleen een beslissing over te nemen.
Er is ook een belangrijke interactie als je schildkliermedicatie gebruikt. De hoeveelheid levothyroxine die nodig is voor een adequate schildklierhormoonvervanging kan beïnvloed worden door een hoge sojaconsumptie, doorgaans omdat soja de opname kan verstoren als het te kort na elkaar wordt ingenomen — een goede reden om maaltijden met veel soja te scheiden van je schildkliertablet in de ochtend.
Mensen die bloedverdunners gebruiken, moeten ook opletten: een hoge inname van sojaeiwit kan de werking van het antistollingsmiddel warfarine verstoren. En als je allergisch bent voor soja, sojabonen of andere peulvruchten, vermijd dan isoflavonensupplementen uit soja helemaal — sojaallergie komt vaak genoeg voor dat het altijd verstandig is om etiketten te controleren op sojadrink, gefermenteerde sojasauzen en bewerkte sojasnacks.
Gezien het wisselende en zich nog ontwikkelende onderzoek is het verstandig de neiging te onderdrukken om zelf hooggedoseerde isoflavonensupplementen voor te schrijven en in plaats daarvan een apotheker of arts te vragen, zeker als je al andere medicijnen gebruikt.
Natuurlijke voedingsbronnen
- Tofu en stevige tofu, veel gebruikt in roerbakgerechten, curry's en soepen
- Sojadrink, vaak over ontbijtgranen of havermoutpap gegoten, of gebruikt in thee en koffie
- Tempeh, een gefermenteerde sojakoek die steeds vaker in vegetarische en veganistische gerechten voorkomt
- Edamame (jonge sojabonen), nu gebruikelijk als snack of bijgerecht
- Zachte tofu (silken tofu), gebruikt in soepen, desserts en smoothies
- Miso en natto, minder gebruikelijk in het dagelijkse boodschappenmandje, maar te vinden in Japanse restaurants, natuurvoedingswinkels en sommige supermarkten
- Sojasaus en gefermenteerde sojabonenpasta, al is het isoflavongehalte veel lager wanneer soja op deze manier is verwerkt
Gerelateerde artikelen
Ontdek verwante nutriënten
Slotgedachten
Isoflavonen zijn geen wondermiddel voor de overgang, hartgezondheid of botdichtheid — het onderzoek is echt wisselend en de effecten zijn doorgaans bescheiden in plaats van spectaculair. Maar als onderdeel van een voeding die al tofu, sojadrink of tempeh bevat, zijn ze een redelijke, voedingsgerichte manier om isoflavonen binnen te krijgen zonder meteen naar een potje supplementen te grijpen.
Als je specifiek isoflavonensupplementen overweegt — en dus niet alleen meer sojaproducten eten — is het de moeite waard om dit eerst met je arts te bespreken, zeker als je zelf of in je familie hormoongevoelige aandoeningen hebt, of als je schildkliermedicatie of bloedverdunners gebruikt.
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde zorgverlener voordat je wijzigingen aanbrengt in je voeding of supplementengebruik.
Referenties
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/soy - Linus Pauling Institute
https://lpi.oregonstate.edu/mic/dietary-factors/phytochemicals/soy-isoflavones - Harvard T.H. Chan School of Public Health
https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/soy/ - ScienceDirect
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002916523048918 - HealthXchange Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthxchange.sg/forum/menopause-doctor-qna-1apr2024 - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/20099-soy-isoflavones-oral-dosage-forms - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8197878/