Kamille: het kalmerende kruid voor het slapengaan
Kamille: het kalmerende kruid voor het slapengaan
Het is 23.00 uur, je hebt net de laatste werkberichten beantwoord en je hoofd draait nog op volle toeren. In plaats van nog een kop koffie of een sterke zwarte thee pak je iets warms zonder cafeïne: een kop kamillethee. Maar helpt dit madeliefjesachtige bloempje je echt om tot rust te komen, of is het vooral een gezellig avondritueel?
Wat is kamille?
Kamille is een klein, madeliefvormig bloemetje uit de composietenfamilie (Asteraceae), dezelfde familie waartoe ook zonnebloemen, ambrosia en goudsbloemen behoren. Er zijn twee hoofdtypen die voor gezondheidsdoeleinden worden gebruikt: Duitse kamille (Matricaria chamomilla, ook wel Matricaria recutita genoemd) en Romeinse kamille (Chamaemelum nobile). Van de vele kamillesoorten worden er slechts 2 gewoonlijk gebruikt in voedingssupplementen: Matricaria chamomilla en Chamaemelum nobile.
In Nederland kom je kamille meestal alleen tegen als gedroogd theezakje in het schap van de supermarkt, naast groene thee en pepermunt. Kamille, pepermunt en andere theesoorten die niet afkomstig zijn van de Camellia sinensis-plant worden niet als 'echte' thee beschouwd, maar als kruidenthee of infusie. Naast thee is kamille ook verkrijgbaar als capsules, vloeibare extracten en crèmes voor op de huid. De kamillebloem wordt gedroogd en ingenomen als thee of in een capsule, als extract op de huid aangebracht of gebruikt voor aromatherapie.
Waarom gebruiken mensen het?
Tot rust komen voor het slapengaan
Dit is het bekendste gebruik van kamille: een warme kop na het avondeten in plaats van een zwaar dessert of nog een ronde koffie. Kamille wordt ook gebruikt als mild kalmerend middel om de slaap te verbeteren, en mensen proberen kamillethee en andere kamilleproducten bij problemen zoals moeite met in slaap komen of doorslapen, stress, angst en depressie. Een recent overzichtsonderzoek waarin meerdere klinische studies werden samengevoegd, vond dat kamille de slaap verbeterde, vooral wat betreft het aantal keren wakker worden na het inslapen of het doorslapen, maar de totale slaapduur of de alertheid overdag verbeterde het niet duidelijk. Gezondheidsautoriteiten zijn voorzichtig om dit niet te overdrijven: er is heel weinig informatie over het effect van kamille specifiek op slapeloosheid, en een overzichtsstudie uit 2019 vond één onderzoek naar slapeloosheid dat voor die aandoening geen voordeel liet zien. Met andere woorden: kamille kan je helpen tot rust te komen, maar pakt geen echte slaapstoornis aan.
De scherpe kantjes van alledaagse spanning halen
Voor het soort laaggradige werkweekstress dat veel van ons met zich meedraagt, is er voor kamille wat veelbelovender (zij het nog vroeg) onderzoek beschikbaar. Beperkte gegevens laten zien dat kortdurend gebruik van kamille waarschijnlijk veilig is, al kan het de kans op bloedingen vergroten bij gebruik met bloedverdunnende medicijnen, vooral bij hoge doses. Daarnaast bleek uit een gerandomiseerde, gecontroleerde studie uit 2016 met 179 deelnemers met een matige tot ernstige gegeneraliseerde angststoornis dat kamille-extract over 8 weken een klinisch betekenisvolle afname van angstklachten gaf. Dat maakt kamille geen behandeling voor gediagnosticeerde angststoornissen, maar het kan verklaren waarom zoveel mensen ernaar grijpen tijdens een stressvolle tentamenperiode of een drukke werkperiode.
Een van streek zijnde maag tot rust brengen
Lang voordat het een avonddrankje werd, werd kamille traditioneel gebruikt als spijsverteringshulp, en deze traditie is een van de redenen dat het nog steeds wordt aanbevolen na een zware maaltijd. Kamille wordt traditioneel gebruikt in verband met maag-darmklachten zoals diarree, symptomen van gastro-oesofageale refluxziekte (GERD) en spijsverteringsklachten. Bij een opgeblazen gevoel na een stevige stamppot of een groot zondags diner is een warme, ongezoete kamillethee vaak milder voor de maag dan nog een zoete drank, al is het een geruststelling en geen geneesmiddel voor aanhoudende spijsverteringsproblemen.
Geïrriteerde huid kalmeren
Op de huid aangebracht in plaats van gedronken heeft kamille een lange geschiedenis als verzachtend middel. Mensen leggen een kompres met kamille-extract op om geïrriteerde huid te verzachten, bijvoorbeeld bij eczeem, gifsumak, luieruitslag en waterpokken. Enig vroeg onderzoek heeft kamille vergeleken met een milde steroïdecrème, al is het bewijs beperkt. Het bewijs is beperkt, maar kamille komt wel voor in veel milde huidverzorgings- en babyverzorgingsproducten in Nederland.
