Seryna: aminokwas a zdrowie mózgu i pamięć
Seryna: aminokwas a zdrowie mózgu i pamięć
Wracasz metrem do domu po długim dniu i próbujesz sobie przypomnieć, czy wyłączyłeś kuchenkę przed wyjściem. Takie drobne przywołanie z pamięci zależy od zdrowych komórek mózgu, a mało efektowny, cichy aminokwas o nazwie seryna to jeden z surowców, z których organizm je buduje i utrzymuje.
Czym jest seryna?
Seryna to jeden z 20 aminokwasów, które łączą się w białka, czyli materiał budulcowy obecny w niemal każdej tkance organizmu. W odróżnieniu od aminokwasów, które trzeba dostarczyć z jedzeniem, seryna jest zaliczana do aminokwasów „endogennych” (nieesencjalnych), ponieważ wątroba, nerki i mózg potrafią ją wytworzyć z innego aminokwasu, glicyny, oraz z prostych cukrów.
Mimo to badacze zajmujący się metabolizmem seryny zaczęli nazywać ją aminokwasem „warunkowo niezbędnym”. Oznacza to, że w pewnych sytuacjach, takich jak szybki wzrost lub określone stany chorobowe, organizm może nie wytwarzać jej wystarczająco dużo i potrzebuje uzupełnienia z diety. Ta cząsteczka występuje w dwóch postaciach: L-seryna jest formą używaną do budowy białek i błon komórkowych, a D-seryna, jej lustrzane odbicie, działa raczej jak przekaźnik chemiczny w mózgu.
Największą rolą seryny jest bycie surowcem. Jest prekursorem fosfatydyloseryny, związku tłuszczowego, który wchodzi w skład ochronnej błony otaczającej komórki mózgu, oraz sfingolipidów, które współtworzą mielinę, czyli osłonkę izolującą włókna nerwowe. Seryna włącza się też w cykle folianowy i metioninowy organizmu, które biorą udział w wytwarzaniu nowych komórek i regulacji związku zwanego homocysteiną.
Dlaczego ludzie po nią sięgają?
Rola w błonach komórkowych mózgu i codziennej pamięci
Ponieważ seryna jest budulcem fosfatydyloseryny, odpowiedni status seryny ma znaczenie dla integralności strukturalnej neuronów, czyli komórek, które przenoszą każdą myśl, wspomnienie i odruch. Badania nad fosfatydyloseryną pochodzenia sojowego podawaną starszym osobom skarżącym się na problemy z pamięcią wiązały ją z poprawą wyników testów poznawczych na przestrzeni kilku miesięcy. Dlatego seryna i jej pochodne są często omawiane w kontekście zdrowego starzenia się mózgu, zwłaszcza u dorosłych, którzy zauważają więcej momentów typu „mam to na końcu języka” niż dawniej.
Zasila chemiczną komunikację układu nerwowego
D-seryna działa jako koagonista receptorów NMDA, czyli rodzaju miejsc wiązania w mózgu, które mają kluczowe znaczenie dla uczenia się, tworzenia wspomnień i regulacji nastroju. Naukowcy uważnie badają ten szlak w odniesieniu do schorzeń takich jak schizofrenia, w której sygnalizacja związana z seryną wydaje się zaburzona. To obszar aktywnych badań, a nie ustalona wiedza, ale pokazuje, jak głęboko ten aminokwas jest wpleciony w sposób, w jaki neurony się ze sobą komunikują.
Może odgrywać rolę w zmęczeniu psychicznym i codziennej sprawności poznawczej
W badaniu kontrolowanym placebo z udziałem zdrowych pracowników biurowych testowano połączenie aminokwasów, w tym seryny, pod kątem zmęczenia i obciążenia umysłowego, i po miesiącu stosowania stwierdzono pewne efekty w zakresie nastroju i wskaźników poznawczych. Dla każdego, kto spędza dzień na kolejnych rozmowach na Zoomie albo męczy się przy biurku między dojazdami, tego typu badania są jednym z powodów, dla których seryna pojawia się w mieszankach na „mgłę mózgową” i na poprawę energii umysłowej, choć dowody dla pojedynczego aminokwasu stosowanego osobno pozostają wstępne.
Rodzący się obszar zainteresowania: zdrowie metaboliczne i nerwowe
Niektóre badania populacyjne wykazały, że osoby z wyższym stężeniem seryny we krwi mają zwykle lepszą wrażliwość na insulinę, co jest szczególnie istotne wobec tego, jak powszechna stała się cukrzyca typu 2 wśród dorosłych. Oddzielnie seryna była badana we wczesnych badaniach klinicznych pod kątem schorzeń związanych z nerwami, takich jak stwardnienie zanikowe boczne (ALS) i bolesna neuropatia cukrzycowa. Nic z tego nie czyni seryny metodą leczenia tych schorzeń, ale wyjaśnia rosnące zainteresowanie naukowców tym poza tym mało znanym aminokwasem.
