Men Tiêu Hóa: Giảm Đầy Bụng Khó Chịu Sau Khi Ăn
Men Tiêu Hóa: Giảm Đầy Bụng Khó Chịu Sau Khi Ăn
Ăn xong tô phở bò to đùng hay đĩa cơm tấm sườn bì chả mà bụng cứ ì ạch, đầy hơi cả tiếng đồng hồ sau đó, không biết cơ thể mình có "theo kịp" không? Cái cảm giác nặng bụng, xì hơi hoài đó thường tới từ men tiêu hóa — và việc cơ thể mình có đủ men để xử lý phần mình vừa ăn hay không.
Men Tiêu Hóa Là Gì?
Men tiêu hóa là những loại protein tự nhiên mà cơ thể mình tự sản xuất, có nhiệm vụ "cắt nhỏ" thức ăn thành từng phần bé xíu để ruột hấp thu được. Không có men tiêu hóa, cơm, thịt, dầu mỡ trong đĩa cơm tấm mình ăn buổi trưa sẽ cứ nằm ì trong bụng, không tiêu hóa được luôn.
Nước bọt, dạ dày, tuyến tụy và ruột non — mỗi "trạm" đều tiết ra loại men riêng ở từng giai đoạn tiêu hóa. Ba loại men chính, làm việc nhiều nhất, là amylase (phân giải tinh bột như cơm, bún, phở), protease (phân giải chất đạm từ thịt, cá, đậu hũ, trứng), và lipase (phân giải chất béo từ nước cốt dừa, dầu ăn, mỡ).
Ngoài ra còn có những loại men chuyên biệt hơn, như lactase — men phân giải đường trong sữa. Loại này quan trọng với người Việt mình lắm nha, vì nhiều người gốc Á tự nhiên sản xuất ít lactase hơn khi lớn tuổi. Đó cũng là lý do vì sao một ly cà phê sữa đá đậm đặc hay miếng phô mai đôi khi làm bụng mình khó chịu hơn người khác.
Khi cơ thể không sản xuất đủ một loại men nào đó, thức ăn chưa tiêu hóa hết sẽ nằm lại trong ruột, lên men, sinh ra đầy hơi, xì hơi hoặc khó chịu — cái mà nhiều người mình cứ nghĩ "chắc bụng mình vậy" rồi bỏ qua. Đó chính là khoảng trống mà các loại men tiêu hóa bổ sung được thiết kế để lấp vào.
Vì Sao Người Ta Dùng Men Tiêu Hóa?
Giúp giảm chứng không dung nạp lactose (đường trong sữa)
Không dung nạp lactose — tức là khó tiêu hóa đường trong sữa và các sản phẩm từ sữa — đặc biệt phổ biến ở người gốc Á, gốc Phi và người bản địa châu Mỹ, nên đây là vấn đề rất thường gặp ở người Việt mình. Viên bổ sung lactase cung cấp thêm loại men mà ruột mình có thể đang thiếu, uống cùng lúc với sữa, kem, hoặc ly cà phê sữa đá cho thêm nhiều sữa. Với nhiều người, chỉ vậy thôi là đủ giảm rõ tình trạng xì hơi, đầy bụng, tiêu chảy thường xảy ra sau bữa ăn nhiều sữa.
Giảm đầy hơi từ đậu và rau củ
Một số loại rau củ và đậu — như đậu trắng, đậu lăng, bắp cải, hay giá đỗ trộn trong tô hủ tiếu — chứa một loại chất xơ mà men tiêu hóa tự nhiên của con người không phân giải hết được. Có một loại men tên alpha-galactosidase, có trong vài loại men tiêu hóa bán không cần kê đơn, giúp phân giải loại chất xơ này trước khi nó tới tay vi khuẩn đường ruột — nếu không, vi khuẩn sẽ lên men chỗ chất xơ đó và sinh ra hơi. Đây là một trong những công dụng được nghiên cứu kỹ và rõ ràng nhất của men tiêu hóa bổ sung.
Hỗ trợ người bị thiếu men do bệnh lý tuyến tụy
Một số bệnh lý — như viêm tụy mạn tính, xơ nang tụy, hoặc từng phẫu thuật cắt bỏ một phần tuyến tụy — khiến cơ thể không còn tự sản xuất đủ men tiêu hóa. Trong những trường hợp này, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc thay thế men tuyến tụy, chứa hỗn hợp amylase, protease và lipase, uống cùng bữa ăn dưới sự theo dõi y tế. Đây là một công dụng hoàn toàn khác, cần chỉ định của bác sĩ, không giống với việc tự mua men tiêu hóa thông thường ở nhà thuốc về uống.
Giúp bụng dễ chịu hơn sau bữa ăn nhiều dầu mỡ
Các loại men tiêu hóa tổng hợp thường được quảng cáo rộng rãi là giúp giảm đầy bụng, khó tiêu sau một bữa sáng bánh mì thịt nguội nhiều dầu hay một bữa buffet no nê. Nói thật với nhau nha: với những người không bị thiếu men từ trước, bằng chứng khoa học cho thấy các loại men tổng hợp này thật sự cải thiện tiêu hóa rõ rệt là còn khá mỏng, dù nhìn chung dùng thử cũng không có gì đáng lo.
