Bromelaina – enzym z ananasa w suplementach
Bromelaina: enzym z ananasa w formułach przeznaczonych dla stawów i układu trawiennego
Zdarzyło Ci się poczuć mrowienie języka po kilku plasterkach ananasa zjedzonych na grillu? To właśnie bromelaina w akcji – a ten sam enzym ma coraz więcej zwolenników daleko poza deserem.
Czym jest bromelaina?
Bromelaina to nie pojedynczy związek, lecz grupa enzymów rozkładających białka, występująca głównie w łodydze rośliny ananasa, a w mniejszych ilościach w samym owocu. Tradycyjni znachorzy w Ameryce Południowej i Środkowej stosowali ananasa do celów leczniczych na długo przed tym, zanim nauka wyjaśniła, dlaczego wydawał się pomagać.
W Polsce ananas kojarzy się głównie z sałatką owocową, krążkiem z puszki podawanym do mięsa albo ze sporem o to, czy powinien trafiać na pizzę. Ale część z największą ilością bromelainy – włóknisty rdzeń i łodyga – zwykle ląduje w koszu, i właśnie dlatego producenci suplementów wyodrębniają ją i zagęszczają osobno.
Dziś bromelainę sprzedaje się jako samodzielną kapsułkę, dodaje do formuł dla stawów lub trawienia, a nawet stosuje w klinikach jako żel na receptę do oczyszczania z martwej tkanki ciężkich oparzeń. To jeden z nielicznych enzymów roślinnych, za którym stoją rzeczywiste, choć wciąż ograniczone badania kliniczne.
Dlaczego ludzie ją przyjmują?
Sztywność stawów i dyskomfort przy chorobie zwyrodnieniowej stawów
Bromelainę często przyjmują osoby odczuwające ból i sztywność stawów związane z chorobą zwyrodnieniową stawów (artrozą), czyli schorzeniem, w którym chrząstka amortyzująca stawy stopniowo się ściera. Niektóre niewielkie badania analizowały działanie przeciwzapalne bromelainy przy dyskomforcie w kolanie, zwłaszcza w połączeniu z innymi związkami roślinnymi, takimi jak kurkumina. Dla osób pracujących przy biurku, które siedzą na długich spotkaniach, a w weekendy idą na siłownię, to jedno z częściej omawianych zastosowań. Mimo to badacze wciąż ustalają, jaka część korzyści pochodzi od samej bromelainy, a jaka z połączenia składników w produktach, w których zwykle jest ona testowana.
Zatkane zatoki i obrzęk
Wilgotne zimy i sezon alergii pyłkowych nie sprzyjają zatkanemu nosowi, a bromelaina była badana właśnie pod kątem zapalenia zatok. Przegląd dziesiątek badań analizował, jak długo utrzymują się objawy zatkania przy stosowaniu bromelainy, oraz jej możliwe działanie na obrzęk w drogach nosowych, a nie bezpośrednio na infekcję. To jedno z nielicznych zastosowań, w przypadku którego instytucje regulacyjne zauważają przynajmniej skromną, choć wciąż rozwijającą się bazę dowodów.
Obrzęk po zabiegach dentystycznych lub drobnych operacjach
Jeśli kiedykolwiek usuwano Ci ząb mądrości, znasz opuchliznę policzka, która potem następuje. Bromelaina przyjmowana doustnie była badana właśnie pod tym kątem – przeglądy badań dotyczących usuwania zębów mądrości analizowały obrzęk twarzy, sztywność szczęki i ból w dniach po zabiegu. Była też badana w odniesieniu do ogólnych siniaków i obrzęków pooperacyjnych, a jej działanie opiera się na tym samym szlaku przeciwzapalnym.
Wspomaganie trawienia posiłków bogatych w białko
Ponieważ cała „praca” bromelainy polega na rozkładaniu białka, jest reklamowana jako pomoc w trawieniu – coś, co przyjmuje się do ciężkiego, bogatego w białko posiłku, takiego jak niedzielny obiad z pomorską gęsiną czy duży stek. Enzym może pomagać w wstępnym rozkładzie białek w środowisku żołądka, choć to, na ile realnie przekłada się to na mniejsze wzdęcia u przeciętnej zdrowej osoby, pozostaje w badaniach otwartym pytaniem.
Biodostępność i wchłanianie
Jedną z bardziej zaskakujących cech bromelainy jest to, że przechodzi przez układ pokarmowy lepiej, niż można by się spodziewać. Większość enzymów po połknięciu ulega rozkładowi, zanim zdąży cokolwiek zdziałać, ale znaczna część bromelainy wchłania się w stanie nienaruszonym i pozostaje aktywna w innych miejscach organizmu – to jeden z powodów, dla których badano ją pod kątem działania wykraczającego poza jelita, np. obrzęku stawów i zatok.
