Echinacea: wat zegt het onderzoek over dit kruid?
Echinacea: kan dit kruid zijn reputatie bij verkoudheid echt waarmaken?
Je voelt een kriebel achter in je keel na een late avond shoarma, en iemand op kantoor begint over echinaceacapsules. Herkenbaar? Echinacea is een van de meest besproken kruidensupplementen rond het verkoudheids- en griepseizoen, maar werkt het echt zoals veel mensen denken?
Wat is echinacea?
Echinacea, ook wel rode zonnehoed genoemd, is een groep bloeiende planten die de meeste mensen kennen als mooie tuinbloem en niet als ingrediënt van een supplement. Echinacea-soorten zijn vaste planten die nauw verwant zijn aan zonnebloemen, margrieten en ambrosia, en ze werden oorspronkelijk door inheemse Amerikaanse gemeenschappen gebruikt bij luchtweginfecties, tandpijn en zelfs slangenbeten.
Tegenwoordig wordt de plant vooral geteeld en verwerkt voor de wortels, bladeren en bloemen, die tot capsules, tincturen, zuigtabletten, thee en druppels worden verwerkt. Je vindt het niet bij de groenteboer, maar wel makkelijk in de schappen van de apotheek, meestal aangeboden voor het verkoudheids- en griepseizoen. Kruidensupplementen zoals echinacea vallen over het algemeen onder andere regels dan geneesmiddelen, dus het is verstandig etiketten te controleren en te kopen bij een betrouwbare bron.
Waarom nemen mensen het?
Echinacea en verkoudheid
Dit is de belangrijkste reden waarom mensen naar echinacea grijpen, vooral richting het griepseizoen of na een reeks late avonden en lange uren onder tl-verlichting op kantoor. Volgens NCCIH is nog onduidelijk of echinacea invloed heeft op de kans dat je verkouden wordt, of op hoe lang een verkoudheid duurt als je die al hebt. In één grote, goed opgezette placebogecontroleerde studie werden het totale aantal verkoudheidsepisodes en het aantal dagen dat mensen ziek waren vergeleken tussen een echinaceagroep en een placebogroep, en de resultaten verschilden sterk tussen studies. Mayo Clinic vat het eerlijke beeld goed samen: een eventueel effect van echinacea op verkoudheidsklachten is mogelijk te klein om in het dagelijks leven op te merken.
Gebruik bij mensen die vaak verkouden zijn
Sommig onderzoek heeft echinacea bekeken bij mensen die vaak verkouden zijn, in plaats van bij één enkele verkoudheid. In dezelfde grote Europese studie werd gekeken naar terugkerende infecties en naar hoe consequent mensen echinacea innamen volgens de aanwijzingen. Veel mensen gebruiken het niet als noodoplossing zodra de klachten beginnen, maar als iets wat ze nemen in een periode waarin ze weten dat ze uitgeput zijn, slaap tekortkomen, of tentamentijd en deadlines achter elkaar moeten combineren.
Traditioneel gebruik bij huidirritatie
Naast verkoudheid worden sommige echinaceacrèmes en -zalven aangeboden voor huidproblemen zoals eczeem en kleine wondjes die langzaam sluiten. NCCIH merkt op dat sommige echinaceaproducten worden aangeprezen voor uitwendig gebruik bij uiteenlopende huidproblemen, maar dat het onduidelijk is of echinacea specifiek bij eczeem daadwerkelijk nuttig is, omdat er veel minder onderzoek naar dit gebruik is gedaan dan naar verkoudheid. Heb je hardnekkige huidproblemen, vertrouw hier dan niet op in plaats van goede dermatologische zorg.
Algemene activiteit van het immuunsysteem
Onderzoekers hebben twee groepen natuurlijke stoffen in echinacea bestudeerd, polysachariden en glycoproteïnen, naast plantaardige stoffen die alkamiden heten en in laboratoriumstudies lijken samen te hangen met signaalroutes van het immuunsysteem. Je immuunsysteem is in feite het interne beveiligingsteam van je lichaam. Dat gezegd hebbende, is dit vooral gebaseerd op laboratorium- en dierstudies. Het effect in de praktijk bij mensen, zeker op populatieniveau, blijft wisselend in klinische studies.
