Vlierbes in het verkoudheids- en griepseizoen
Vlierbes in het verkoudheids- en griepseizoen
Je zit al drie dagen met een verstopte neus door de airco op kantoor, iemand heeft je een kop hete vlierbessensiroop door je thee geroerd, en je vraagt je af of dit echt gaat helpen of gewoon een oudewijvenpraatje is met een mooi kleurtje.
Wat is vlierbes?
Vlierbes is de kleine, donkerpaarse vrucht van de vlier, meestal de Europese soort met de wetenschappelijke naam Sambucus nigra. De bessen groeien in trossen en worden al generaties lang in Europa, Noord-Amerika, West-Azië en Noord-Afrika gebruikt als traditioneel volksmiddel in het verkoudheids- en griepseizoen.
Wat veel mensen verrast: de verse, rauwe bessen die je aan de struik ziet hangen, zijn eigenlijk niet bedoeld om zo te worden gegeten. Vlierbes wordt pas de diepgekleurde siroop, gummy of het extract dat je in de schappen van apotheek of drogist vindt nadat de vrucht volledig rijp is geworden en goed is gekookt.
Waarom nemen mensen het?
Vlierbes en verkoudheid en griep
Dit is veruit de belangrijkste reden dat vlierbes in de supplementenschappen ligt. Enkele klinische studies hebben vlierbes onderzocht in relatie tot verkoudheid en griep, hoewel het de kans dat je verkouden wordt niet lijkt te verkleinen. In die studies werd het bekeken als iets dat je inneemt wanneer je al snottert, en niet als een schild vooraf.
Vlierbes en het immuunsysteem
Voor wie van vergadering naar vergadering rent en weinig slaapt, is de aantrekkingskracht duidelijk. Vlierbes bevat plantaardige stoffen die in relatie tot het immuunsysteem zijn onderzocht. Dat gezegd hebbende: een systematische review uit 2021 concludeerde dat er geen bewijs is dat het immuunsysteem overgestimuleerd raakt, maar het totale bewijs voor voordelen blijft onzeker en er is recenter onderzoek nodig voordat er stevige conclusies kunnen worden getrokken.
Antioxidantgehalte
De kenmerkende kleur van vlierbes komt van anthocyanen, een type plantaardig pigment met antioxidatieve eigenschappen. De bessen en bloemen van de vlier bevatten antioxidanten en vitamines. Antioxidanten werken door onstabiele moleculen in je lichaam, de zogeheten vrije radicalen, op te ruimen. Die ontstaan door dagelijkse stress, vervuiling en zelfs die extra portie kapsalon.
Een traditionele vrucht met een lange geschiedenis
Lang voordat er laboratoriumstudies bestonden, maakten gemeenschappen in Europa en onder inheemse Amerikaanse volken al gebruik van vlierbes. Vlierbes wordt in de volksgeneeskunde gebruikt bij verkoudheid en griep en wordt verkocht als voedingssupplement. Die lange traditie is een reden dat het nog altijd populair is, ook nu onderzoekers nog uitzoeken hoeveel van de volkswijsheid wetenschappelijk standhoudt.
Biologische beschikbaarheid & opname
Niet alle vlierbesproducten zijn gelijk als het gaat om hoeveel je lichaam er daadwerkelijk van kan gebruiken. De manier waarop vlierbes wordt verwerkt, bepaalt hoeveel van de nuttige plantaardige stoffen behouden blijven. Eén analyse vond dat het gehalte aan fenolen daalde van de rauwe bessen naar vlierbessenlikeur, broodbeleg, thee en sap, wat betekent dat sterk bewerkte varianten merkbaar minder van de antioxidanten kunnen bevatten dan een goed gemaakte siroop of een gestandaardiseerd extract.
Daarom zijn supplementen over het algemeen ook geconcentreerder dan wat je uit thuis koken haalt. Zoals een centrum voor integratieve geneeskunde het stelt: kruidensupplementen zijn sterker dan de kruiden die je bij het koken gebruikt en kunnen een wisselwerking hebben met sommige medicijnen — een nuttige herinnering dat een flesje extract niet helemaal hetzelfde is als een lepel zelfgemaakte jam.