Biologische beschikbaarheid en opname
De kalmerende reputatie van kamille wordt meestal toegeschreven aan een flavonoïde genaamd apigenine, samen met terpenoïden zoals bisabolol en chamazuleen die in de etherische olie zitten. Kamille bevat verschillende bioactieve stoffen, zoals flavonoïden als apigenine, luteoline en quercetine, en terpenoïden zoals chamazuleen, bisabolol en bisabololoxide, waarvan wordt aangenomen dat ze bijdragen aan de mogelijke slaapverbeterende effecten. Opvallend genoeg weten zelfs deskundigen niet precies welk onderdeel het zware werk doet: wetenschappers weten niet zeker welke stof in kamille verantwoordelijk is voor het gerapporteerde vermogen om te ontspannen, en het kan ook zijn dat het simpelweg drinken van warme thee ontspanning bevordert.
Hoe je kamille inneemt, maakt enigszins uit. Heet water helpt de in water oplosbare flavonoïden uit de gedroogde bloemen te halen tijdens het trekken, en daarom is thee de meest gebruikte en best onderzochte vorm. Capsules en gestandaardiseerde extracten concentreren deze stoffen verder, en daarom zijn hun effecten, en ook de risico's op wisselwerking, doorgaans sterker dan bij één kop thee.
Veiligheid in het kort
Voor de meeste gezonde volwassenen die één of twee koppen drinken, wordt kamille als mild beschouwd. Kamille is waarschijnlijk veilig bij orale inname in hoeveelheden zoals die gewoonlijk in thee en andere voedingsmiddelen zitten. De belangrijkste aandachtspunten zijn allergieën en wisselwerking met geneesmiddelen, niet de thee zelf.
Als je allergisch bent voor ambrosia, madeliefjes, goudsbloemen of chrysanten, wees dan voorzichtig: mensen krijgen vaker allergische reacties op kamille als ze allergisch zijn voor verwante planten zoals ambrosia, chrysanten, goudsbloemen of madeliefjes. Reacties zijn meestal mild, al zijn bijwerkingen zeldzaam en kunnen ze bij sommige mensen bestaan uit misselijkheid, duizeligheid en allergische reacties, waaronder ernstige overgevoeligheidsreacties en anafylaxie.
Kamille kan ook wisselwerking hebben met bepaalde medicijnen. Wisselwerking tussen kamille en sommige geneesmiddelen die door de lever worden gemetaboliseerd en warfarine, een bloedverdunner, is gemeld, en er zijn theoretische redenen om te vermoeden dat kamille ook met andere geneesmiddelen, zoals kalmerende middelen, wisselwerking kan hebben. Het kan ook interfereren met hormoongerelateerde medicijnen: kamille kan de werking van medicijnen die bloedstolsels voorkomen en van kalmerende middelen versterken, en kan de werking van tamoxifen, hormoonvervangende therapie en oestrogeenhoudende orale anticonceptiemiddelen verstoren. Als je regelmatig medicijnen gebruikt, waaronder anticonceptie, bloedverdunners of slaapmiddelen, is het verstandig even met je apotheker of huisarts te overleggen voordat je van kamillethee een dagelijkse gewoonte maakt. Zwangere of borstvoeding gevende vrouwen, en ouders die het overwegen voor jonge kinderen, moeten ook eerst een zorgverlener raadplegen, omdat er weinig bekend is over de vraag of het veilig is om kamille te gebruiken tijdens de zwangerschap of de borstvoeding.
Natuurlijke voedingsbronnen
Kamille is niet iets waarmee je doorgaans kookt in een Nederlandse keuken: het wordt vrijwel altijd als infusie genuttigd en niet als onderdeel van een maaltijd gegeten. Veelvoorkomende manieren om het binnen te krijgen zijn:
- Gedroogde kamillebloemen of theezakjes, getrokken in heet water als cafeïnevrije kruidenthee
- Losse kamillebloemen in theemengsels, soms gecombineerd met citroengras of honing
- Kamillecapsules of gestandaardiseerde extracten, ingenomen als supplement
- Etherische kamilleolie, gebruikt in aromatherapiediffusers of verdund voor gebruik op de huid
- Crèmes, lotions en babyverzorgingsproducten met kamille
- Als smaakstof in sommige gebakproducten, jams en ijssoorten
Gerelateerde artikelen
Ontdek verwante voedingsstoffen
Slotgedachten
Kamille is geen wondermiddel tegen slapeloosheid of angst, maar het bewijs ondersteunt het wel als een milde, laagrisicovolle manier om tot rust te komen, zeker vergeleken met nog een suikerrijk drankje of scrollen op je telefoon na een lange werkdag. Nu drukke agenda's en een hoog tempo weinig ruimte laten voor goede rust, kan een cafeïnevrij ritueel zoals kamillethee een klein, praktisch onderdeel zijn van een betere avondroutine, naast goede slaapgewoonten en regelmatige beweging, zoals een stevige dagelijkse wandeling. Houd wel rekening met allergieën en wisselwerking met medicijnen, en raadpleeg een zorgverlener als je zwanger bent, borstvoeding geeft of regelmatig medicijnen gebruikt.
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde zorgverlener voordat je wijzigingen aanbrengt in je voeding of supplementenroutine.
Bronnen
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/chamomile - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/generalized-anxiety-disorder/expert-answers/herbal-treatment-for-anxiety/faq-20057945 - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9822300/ - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/well-being-and-lifestyle/food-diet-and-nutrition/eat-right-sleep-tight - Harvard Health Publishing
https://www.health.harvard.edu/diet-and-nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas - ScienceDirect
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0965229924000591