Glucosamine en je gewrichten: wat je moet weten
Glucosamine en je gewrichten: wat je moet weten
Je knieën gaan protesteren zodra je op een winderige wandeling langs de Maas bukt om je veters te strikken, of als je de trap van het station op loopt. Een vriendin of familielid zweert bij haar glucosaminetabletten. Is het echt de moeite waard om te proberen, of is het gewoon iets wat oudere mensen uit gewoonte slikken?
Wat is glucosamine?
Glucosamine is een natuurlijke stof die voorkomt in kraakbeen, het gladde, rubberachtige weefsel dat de uiteinden van je botten bekleedt waar ze samenkomen in een gewricht. Je lichaam maakt zelf glucosamine aan door een suikermolecuul te combineren met een aminozuur. Zo bouwt het een deel van de structuur op die kraakbeen en gewrichtsvloeistof gezond houdt.
Glucosamine en chondroïtine zijn bestanddelen van kraakbeen, een onderdeel van de gewrichten, en glucosamine is een bouwsteen voor moleculen die glycosaminoglycanen heten en deel uitmaken van de structuur van kraakbeen. Naarmate mensen ouder worden, vertraagt het vermogen van het lichaam om kraakbeen net zo snel te herstellen als het slijt. Dat is mede de reden waarom knieën, heupen en handen in de loop der jaren stijver worden. Glucosamine in supplementen is een natuurlijke verbinding die in kraakbeen voorkomt; in supplementvorm wordt het meestal gewonnen uit schelpen van schaal- en schelpdieren of in een laboratorium gemaakt. Het wordt verkocht als tabletten, capsules of poeders en wordt meestal aangeboden voor het comfort van de gewrichten, niet als voedingsingrediënt.
Waarom nemen mensen het?
Gebruik bij artrose van de knie
De belangrijkste reden waarom mensen glucosamine nemen, is artrose van de knie, de veelvoorkomende "slijtage"-aandoening van de gewrichten die vanaf je veertigste of vijftigste meer opvalt, vooral als je jarenlang veel op je benen hebt gestaan op het werk of extra gewicht hebt meegedragen. Glucosaminesulfaat dat via de mond wordt ingenomen, is onderzocht bij mensen met artrose van de knie. Mensen die niet elke keer op pijnstillers willen leunen als hun knie na een lange dag opspeelt, overwegen het vaak als alternatief.
Onderzoek naar kraakbeenslijtage
Sommige onderzoekers hebben bekeken of glucosamine enig effect heeft op het kraakbeen zelf. Eén review onderzocht het bewijs voor glucosaminesulfaat bij artrose van de onderste ledematen, waaronder twee onafhankelijke studies die de vernauwing van de gewrichtsspleet maten bij mensen met lichte tot matige artrose van de knie. Toch is het beeld niet eenduidig: studies naar glucosamine bij pijn door artrose van de knie hebben tegenstrijdige resultaten opgeleverd. Sommige, waaronder een grote studie gesponsord door de NIH, vonden weinig tot geen bewijs dat het pijn verlicht, terwijl meerdere andere studies aangaven dat het dat wel kan. Juist daarom zeggen artsen dat het "misschien kan helpen" en geen gegarandeerde oplossing is.
Ontstekingsonderzoek op celniveau
Een deel van de belangstelling voor glucosamine komt voort uit laboratoriumonderzoek naar hoe het zich gedraagt in gewrichtsweefsel, en niet alleen uit hoe het voelt voor degene die het inneemt. Glucosamine wordt veel gebruikt als voedingssupplement bij artrose en er wordt verwacht dat het een ontstekingsremmende werking heeft; uit onderzoek bleek dat het de expressie van verschillende proinflammatoire cytokinegenen onderdrukte in menselijke synoviale cellen (cellen van het gewrichtsslijmvlies). Dit soort onderzoek met celkweken helpt een mogelijk mechanisme te verklaren, maar bewijst niet automatisch dat hetzelfde effect betrouwbaar optreedt in een echte, bewegende menselijke knie.
Ook buiten de gewrichten onderzocht
Opvallend genoeg is de rol van glucosamine niet beperkt tot kraakbeen. Het stimuleert de synthese van hyaluronzuur en is een remmer van tyrosinase. Daardoor is het een interessant ingrediënt geworden in huidverzorgingsonderzoek. Dat is echter een ander gebruik dan het innemen als gewrichtssupplement, en het bewijs hiervoor is nog in ontwikkeling.
Biologische beschikbaarheid en opname
Niet alle glucosaminesupplementen zijn hetzelfde. Er bestaan verschillende vormen, waaronder glucosaminesulfaat, glucosaminehydrochloride en N-acetylglucosamine, en deze supplementen worden niet als onderling uitwisselbaar beschouwd. Het meeste onderzoek dat gewrichtsvoordelen ondersteunt, richtte zich specifiek op de sulfaatvorm. Wisselen tussen vormen puur op basis van de prijs levert dus mogelijk niet dezelfde resultaten op als andere mensen melden.