Cơ Thể Hấp Thu Men Tiêu Hóa Như Thế Nào?
Men tiêu hóa cũng là protein, mà công việc của dạ dày là dùng axit mạnh để phá vỡ protein — nghe hơi mâu thuẫn đúng không, vì loại protein mình vừa uống vào lại chính là men cần "sống sót" đủ lâu để làm việc. Đó là lý do nhiều loại men tiêu hóa bổ sung được làm dạng viên nang giải phóng chậm, giúp viên thuốc đi qua dạ dày mà không bị phá hủy hết, rồi mới giải phóng hoạt chất khi tới ruột non — nơi môi trường trung tính hơn, không còn axit mạnh.
Thời điểm uống cũng quan trọng hơn nhiều loại thực phẩm bổ sung khác. Men tiêu hóa cần có mặt trong ruột đúng lúc với thức ăn mà nó cần hỗ trợ tiêu hóa, nên thường được uống ngay trước hoặc cùng miếng ăn đầu tiên của bữa, chứ không phải uống khi bụng đói. Hiệu quả của từng loại sản phẩm cũng khác nhau tùy người, phần vì mỗi người có mức men tự nhiên khác nhau, phần vì món ăn hôm đó là gì cũng ảnh hưởng.
Những Điều Cần Biết Về An Toàn
Các loại men tiêu hóa bán không cần kê đơn nhìn chung được xem là an toàn với người trưởng thành khỏe mạnh, nhưng chúng không phải chịu quy định nghiêm ngặt như thuốc kê đơn, nên nhà sản xuất không buộc phải chứng minh hiệu quả trước khi bán ra thị trường. Một số tác dụng phụ nhẹ như đau bụng, đau đầu, hoặc tiêu chảy đôi khi được ghi nhận.
Một số loại men tiêu hóa được lên men từ nấm mốc, nên người bị dị ứng nấm mốc hoặc mắc hội chứng alpha-gal (dị ứng với thịt động vật có vú) nên đọc kỹ thành phần trước khi dùng. Các loại thuốc thay thế men tuyến tụy liều mạnh cần liều lượng và theo dõi riêng, chỉ nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ, tuyệt đối không tự điều chỉnh liều.
Viên bổ sung lactase thường không được khuyến cáo cho trẻ nhỏ, còn phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại men tiêu hóa nào. Nếu tình trạng đầy bụng, xì hơi hoặc khó chịu đường ruột xảy ra thường xuyên, kéo dài, hoặc đi kèm sụt cân, đau bụng, tốt nhất nên đi khám bác sĩ thay vì tự uống men tiêu hóa kéo dài — vì men tiêu hóa có thể che giấu triệu chứng của một bệnh lý cần được chẩn đoán đúng cách. Bà con cũng có thể tham khảo thêm các khuyến cáo về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm từ Bộ Y tế để yên tâm hơn nghen.
Nguồn Men Tiêu Hóa Tự Nhiên Từ Thực Phẩm
- Dứa (khóm) — chứa bromelain, một loại men phân giải chất đạm
- Đu đủ — chứa papain, cũng là men phân giải chất đạm, thường có trong món gỏi đu đủ xanh
- Xoài và chuối — chứa amylase, cũng là chất giúp trái cây chín
- Mật ong nguyên chất — tự nhiên có chứa amylase và protease
- Bơ (trái bơ) — chứa lipase, giúp phân giải chất béo
- Thực phẩm lên men như tempeh, kim chi, miso, kefir — sinh ra men trong quá trình lên men
Bài Viết Liên Quan
Khám Phá Thêm Các Dưỡng Chất Liên Quan
Lời Kết
Men tiêu hóa vẫn đang âm thầm làm việc trong cơ thể mình mỗi khi ăn — vấn đề là mình có đủ đúng loại men cần cho những món mình thường ăn hay không. Nếu sữa, đậu, hay các bữa ăn đường phố nhiều dầu mỡ hay làm bụng mình đầy hơi, một loại men chuyên biệt như lactase hay alpha-galactosidase, uống cùng bữa ăn đó, có thể thật sự giúp được đó nghen. Nhưng nếu chỉ là cảm giác ì ạch chung chung, không rõ nguyên nhân, thì bằng chứng khoa học chưa đủ mạnh để khẳng định men tiêu hóa tổng hợp giúp được gì nhiều — lúc đó, đi hỏi bác sĩ vẫn là lựa chọn khôn hơn là tin vào một hộp men tiêu hóa mua đại ở tiệm thuốc.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quát, không thay thế cho lời khuyên y tế chuyên nghiệp. Bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có chuyên môn trước khi thay đổi chế độ ăn uống hoặc bắt đầu dùng bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào.
References
- Harvard T.H. Chan School of Public Health
https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/digestive-enzymes-how-supplements-like-lactaid-and-beano-can-help-with-digestion - Harvard T.H. Chan School of Public Health
https://www.health.harvard.edu/healthy-aging-and-longevity/can-taking-enzyme-supplements-help-soothe-my-bloating - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/amylase-lipase-pancrelipase-protease-oral-route/description/drg-20065293 - WebMD
https://www.webmd.com/diet/what-are-digestive-enzymes