Veiligheid in het kort
De belangrijkste veiligheidsregel bij vlierbes heeft niets te maken met allergieën of wisselwerkingen — het gaat erom welk deel van de plant je consumeert en in welke staat. Rauwe of onrijpe vlierbessen en andere delen van de vlier, zoals de bladeren en de stengel, bevatten giftige stoffen die cyanide vormen en misselijkheid, braken en ernstige diarree kunnen veroorzaken; koken breekt dit gif af. Houd je aan goed bereide, in de handel verkrijgbare producten in plaats van zelf bessen te plukken en thuis te koken, tenzij je echt weet wat je doet.
Daarnaast is vlierbes, ook in veilige, gekookte vorm, niet geheel zonder risico. De nationale gezondheidsrichtlijnen van Singapore wijzen erop dat vlierbesextract met voorzichtigheid moet worden gebruikt bij patiënten die langdurig immunosuppressiva gebruiken, zoals corticosteroïden, omdat het de werking van deze medicijnen kan verstoren. Ook is het goed om te weten dat vlierbes mogelijk invloed heeft op de insuline- en bloedsuikerspiegel, en andere bronnen wijzen erop dat het als mild plasmiddel kan werken en een versterkend effect kan hebben met medicijnen die het plassen bevorderen of met laxeermiddelen.
Gebruik je regelmatig medicijnen voor diabetes, auto-immuunaandoeningen of vochtretentie, of ben je zwanger of geef je borstvoeding? Overleg dan even met je apotheker of arts voordat je vlierbessupplementen aan je routine toevoegt — officiële richtlijnen vermelden dat er weinig bekend is over de vraag of het veilig is om vlierbes voor gezondheidsdoeleinden te gebruiken tijdens de zwangerschap of de borstvoeding. Een regulier bezoek aan de huisarts of een gesprekje bij de apotheek is een goed moment om dit ter sprake te brengen.
Natuurlijke voedingsbronnen
Verse vlierbessen vind je niet vaak in het supermarktschap, zoals je dat met blauwe bessen wel doet. De meeste mensen komen vlierbes in plaats daarvan tegen in deze vormen:
- Vlierbessensiroop, meestal door warm water of thee geroerd
- Vlierbesgummies en kauwtabletten, die in apotheken naast vitamine C en zink worden verkocht
- Vlierbeszuigtabletten voor keelpijn en verkoudheidsklachten
- Capsules met vlierbesextract, vaak gestandaardiseerd voor een constante sterkte
- Vlierbloesemsiroop, een lichtere, minder geconcentreerde optie die van de bloesem van de boom wordt gemaakt in plaats van van de bessen
Omdat vlierbes in de meeste keukens geen alledaags ingrediënt is zoals gember of kurkuma, maken veel huishoudens er kennis mee als gekocht supplement in plaats van als traditioneel thuisbereid recept dat van generatie op generatie wordt doorgegeven — daarom is het extra belangrijk om op het etiket te letten op gekookte, rijpe vrucht en ook de overige ingrediënten te controleren.
Gerelateerde artikelen
Ontdek verwante voedingsstoffen
Tot slot
Vlierbes neemt een interessante plek in: het heeft eeuwen van traditioneel gebruik achter zich, een handvol kleine klinische studies naar verkoudheids- en griepklachten, en een reëel veiligheidsrisico als de vrucht niet goed is gerijpt en gekookt. Het is geen bewezen geneesmiddel en volgens het huidige bewijs voorkomt het niet dat je verkouden wordt — maar als goed betrokken, juist bereide aanvulling op je routine in de koudere maanden is het voor de meeste gezonde volwassenen redelijk om te overwegen, bij voorkeur met een korte check bij een apotheker als je andere medicijnen gebruikt.
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde zorgverlener voordat je wijzigingen aanbrengt in je voeding of supplementenroutine.
Bronnen
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/elderberry - NIH Office of Dietary Supplements
https://ods.od.nih.gov/factsheets/ImmuneFunction-Consumer/ - Medical News Today
https://www.medicalnewstoday.com/articles/323288 - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/health-conditions/common-cold - PubMed Central
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8026097/ - WebMD
https://www.webmd.com/diet/elderberry-health-benefits