Biodostępność i wchłanianie
Kiedy jesz pokarm zawierający białko, na przykład talerz jajecznicy z grzanką albo tofu w misce zupy z makaronem, enzymy trawienne rozkładają białko w jelicie cienkim na pojedyncze aminokwasy, w tym serynę. Są one wchłaniane do krwiobiegu i dostarczane do tkanek w całym organizmie, także przez barierę krew–mózg do komórek mózgu, które potrzebują ich do wytwarzania fosfolipidów i neuroprzekaźników.
Ponieważ organizm potrafi też wytwarzać serynę wewnętrznie z glicyny i produktów pośrednich pochodzących z glukozy, zdrowi dorośli jedzący w miarę urozmaiconą dietę zazwyczaj nie mają jej niedoboru. Zapotrzebowanie może wzrastać w okresach szybkiego wzrostu, takich jak niemowlęctwo czy ciąża, gdy własna produkcja organizmu może nie nadążać za zapotrzebowaniem, przez co źródła pokarmowe i suplementy stają się bardziej istotne właśnie w tych okresach.
Podstawowe informacje o bezpieczeństwie
Seryna przyjmowana ze zwykłą żywnością jest uważana za bardzo bezpieczną, a suplementy diety z seryną są przez organy regulacyjne generalnie uznawane za bezpieczne. Większość tego, co wiadomo o suplementowanej serynie, pochodzi jednak z niewielkich, ściśle nadzorowanych badań klinicznych, a nie ze zwykłego stosowania na własną rękę, dlatego warto zachować pewną ostrożność wobec produktów dostępnych bez recepty.
Osoby leczone z powodu schizofrenii lub innych zaburzeń psychicznych powinny zachować szczególną ostrożność, ponieważ D-seryna i związki pokrewne są aktywnie badane razem z lekami przeciwpsychotycznymi, a samodzielna suplementacja bez porady lekarza mogłaby wchodzić w interakcje z leczeniem. Badania na zwierzętach wzbudziły też wątpliwości dotyczące obciążenia nerek przy bardzo wysokich dawkach samej D-seryny, dlatego każdy, kto ma problemy z nerkami, powinien najpierw skonsultować się z lekarzem. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią oraz wszyscy, którzy już przyjmują leki na receptę, powinni również porozmawiać z pracownikiem ochrony zdrowia przed dodaniem suplementu z seryną, zamiast traktować go jako zamiennik zbilansowanej diety.
Naturalne źródła w żywności
Serynę łatwo dostarczyć z codziennej kuchni, ponieważ występuje obficie w popularnych produktach białkowych, a nie w jakimś jednym egzotycznym składniku:
- Produkty sojowe – tofu i napój sojowy, łatwo dostępne w supermarkecie
- Jajka – śniadaniowy klasyk, od jajecznicy po jajka na grzance
- Ryby i owoce morza – sardele, krewetki oraz ryby używane w zapiekankach rybnych i curry
- Mięso i drób – kurczak, wołowina i wieprzowina używane w wielu daniach, od niedzielnej pieczeni po sycący gulasz
- Rośliny strączkowe – ciecierzyca i soczewica, częste w zupach, potrawkach i daniach typu dal
- Orzechy i nasiona – orzeszki ziemne (np. w postaci masła orzechowego), migdały i orzechy włoskie
- Produkty mleczne – mleko, ser i jogurt
Ponieważ seryna jest tak powszechna w produktach bogatych w białko, większość osób stosujących typową mieszaną dietę opartą na ziemniakach lub produktach zbożowych, białku i warzywach, w domu czy w kawiarniach, już dostarcza jej organizmowi stały zapas, nie musząc o tym myśleć.
Powiązane artykuły
Poznaj powiązane składniki odżywcze
Podsumowanie
Seryna nie jest efektownym składnikiem suplementów i dla większości zdrowych dorosłych wcale nie musi nim być. Organizm sam ją wytwarza, a normalna dieta oparta na tofu, jajkach, rybach, roślinach strączkowych i mięsie dostarcza jej jeszcze więcej. Ciekawie robi się tam, gdzie wchodzi jej rola w tle: odgrywa ona rolę w budowie błon komórkowych mózgu, przekazywaniu sygnałów nerwowych i metabolizmie, i właśnie dlatego badacze wciąż do niej wracają, nawet bez spektakularnej korzyści, którą można by umieścić w nagłówku.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.
Źródła
- PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9105362/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8450333/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10783795/ - WebMD
https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-1615/serine - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/articles/22243-amino-acids - MedlinePlus
https://medlineplus.gov/ency/article/002222.htm