Czy gotowanie niszczy witaminy? Co tracisz, a co zyskujesz
Czy gotowanie niszczy witaminy? Co tracisz, a co zyskujesz
Jeśli większość dni jadasz w stołówce pracowniczej, w kawiarniach albo zamawiasz dania na wynos — co, szczerze mówiąc, dotyczy sporej części kraju — możesz się zastanawiać, czy warzywa smażone w woku w daniu na wynos zachowują jeszcze jakąkolwiek wartość po obróbce w tak wysokiej temperaturze. To uzasadnione pytanie, a odpowiedź jest bardziej złożona niż proste „tak” lub „nie”.
Nie wszystkie witaminy reagują na ciepło tak samo
Witaminy dzielą się z grubsza na dwie grupy: rozpuszczalne w wodzie i rozpuszczalne w tłuszczach. Ten podział ma duże znaczenie podczas gotowania.
Witaminy rozpuszczalne w wodzie — przede wszystkim witamina C i niektóre witaminy z grupy B, takie jak foliany — należą do najbardziej wrażliwych. Rozpuszczają się w wodzie z gotowania, a niektóre rozkładają się pod wpływem ciepła. Gotowanie warzyw w wodzie może powodować znaczne straty tych składników, zwłaszcza jeśli wylewasz wodę po gotowaniu.
Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach — A, D, E i K — nie wypłukują się do wody tak jak witamina C, więc często lepiej znoszą gotowanie. Nie są jednak odporne na ciepło, światło i powietrze, a badań nad tym, jak gotowanie wpływa na witaminy D i K, jest niewiele. Gotowanie z odrobiną oleju może pomagać organizmowi wchłaniać rozpuszczalne w tłuszczach związki roślinne, takie jak karotenoidy.
Metody, które mają największe znaczenie
Gotowanie w wodzie
To na ogół najbardziej niekorzystna metoda dla witamin rozpuszczalnych w wodzie. Badania sugerują, że gotowanie brokułów w wodzie może zmniejszać zawartość witaminy C w porównaniu z gotowaniem na parze. Im dłuższe gotowanie, tym większa zwykle strata. Jeśli gotujesz warzywa w wodzie, rozważ wykorzystanie wywaru do zup lub sosów, aby odzyskać część tych składników.
Gotowanie na parze
Gotowanie na parze to często jedna z najłagodniejszych metod obróbki. Ponieważ warzywa nie leżą zanurzone w wodzie, witaminy rozpuszczalne w wodzie zwykle lepiej się zachowują niż przy gotowaniu w wodzie, choć wyniki różnią się w zależności od warzywa. Warto wyrobić sobie nawyk gotowania na parze, gdzie tylko możesz — nawet w domu, na prostym wkładzie nad garnkiem.
Smażenie w woku (stir-fry)
Szybkie smażenie na dużym ogniu jest popularne zarówno w barach na wynos, jak i w domowych kuchniach. Dobra wiadomość: ponieważ jest szybkie i wykorzystuje wysoką temperaturę przez krótki czas, utrata witamin jest na ogół mniejsza niż przy długim gotowaniu w wodzie. Olej może też pomagać wchłaniać karotenoidy z warzyw. Tylko nie rozgotowuj zieleniny, aż zrobi się szara.
Mikrofalówka
Często niedoceniana mikrofalówka często dobrze radzi sobie z zachowaniem witamin. Ponieważ czasy gotowania są krótkie i używa się niewiele wody, mniej wypłukuje się z jedzenia. Część badań to potwierdza — warzywa z mikrofalówki mogą zachować więcej witaminy C niż gotowane w wodzie, choć wyniki różnią się między warzywami.
Co gotowanie faktycznie poprawia
Oto część, która zaskakuje większość osób: gotowanie nie tylko niszczy składniki odżywcze — może też zwiększać ich biodostępność, czyli organizm może przyswoić z jedzenia gotowanego więcej niektórych składników niż z surowego.
Likopen w pomidorach to dobrze znany przykład — podczas gotowania, zwłaszcza z odrobiną oleju, staje się bardziej dostępny do wchłonięcia. Beta-karoten w marchewce również staje się bardziej dostępny po ugotowaniu i posiekaniu.
Prawdziwy winowajca: rozgotowanie i wylewanie wywaru
Duża część utraty składników odżywczych często nie wynika wyłącznie z ciepła — to zbyt długie gotowanie i wylewanie płynu. Pomyśl, ile dobroci spływa do zlewu, gdy gotujesz szpinak i wylewasz wodę. Ta woda może zawierać część witamin z grupy B i minerałów z warzywa.
Dotyczy to zwłaszcza osób, które codziennie jadają poza domem i rzadko gotują samodzielnie. Masz niewielki wpływ na to, jak przygotowywane jest jedzenie na wynos. Nadal jednak możesz dokonywać mądrych wyborów — wybieraj dania z lekko ugotowanymi lub blanszowanymi warzywami i sięgaj po potrawy gotowane na parze lub zupy, gdy są dostępne.
Witamina C i foliany: ostrożnie
Ze wszystkich witamin najbardziej wrażliwe są witamina C i foliany (witamina B9). Obie mogą być tracone przez ciepło i wypłukiwanie do wody z gotowania. Foliany są ważne dla wytwarzania i utrzymywania komórek i mogą być tracone podczas długiego gotowania. Krótsze czasy gotowania z małą ilością wody mogą pomagać zachować ich więcej.
Witamina B12: inna historia
Witamina B12, występująca głównie w mięsie, rybach i jajkach, jest dość stabilna termicznie. Mimo to badania pokazują pewną utratę w mięsie, zwłaszcza przy smażeniu lub długim, gorącym gotowaniu, podczas gdy pieczenie i grillowanie wydają się mieć mniejszy wpływ. Dla większości osób ważniejsze od metody gotowania jest to, by w ogóle dostarczać wystarczająco B12 z jedzenia.
Praktyczne wnioski
- Gotuj na parze lub używaj mikrofalówki, gdy to możliwe, aby chronić witaminy rozpuszczalne w wodzie
- Smaż szybko na dużym ogniu zamiast długo gotować w wodzie
- Zachowuj wywar z gotowania warzyw do zup i sosów
- Dodawaj odrobinę zdrowego tłuszczu podczas gotowania warzyw bogatych w karotenoidy, takich jak marchewka i pomidory
- Jedz codziennie trochę surowych warzyw — sałatki, świeże dodatki, surowy ogórek
- Odgrzewaj jedzenie jak najmniej
Podsumowując: gotowanie wpływa na witaminy, ale nie jest katastrofą, jaką przedstawiają zwolennicy surowej diety. Mądre metody gotowania mogą zachować dużą część składników odżywczych — a w niektórych przypadkach faktycznie uwolnić więcej wartości odżywczych z jedzenia.
Poznaj powiązane składniki odżywcze
Zweryfikowane źródła do tego artykułu
- Linus Pauling Institute (Oregon State University)
https://lpi.oregonstate.edu/mic/dietary-factors/phytochemicals/carotenoids - NIH Office of Dietary Supplements
https://ods.od.nih.gov/factsheets/folate-HealthProfessional/
Ten artykuł ma charakter wyłącznie ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej ani dietetycznej. Jeśli masz konkretne obawy dotyczące zdrowia, skonsultuj się z wykwalifikowanym specjalistą ochrony zdrowia.