Dlatego też zjedzenie świeżego ananasa to nie to samo co przyjęcie suplementu z bromelainą. Większość enzymu skupia się w twardej łodydze i rdzeniu – części, która zwykle trafia do kompostownika, a nie w słodkim miąższu z sałatki owocowej. Plasterek ananasa do śniadania to przyjemny dodatek, ale nie dostarczy nawet zbliżonych do suplementu ilości.
Wysoka temperatura niszczy również aktywność bromelainy, dlatego gotowany lub konserwowy ananas – jak krążki na pizzy hawajskiej z szynką czy w daniach w kwaśno-słodkim sosie – nie dostarcza praktycznie żadnej aktywnej postaci enzymu, mimo że smak pozostaje.
Podstawowe informacje o bezpieczeństwie
Bromelaina przyjmowana doustnie jest ogólnie uznawana za dobrze tolerowaną, a najczęściej zgłaszanymi dolegliwościami są rozstrój żołądka i biegunka. U niektórych osób pojawia się lekkie pieczenie lub mrowienie, zwłaszcza jeśli proszek bromelainy zbyt długo pozostaje w ustach przed połknięciem.
Alergia to realny problem, o którym warto wspomnieć. Ponieważ bromelaina pochodzi z ananasa, osoby uczulone na ananasa, papaję, lateks, niektóre pyłki lub produkty takie jak seler i pszenica mogą być bardziej narażone na reakcję – ten wzorzec reaktywności krzyżowej jest dobrze udokumentowany i warto omówić go z lekarzem, jeśli dotyczy Cię którakolwiek z tych nadwrażliwości.
Bromelaina może także wpływać na krzepnięcie krwi, dlatego osoby przyjmujące leki rozrzedzające krew, aspirynę lub przygotowujące się do operacji powinny omówić to z lekarzem z dużym wyprzedzeniem – większość zaleceń sugeruje odstawienie jej na długo przed każdym planowanym zabiegiem. Może też wchodzić w interakcje z niektórymi antybiotykami, zmieniając to, jak dobrze organizm je wchłania, co – zależnie od kontekstu – może być zaletą lub komplikacją.
Dane dotyczące bezpieczeństwa w czasie ciąży i karmienia piersią są ograniczone, dlatego większość źródeł zaleca unikanie suplementów z bromelainą w tych okresach, chyba że lekarz lub inny pracownik ochrony zdrowia zdecyduje inaczej. Jak w przypadku każdego suplementu, warto powiedzieć o nim lekarzowi lub farmaceucie, zwłaszcza jeśli przyjmujesz już wiele leków – to częsta rzeczywistość osób starszych z chorobami przewlekłymi w Polsce.
Naturalne źródła w żywności
- Świeża łodyga i rdzeń ananasa (najwyższe stężenie, choć rzadko się je je)
- Świeży miąższ ananasa (niewielkie ilości)
- Świeżo wyciskany sok ananasowy, niepasteryzowany (obróbka cieplna niszczy enzym)
- Sałatki ananasowe lub owocowe przygotowane ze świeżych, niegotowanych owoców
Gotowane, konserwowe lub pasteryzowane produkty ananasowe – popularne w wielu deserach i napojach – zawierają niewiele aktywnej bromelainy lub nie zawierają jej wcale, ponieważ ciepło rozkłada enzym.
Powiązane artykuły
Poznaj powiązane składniki
Na zakończenie
Bromelaina to jeden z ciekawszych suplementów enzymatycznych właśnie dlatego, że nie jest wyłącznie szumem marketingowym – za jej stosowaniem w przypadku obrzęku zatok, rekonwalescencji po operacjach i dyskomfortu stawów stoją prawdziwe, choć wciąż rozwijające się badania. Nie zastąpi leczenia żadnego z tych schorzeń, ale jako opcja uzupełniająca ma dość korzystny profil bezpieczeństwa u większości zdrowych dorosłych.
Jeśli zastanawiasz się nad jej wypróbowaniem, najrozsądniejszym pierwszym krokiem jest ten sam, który zalecają lokalne instytucje zdrowia publicznego w odniesieniu do każdego suplementu: porozmawiaj najpierw z farmaceutą lub lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki rozrzedzające krew, masz alergie pokarmowe lub zmagasz się z istniejącym problemem zdrowotnym. Młodsze osoby, które z ciekawości sięgają po suplementy, powinny uczciwie ocenić skromne dowody, zamiast oczekiwać cudownego środka na wszystko – a starsi członkowie rodziny, którzy podchodzą do suplementów sceptycznie, niekoniecznie się mylą, prosząc najpierw o dowody.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.
Bibliografia
- NIH NCCIH
https://www.nccih.nih.gov/health/bromelain - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8709142/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3529416/ - WebMD
https://www.webmd.com/vitamins-supplements/bromelain - Medical News Today
https://www.medicalnewstoday.com/articles/323783