Eenmaal doorgeslikt moet glucosamine de spijsvertering doorstaan voordat het de bloedbaan en uiteindelijk het gewrichtsweefsel kan bereiken. Farmacokinetisch onderzoek laat zien dat de bloedspiegels na een gebruikelijke orale dosis veel lager zijn dan de concentraties die werden gebruikt in dierstudies met de sterkste effecten. In studies wordt het over het algemeen consequent bij de maaltijd ingenomen, en effecten, als ze al optreden, bouwen zich meestal geleidelijk op over weken, in plaats van te werken als een pijnstiller die je naar behoefte inneemt.
Veiligheid in het kort
In grote studies naar glucosamine en chondroïtine bij artrose zijn geen belangrijke veiligheidsproblemen vastgesteld. Toch zijn er een paar dingen die je moet weten voordat je begint. Glucosamine kan bij sommige mensen de bloedglucosespiegel doen stijgen, en glucosamine en chondroïtine zijn in verband gebracht met een verhoogd risico op bloedingen bij mensen die het bloedverdunnende geneesmiddel warfarine gebruiken. Als je bloedverdunners gebruikt of diabetes hebt, bespreek dit dan eerst met je arts.
Omdat de meeste glucosaminesupplementen van schelpen van schaal- en schelpdieren worden gemaakt, bestaat er de zorg dat het supplement een allergische reactie kan veroorzaken bij mensen met een schaal- of schelpdierenallergie, en glucosamine kan astma bij sommige mensen verergeren. In Singapore betrof de meerderheid van de door de HSA beoordeelde meldingen van bijwerkingen die met gezondheidssupplementen samenhingen producten die glucosamine bevatten; zij beschreven overgevoeligheidsreacties zoals huiduitslag, jeuk (pruritus), angio-oedeem en netelroos (urticaria). Huidreacties zijn in die meldingen het vaakst gerapporteerd, dus stop en ga naar een arts als je ongewone huiduitslag of zwelling opmerkt nadat je ermee bent begonnen. Er is weinig bekend over de veiligheid van glucosamine tijdens zwangerschap of borstvoeding, dus je kunt het in die periodes het best vermijden, tenzij een arts anders adviseert.
Natuurlijke voedingsbronnen
Anders dan vitamine C of calcium is glucosamine niet iets wat je gemakkelijk binnenkrijgt via een gangbaar Nederlands eetpatroon. Het zit niet in grote hoeveelheden in gewone gerechten, en er zit geen betekenisvolle hoeveelheid in een portie kibbeling of een schaal stamppot met draadjesvlees. Het meeste glucosamine in voeding komt uit delen van dieren die meestal niet op zichzelf worden gegeten:
- Schelpen van schaal- en schelpdieren (garnaal, krab) – niet het vlees zelf, en daarom worden supplementen vaak uit schelpen gewonnen
- Bottenbouillon en langzaam gesudderde soepen gemaakt met botten en kraakbeen, vergelijkbaar met een traditionele bouillon of een langzaam gegaarde ossenstaartsoep
- Dierlijk kraakbeen en bindweefsel, zoals kippenpoten of varkenspoten die in sommige traditionele soepen en stoofgerechten worden gebruikt
- Glucosamine verkregen via fermentatie (vaak op basis van maïs), gebruikt in supplementen zonder schaal- en schelpdieren
Omdat voedingsbronnen zo beperkt en wisselend zijn, krijgt vrijwel iedereen die een betekenisvolle, meetbare inname wil, die via een supplement en niet alleen via voeding.
Gerelateerde artikelen
Ontdek gerelateerde voedingsstoffen
Tot slot
Glucosamine blijft een van de meest besproken gewrichtssupplementen in Nederland, en het is makkelijk te begrijpen waarom: artrose van de knie komt veel voor, mensen willen niet eindeloos op pijnstillers leunen, en glucosamine heeft een redelijk goede staat van dienst op het gebied van veiligheid. Tegelijk is het onderzoek echt gemengd: sommige studies laten een duidelijk voordeel zien voor kniepijn en gewrichtsstructuur, terwijl andere, waaronder grote door de overheid gefinancierde studies, weinig verschil met placebo laten zien.
Opvallend is dat jongere werkenden supplementen vaak eerst online opzoeken voordat ze ze proberen, terwijl oudere familieleden glucosamine misschien gewoon nemen omdat vrienden of hun huisarts het jaren geleden aanraadden. Beide benaderingen zijn prima, maar het is verstandig om met realistische verwachtingen te beginnen in plaats van aan te nemen dat het werkt als een geneesmiddel. Als je knieën zoveel last geven dat je een supplement overweegt, is het verstandig om eerst een goed gesprek te voeren met een arts of apotheker, zeker als je andere medicijnen gebruikt of een aandoening zoals diabetes hebt.
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg een gekwalificeerde zorgverlener voordat je wijzigingen aanbrengt in je voeding of supplementengebruik.
Bronnen
- NIH National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)
https://www.nccih.nih.gov/health/glucosamine-and-chondroitin-for-osteoarthritis-what-you-need-to-know - Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-glucosamine/art-20362874 - HealthHub Singapore 🇸🇬 SG
https://www.healthhub.sg/medication-devices-and-treatment/medications/glucosamine - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3456914/ - PubMed Central (NIH)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5077170/ - Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/19075-glucosamine-chondroitin-capsules-or-tablets