Biologische beschikbaarheid & opname
Een van de lastigste dingen aan echinacea is dat geen twee producten precies hetzelfde zijn. Er worden meerdere echinacea-soorten in supplementen gebruikt, en de exacte samenstelling van de werkzame stoffen verschilt per gebruikt plantendeel (wortel, blad of bloem), per verwerkingswijze en zelfs per bodem waarin de plant is gegroeid. Dat betekent dat een pak echinaceathee en een echinaceacapsule van een ander merk niet per se vergelijkbare hoeveelheden bevatten van de stoffen die onderzoekers het belangrijkst vinden. Wetenschappers hebben er ook op gewezen dat sommige van de belangrijkste werkzame stoffen in echinacea een beperkte biologische beschikbaarheid hebben. Dat wil zeggen dat je lichaam niet per se alles wat op het etiket staat opneemt en gebruikt, wat deels verklaart waarom de studieresultaten door de jaren heen zo wisselend zijn.
Basisinformatie over veiligheid
Voor de meeste gezonde volwassenen wordt kortdurend gebruik van echinacea als waarschijnlijk veilig beschouwd. De meest gemelde klachten zijn milde spijsverteringsklachten zoals maagpijn, misselijkheid of een van streek gevoel in de buik. Sommige mensen krijgen allergische reacties, die soms ernstig kunnen zijn, en dit risico is groter als je al allergisch bent voor verwante planten zoals ambrosia, chrysanten, goudsbloemen of margrieten. Het is dus de moeite waard dit na te gaan als je eerder op zulke planten hebt gereageerd.
Geef kinderen echinaceaproducten alleen na overleg met een arts, omdat sommige kinderen in klinische studies huiduitslag kregen die mogelijk een allergische reactie was. Gebruik je medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken, zoals middelen die na een orgaantransplantatie worden gebruikt, of bepaalde medicijnen die door de lever worden afgebroken, bespreek echinacea dan eerst met je arts of apotheker, want er zijn aanwijzingen voor mogelijke wisselwerkingen. Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven moeten ook overleggen met een zorgverlener, omdat de veiligheidsgegevens hierover nog beperkt zijn. Zoals bij elk supplement kunnen kwaliteit en zuiverheid per merk verschillen, dus het is belangrijk te kopen bij een betrouwbare apotheek.
Natuurlijke voedingsbronnen
Echinacea komt niet in je voeding voor zoals vitamine C in de groenten bij een zondagse stamppot of vezels in je ochtendpap. Het is een kruid dat specifiek als supplement wordt genomen en geen voedingsingrediënt. Je komt het meestal tegen in deze vormen:
- Gedroogde kruidenthee in theezakjes, vaak gemengd met andere kruiden
- Vloeibare tincturen of druppels, toegevoegd aan water of rechtstreeks ingenomen
- Capsules of tabletten met gestandaardiseerd droog extract
- Zuigtabletten, vaak gecombineerd met zink of vitamine C voor het verkoudheidsseizoen
- Crèmes of zalven voor uitwendig gebruik op de huid
Gerelateerde artikelen
Ontdek verwante voedingsstoffen
Slotgedachten
Echinacea is geen wondermiddel, en het eerlijke antwoord van grote gezondheidsorganisaties is dat het bewijs voor een effect bij verkoudheid hooguit beperkt en wisselend is. Maar voor veel mensen in Rotterdam die lange kantoordagen, afspraken achter elkaar en wisselvallig weer combineren, van bedompte verwarmde winkels tot de gure, vochtige wind buiten, blijft het een optie met een laag risico die het waard is om met een arts of apotheker te bespreken, zeker als je vaak ziek bent. Wie rond een grote werkreis of tentamenperiode extra aandacht aan de eigen gezondheid wil besteden, kan echinacea zien als één van de vele opties, geen vervanging voor slaap, voldoende drinken, handen wassen en de basis waar je lichaam echt op draait. En als verkoudheden blijven terugkomen, wat je ook probeert, bespreek dat dan bij je volgende afspraak bij de huisarts of tijdens een gezondheidscheck, in plaats van eindeloos zelf te blijven doktoren.
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde zorgverlener voordat je wijzigingen aanbrengt in je voeding of supplementengebruik.
Bronnen
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/echinacea - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/common-cold/expert-answers/echinacea/faq-20058218 - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3457740/ - WebMD
https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-981/echinacea - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/19313-echinacea-oral-dosage-forms